Trẻ em rời nhà làm 'nhiệm vụ ảo' Bài 3: Những vết sẹo dài và tương lai bị đánh cắp
Không chỉ là những vết thương trên cơ thể, hàng loạt trẻ em trở về từ các đặc khu nước ngoài đang phải đối mặt với hội chứng PTSD trầm trọng, sự thao túng tâm lý từ xa và ranh giới pháp lý mong manh. Khoảnh khắc gia đình tìm thấy và đưa con em trở về hoàn toàn chưa phải là một cái kết có hậu, mà là khởi đầu cho cuộc chiến tâm lý tàn bạo gấp bội.
Đ
ằng sau những màn hình điện thoại nhấp nháy ánh sáng xanh, một quy trình biến trẻ em - những đứa trẻ ngây thơ thành công cụ lừa đảo xuyên quốc gia đang diễn ra âm thầm nhưng vô cùng khốc liệt. Thế nhưng, khoảnh khắc gia đình tìm thấy và đưa được con em mình trở về nhà hoàn toàn chưa phải là một cái kết có hậu. Đó thực chất là tiếng còi khai cuộc cho một cuộc chiến tâm lý dai dẳng, tàn bạo gấp trăm ngàn lần - nơi ngôi nhà có nguy cơ biến thành căn phòng giam tâm lý thứ hai nếu thiếu đi sự thấu hiểu và can thiệp đúng cách.
Trẻ em bị bắt cóc online: Hội chứng PTSD và những "vết thương vô hình" trong tâm trí
Bạo lực thể xác tại các đặc khu Campuchia là "món ăn tinh thần" hàng ngày để duy trì áp lực doanh số khổng lồ lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, không loại trừ trẻ em. Bước qua cánh cổng sắt của các tụ điểm này, mọi ảo mộng về một thiên đường rực rỡ lập tức vỡ vụn. Toàn bộ giấy tờ tùy thân, điện thoại và tài sản cá nhân đều bị tước đoạt thô bạo. Những đứa trẻ vô tội chính thức bị tước đi quyền con người, biến thành một loại hàng hóa bị đem ra định giá, mua đi bán lại giữa các ông trùm với mức giá dao động từ vài nghìn đến cả chục nghìn đô la Mỹ. Sự rẻ rúng của sinh mạng được phơi bày xót xa qua những vụ giải cứu, điển hình như trường hợp hai bé gái mới 14 tuổi ở Cần Thơ bị bán qua tay nhiều chủ với cái giá mạt hạng chỉ 60 triệu đồng hồi tháng 11/2025.
Tại đây, các em bị ném thẳng vào cỗ máy xay thịt của các đường dây tội phạm công nghệ cao, bị cưỡng bức sử dụng tài khoản giả mạo để thực hiện các phi vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, dụ dỗ đầu tư tài chính ảo hướng vào chính đồng bào mình. Lịch trình làm việc phi nhân tính kéo dài từ 12 đến 18 giờ mỗi ngày trong những căn phòng đóng kín, ngột ngạt dưới sự giám sát độc ác của lực lượng bảo vệ trang bị vũ khí. May mắn sau đó, hai em đã được Cục Cảnh sát hình sự (C02), Bộ Công an phối hợp Công an TP.Cần Thơ giải cứu thành công ngày 30/12/2025.
Bất kì đứa trẻ nào thất bại trong việc giăng bẫy nạn nhân hoặc có ý định phản kháng đều phải hứng chịu những trận đòn thù dã man, bị giam lỏng và tra tấn bằng gậy chích điện. Nỗi đau đớn thể xác cộng hưởng với sự khủng hoảng tinh thần tột độ đã dồn nhiều em vào trạng thái hoảng loạn, trầm cảm nặng nề; thậm chí có những em đã phải liều mình gieo người từ tầng cao xuống nền bê tông lạnh lẽo chỉ để tìm kiếm sự giải thoát.
Phân tích sâu hơn về những tổn thương vô hình này, Chuyên gia tâm lí Nguyễn Quang Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: "Việc một đứa trẻ được đưa về an toàn về mặt thể chất hoàn toàn không đồng nghĩa với việc các em đã thực sự an toàn trong tâm trí. Hầu hết các nạn nhân vị thành niên sau khi được giải cứu đều rơi vào hội chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng. Thân xác các em đã ở nhà nhưng linh hồn dường như vẫn bị mắc kẹt lại trong những tòa nhà kín cổng cao tường nơi đất khách. Trạng thái cảnh giác, sợ hãi kéo dài khiến các em mất ngủ triền miên, giật mình hoảng loạn trước một tiếng chuông điện thoại reo hay liên tục kiểm tra khóa cửa vì ám ảnh những kẻ áo đen tay lăm lăm dùi cui điện vẫn đang rình rập quanh mình. Đây là phản ứng đóng băng bản năng của một cơ thể đã phải gánh chịu quá nhiều mối đe dọa sinh tử".
Bên cạnh hội chứng PTSD, chuyên gia Nguyễn Quang Trường cũng đặc biệt lưu ý đến một vết thương chí mạng khác mang tên "tổn thương đạo đức". Việc bị ép buộc phải đóng vai kẻ lừa đảo, hằng ngày trực tiếp thực hiện hành vi chiếm đoạt tiền bạc của người khác đã làm lệch lạc hoàn toàn lăng kính nhận thức đúng - sai của trẻ. Các em rơi vào trạng thái giằng xé nội tâm cùng cực khi hành vi của mình đi ngược lại với lương tâm.
Khi trở về, thay vì tự xem mình là nạn nhân, các em lại tự kết án chính mình là kẻ phạm tội nhơ nhuốc. Sự tự ti, mặc cảm tội lỗi sâu sắc này dập tắt mọi hi vọng tái hòa nhập cộng đồng, khiến trẻ tự nhốt mình trong phòng kín, bỏ dở học hành và nguy hiểm nhất là xuất hiện các hành vi tự hủy hoại cơ thể như rạch tay chân để giải tỏa áp lực cảm xúc đang chực chờ nổ tung.
"Hội chứng tẩy não" và sự kiểm soát từ xa
Đáng ngại hơn, sau khi trở về, nhiều đứa trẻ vẫn phải gánh chịu "hội chứng tẩy não" - một phương thức thao túng tâm lý cực đoan của tội phạm. Theo chuyên gia tâm lý Nguyễn Quang Trường, trong quá trình giam giữ, tội phạm không chỉ dùng đòn roi mà còn cô lập trẻ khỏi nguồn thông tin đáng tin cậy, liên tục nhồi sọ những thông điệp chết chóc rằng nếu trái lệnh, cả gia đình các em sẽ bị tàn sát. Nỗi sợ hãi tột cùng khiến trẻ hình thành hiện tượng "bất lực học được", tự mặc định mọi sự phản kháng đều vô nghĩa.
"Hậu quả là khi trở về nhà, trẻ mang trong mình sự mất lòng tin tột độ, nghi ngờ tất cả mọi người, kể cả cha mẹ đẻ. Các em xem sự gạn hỏi, quan tâm của cha mẹ như một cuộc hỏi cung mới. Thậm chí, dưới sự điều kiện hóa của nỗi sợ, nhiều em vẫn âm thầm giữ bí mật và tiếp tục làm theo những mệnh lệnh điều khiển từ xa của kẻ thủ ác qua điện thoại. Việc cha mẹ nôn nóng quát mắng, ép buộc con phải kể lại sự việc chỉ càng đẩy đứa trẻ ra xa, vô tình xác thực lại lời đe dọa của bọn buôn người rằng gia đình không phải là nơi an toàn", ông Trường giải thích.
Khi cơ quan điều tra vào cuộc, việc lấy lời khai của những đứa trẻ đang mang mầm mống chống đối do bị tẩy não cũng là một thử thách cực độ. Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Hội Trọng tài Thương mại TP.HCM nhấn mạnh, pháp luật quy định việc này phải được tiến hành tại các phòng thân thiện, giới hạn thời gian nghiêm ngặt không quá hai giờ mỗi lần, cán bộ không mặc sắc phục và bắt buộc phải có sự giám hộ của gia đình cùng các chuyên gia tâm lí để tránh gây ra những chấn thương tinh thần lần thứ hai cho nạn nhân.
Bi kịch khánh kiệt của gia đình và ranh giới pháp lý
Đối với gia đình ở quê nhà, sự biến mất của đứa con là một nhát dao đâm xuyên qua khúc ruột, mở ra chuỗi ngày đen tối bị xé toạc bởi những cuộc gọi tống tiền lạnh lùng từ bên kia biên giới. Để có đủ số tiền chuộc khổng lồ từ hàng chục đến hàng trăm triệu đồng, những người nông dân nghèo khó buộc phải bán sạch đất đai, thế chấp căn nhà rách nát và chạy vạy vay mượn khắp nơi với mức lãi suất cắt cổ. Hàng loạt gia đình rơi thẳng xuống vực thẳm khánh kiệt, gánh trên vai những khoản nợ truyền đời không biết khi nào mới trả xong.
Dù các lực lượng chức năng Việt Nam và Campuchia đã nỗ lực tổ chức các đợt truy quét quy mô lớn, trục xuất hàng vạn công dân nước ngoài dính líu đến lừa đảo mạng và giải cứu hàng trăm nạn nhân, nhưng bấy nhiêu vẫn là quá nhỏ bé trước quy mô khổng lồ của tội phạm buôn người. Đau đớn hơn là những gia đình vĩnh viễn mất đi dòng tin tức của con, sống trong sự dằn vặt khôn nguôi vì không biết thân xác con mình còn nguyên vẹn hay đã bỏ mạng nơi đất khách.
Không dừng lại ở bi kịch gia đình, vấn nạn này còn tạo ra những hệ lụy thảm khốc cho bình yên xã hội và đặt ra những thách thức lớn về mặt pháp lí. Phân tích của Luật sư Nguyễn Văn Hậu cho thấy, diện diện của những đứa trẻ này khi bước ra ánh sáng là vô cùng phức tạp. Theo quy định hiện hành, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi loại tội phạm, và ngay cả dưới độ tuổi này vẫn phải đối mặt với rủi ro pháp lí nếu vi phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng. Khi tham gia vào quá trình lừa đảo mạng, các em hoàn toàn có nguy cơ bị điều tra với tư cách là đồng phạm của tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản". Đồng thời, gia đình các em còn phải gánh chịu trách nhiệm dân sự nặng nề trong việc bồi thường số tiền mà con em mình đã bị ép buộc lừa lấy của các nạn nhân khác.
Một trong những nguyên nhân khiến vấn nạn này bùng nổ chính là những khoảng trống trong hệ thống phòng ngừa công nghệ. Việc thiếu vắng các quy định bắt buộc xác thực sinh trắc học hoặc đối soát dữ liệu dân cư để kiểm soát độ tuổi khi đăng kí mạng xã hội đã mở toang cánh cửa cho trẻ em tự do tạo tài khoản ảo, sử dụng SIM rác để tiếp cận trực tiếp với các đường dây tuyển dụng tử thần mà cha mẹ hoàn toàn không hay biết.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu cũng chỉ ra rằng, dù Luật Trẻ em và Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đã phân định rõ các em là nạn nhân của tội mua bán người và cưỡng bức lao động khi tự do ý chí bị tước đoạt, nhưng ranh giới giữa một nạn nhân bị bóc lột và một đồng phạm lừa đảo đôi khi rất mong manh trước vành móng ngựa. Việc chứng minh đứa trẻ thực hiện hành vi trong trạng thái bị khống chế, đe dọa tính mạng đòi hỏi một hệ thống chứng cứ vững chắc. Tuy nhiên, nguồn chứng cứ này lại nằm sâu trong các đặc khu khép kín tại nước ngoài, trong khi các quy định về tương trợ tư pháp hình sự xuyên quốc gia còn nhiều rào cản và mất thời gian, vô hình trung đẩy những đứa trẻ vừa thoát hang cọp lại phải đối mặt với nguy cơ bị hình sự hóa hành vi của chính mình.
Điểm tựa nào để hàn gắn tương lai?
Theo chuyên gia tâm lí Nguyễn Quang Trường, việc mang được thể xác một đứa trẻ từ Campuchia về Việt Nam có thể chỉ tốn một khoản tiền chuộc và một chuyến xe, nhưng để đưa được linh hồn các em trở lại với thực tại bình yên là một cuộc chiến tổng lực cần đến sự chung tay của toàn xã hội. Trong những ngày đầu tiên trẻ trở về, gia đình tuyệt đối không được biến ngôi nhà thành một phòng thẩm vấn với những câu hỏi mang tính trách móc, đổ lỗi. Sự kiểm soát cực đoan, tịch thu điện thoại hay giám sát bí mật vì nỗi sợ mất con lần nữa của phụ huynh chỉ càng làm sâu sắc thêm hố ngăn cách. Thay vào đó, cha mẹ cần thiết lập các nguyên tắc an toàn có sự thỏa thuận, khôi phục vai trò là một bến đỗ yêu thương vô điều kiện để trả lại quyền tự chủ từng bước cho con.
Lộ trình trị liệu tâm lí cho những tâm hồn trẻ em vỡ vụn này là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn cao độ. Quá trình này phải đi từ việc đánh giá mức độ tổn thương, ổn định cảm xúc bằng các kỹ thuật thư giãn, cho đến việc áp dụng các phương pháp trị liệu sang chấn chuyên sâu (CBT) theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới nhằm giúp trẻ hiểu rằng biến cố đã thực sự qua đi và không còn quyền lực điều khiển cuộc đời các em nữa.
Sập bẫy việc làm, rời bỏ quê hương để rồi bị biến thành công cụ lừa đảo không đơn thuần là một tai nạn bồng bột của tuổi trẻ. Nó là một nhát chém chí mạng vào nền tảng thể chất, bào mòn nhân phẩm, vắt kiệt kinh tế gia đình và để lại những vết sẹo gớm ghiếc cho xã hội. Vòng tay ôm chặt tại cửa khẩu chưa bao giờ là dấu chấm hết cho bi kịch. Cuộc chiến thực sự chỉ mới bắt đầu sau cánh cửa nhà, nơi mà gia đình, nhà trường, các chuyên gia tâm lý và hệ thống pháp luật phải gồng mình chiến đấu từng phút để giành giật lại nhân cách, niềm tin và một tương lai lành lặn cho những mầm non đã trót bị dập vùi trong giông bão của lòng tham ác quỷ.
.png)