Trung Quốc đặt cược vào AI Plus để thu hẹp khoảng cách kỹ thuật số với Mỹ

Thông điệp này được thể hiện rõ trong các tài liệu chính sách và kế hoạch phát triển mới nhất được công bố tại kỳ họp lưỡng hội của Trung Quốc đầu tháng 3. Thay vì chỉ tập trung phát triển các mô hình AI (trí tuệ nhân tạo) hay phần mềm, Trung Quốc đang hướng đến chiến lược sâu rộng hơn: tích hợp AI vào hệ thống sản xuất và công nghiệp quy mô lớn.

Chiến lược này phản ánh một cách tiếp cận đặc trưng của Trung Quốc là tận dụng lợi thế sản xuất quy mô lớn của mình để biến AI thành công cụ nâng cấp toàn bộ nền kinh tế. Nếu thành công, điều đó không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giúp nước này thu hẹp khoảng cách trong nền kinh tế số với Mỹ – quốc gia hiện vẫn dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực công nghệ cốt lõi.

Điểm đáng chú ý là chính phủ Trung Quốc dự kiến chi 426,42 tỉ nhân dân tệ (khoảng 61,7 tỉ USD) cho khoa học - công nghệ trong năm 2026, tăng khoảng 10% so với 2025. Đây là mức tăng cao nhất trong số các lĩnh vực chi tiêu lớn của chính phủ Trung Quốc, vượt cả quốc phòng (tăng 7%), ngoại giao, an ninh công cộng và giáo dục, trang SCMP đưa tin.

Các ưu tiên trong ngân sách mới và bản phác thảo kế hoạch 5 năm tiếp theo cho thấy Trung Quốc đang tập trung mạnh vào những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn của tương lai, trong đó có AI, internet vệ tinh, xe điện, năng lượng mới và giao diện não - máy tính.

Trung Quốc đã xác định khoa học - công nghệ là trụ cột chiến lược từ nhiều năm trước. Các chương trình như Made in China 2025 hay những kế hoạch phát triển dài hạn đều đặt mục tiêu nâng cao năng lực đổi mới và tự chủ công nghệ.

Trong giai đoạn tới, Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy các lĩnh vực được coi là công nghệ tương lai, gồm năng lượng mới, AI hiện thân, công nghệ lượng tử và mạng di động 6G. Chính phủ cũng khuyến khích doanh nghiệp và viện nghiên cứu tăng đầu tư vào nghiên cứu cơ bản và các công nghệ lõi.

Việc tăng ngân sách khoa học được xem là một phần trong nỗ lực dài hạn nhằm duy trì tốc độ đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

AI trở thành trọng tâm của chiến lược phát triển mới

Theo các tài liệu liên quan đến kế hoạch phát triển kinh tế mới, Trung Quốc muốn mở rộng vai trò của nền kinh tế số trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Các nhà hoạch định chính sách đặt mục tiêu đưa kinh tế số chiếm khoảng 12,5% GDP vào năm 2030, tăng từ mức 10,5% vào năm 2025, theo trang SCMP.

Để đạt được mục tiêu này, chính phủ Trung Quốc dự kiến triển khai 28 dự án lớn nhằm thúc đẩy quá trình số hóa nền kinh tế và xây dựng hệ thống công nghiệp hiện đại dựa trên công nghệ số và sản xuất tiên tiến. Các dự án này tập trung vào nhiều lĩnh vực then chốt như AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, mạng công nghiệp và hệ thống sản xuất thông minh.

Một trong những trụ cột quan trọng của chiến lược là nâng cấp hạ tầng số, đặc biệt là mạng 5G. Công nghệ 5G được xem là nền tảng giúp kết nối hàng loạt thiết bị công nghiệp, robot và hệ thống cảm biến trong các nhà máy thông minh. Nhờ tốc độ truyền dữ liệu cao và độ trễ thấp, 5G cho phép các hệ thống sản xuất hoạt động theo thời gian thực, hỗ trợ tự động hóa và phân tích dữ liệu ngay trên dây chuyền sản xuất.

Trung Quốc đã xây dựng mạng 5G quy mô lớn nhất thế giới trong vài năm qua, với hàng triệu trạm phát sóng và hàng trăm triệu người dùng. Việc tiếp tục nâng cấp mạng lưới này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho các ứng dụng mới như nhà máy thông minh, robot công nghiệp kết nối mạng, phương tiện tự hành và hệ thống logistics tự động.

Bên cạnh hạ tầng viễn thông, kế hoạch phát triển mới của Trung Quốc cũng nhấn mạnh vai trò của dữ liệu như một yếu tố sản xuất chiến lược. Chính phủ đang thúc đẩy các chính sách công nghiệp tập trung vào việc khai thác và quản lý dữ liệu, gồm xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, cũng như phát triển các nền tảng tính toán phục vụ AI.

Các nhà hoạch định chính sách coi dữ liệu là “nhiên liệu” của nền kinh tế số. Khi được kết hợp với AI, dữ liệu có thể giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động, dự báo nhu cầu thị trường và cải thiện hiệu quả sản xuất. Vì vậy, việc xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu mạnh được xem là yếu tố quyết định để Trung Quốc phát triển các ngành công nghiệp số trong thập kỷ tới.

Một mục tiêu quan trọng khác của chiến lược này là tăng cường sự kết nối giữa công nghệ số và nền kinh tế thực, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất. Trong nhiều năm, Trung Quốc đã cố gắng chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ sang nền sản xuất công nghệ cao. Việc kết hợp AI, dữ liệu và mạng 5G vào các nhà máy được kỳ vọng sẽ giúp thúc đẩy quá trình này.

Trong các nhà máy thông minh, hệ thống cảm biến và camera có thể thu thập dữ liệu về mọi khâu của dây chuyền sản xuất, từ nguyên liệu đầu vào đến chất lượng sản phẩm. Dữ liệu này sau đó được phân tích bằng các thuật toán AI để phát hiện lỗi, dự đoán hỏng hóc của máy móc hoặc tối ưu hóa quy trình sản xuất. Kết quả là các doanh nghiệp có thể giảm chi phí, tăng hiệu suất và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Chiến lược này cũng phản ánh cách tiếp cận đặc trưng của Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ với Mỹ. Trong khi Mỹ dẫn đầu về các mô hình AI và hệ sinh thái phần mềm, Trung Quốc lại có lợi thế về quy mô sản xuất và chuỗi cung ứng công nghiệp. Nếu chiến lược tích hợp AI vào sản xuất thành công, Trung Quốc có thể nâng cao đáng kể năng suất và củng cố vị thế của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, việc phát triển mạnh nền kinh tế số cũng được xem là cách để Trung Quốc đối phó với những thách thức kinh tế dài hạn, gồm tăng trưởng chậm lại và dân số già hóa. Tự động hóa và AI có thể giúp bù đắp sự thiếu hụt lao động trong tương lai, đồng thời nâng cao năng suất của nền kinh tế.

Nhìn tổng thể, các dự án lớn, việc mở rộng hạ tầng 5G và chính sách tập trung vào dữ liệu cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái công nghệ toàn diện để thúc đẩy quá trình số hóa nền kinh tế. Đây được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược dài hạn nhằm nâng cấp ngành sản xuất, phát triển các công nghệ tiên tiến và thu hẹp khoảng cách kỹ thuật số với Mỹ trong những năm tới.

Những mục tiêu trên cho thấy tham vọng của Trung Quốc trong việc thúc đẩy các công nghệ số, đặc biệt là AI, trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới. Chính phủ Trung Quốc kỳ vọng AI sẽ giúp thúc đẩy quá trình hiện đại hóa công nghiệp, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo ra các mô hình kinh doanh mới.

Đáng chú ý, AI không còn được xem là một lĩnh vực công nghệ riêng lẻ mà trở thành công cụ hỗ trợ cho nhiều ngành khác nhau. Từ sản xuất, logistics, năng lượng cho đến tài chính và dịch vụ, AI được kỳ vọng sẽ giúp tối ưu hóa hoạt động, giảm chi phí và nâng cao năng suất.

AI Plus: Tích hợp AI vào toàn bộ nền kinh tế

Một trong những sáng kiến quan trọng nhất trong chiến lược công nghệ của Trung Quốc là chương trình AI Plus. Sáng kiến này được công bố lần đầu vào năm 2024 và tiếp tục được nhấn mạnh trong các tài liệu chính sách mới.

Mục tiêu của AI Plus là tích hợp AI vào khoảng 90% nền kinh tế Trung Quốc trong năm 2030, tức là cuối chu kỳ của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15. Điều này có nghĩa là AI sẽ được ứng dụng rộng rãi trong hầu hết lĩnh vực, từ sản xuất công nghiệp, quản lý chuỗi cung ứng, nông nghiệp thông minh đến dịch vụ đô thị và thương mại điện tử.

Trong lĩnh vực sản xuất, AI có thể được dùng để tối ưu hóa dây chuyền sản xuất, dự đoán lỗi máy móc, tự động hóa kiểm tra chất lượng hoặc quản lý tồn kho theo thời gian thực. Nhờ đó, các nhà máy có thể giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu suất.

Chính phủ Trung Quốc cũng kỳ vọng AI sẽ giúp giải quyết một số thách thức cấu trúc của nền kinh tế, chẳng hạn thiếu hụt lao động do dân số già hóa.

Sản xuất thông minh - lợi thế đặc biệt của Trung Quốc

Một điểm khác biệt lớn trong chiến lược AI của Trung Quốc so với Mỹ là trọng tâm vào sản xuất thông minh.

Mỹ hiện dẫn đầu trong các lĩnh vực như mô hình AI, phần mềm và nền tảng điện toán đám mây. Trong khi đó, Trung Quốc có lợi thế lớn về quy mô công nghiệp và chuỗi cung ứng. Vì vậy, cường quốc châu Á đang cố gắng kết hợp AI với hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn của mình để tạo ra một mô hình cạnh tranh riêng.

Theo các chuyên gia, việc tích hợp AI vào sản xuất có thể mang lại lợi ích lớn vì Trung Quốc vẫn là trung tâm sản xuất của thế giới. Các nhà máy thông minh sử dụng robot, cảm biến và AI có thể tăng năng suất đáng kể so với các dây chuyền sản xuất truyền thống.

Chiến lược này cũng phù hợp với các chính sách công nghiệp trước đây của Trung Quốc, chẳng hạn chương trình Made in China 2025, vốn nhằm nâng cấp ngành sản xuất từ mô hình lao động giá rẻ sang các ngành công nghệ cao.

Nếu AI được triển khai rộng rãi trong lĩnh vực sản xuất, Trung Quốc có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ

Tham vọng của Trung Quốc trong lĩnh vực AI không thể tách rời khỏi bối cảnh cạnh tranh công nghệ với Mỹ.

Trong nhiều năm qua, Mỹ đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của Trung Quốc với các chip tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn. Những hạn chế này khiến các hãng công nghệ Trung Quốc gặp khó khăn trong việc xây dựng các hệ thống AI quy mô lớn.

Tuy nhiên, Trung Quốc đang phản ứng bằng cách tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cũng như thúc đẩy tự chủ công nghệ. Các tài liệu chính sách mới nhấn mạnh việc đẩy mạnh phát triển các công nghệ nền tảng như chip, mô hình AI và hạ tầng dữ liệu.

Một số chuyên gia cho rằng chiến lược này có thể giúp Trung Quốc giảm dần sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và xây dựng hệ sinh thái AI riêng.

AI được nhắc đến dày đặc trong kế hoạch phát triển

Mức độ ưu tiên dành cho AI trong kế hoạch phát triển mới của Trung Quốc thể hiện rất rõ qua tần suất xuất hiện của từ khóa này trong tài liệu chính sách.

AI được nhắc đến hơn 50 lần trong các tài liệu chính sách liên quan đến kế hoạch phát triển giai đoạn 2026-2030, cho thấy vai trò trung tâm của công nghệ này trong chiến lược quốc gia.

Các mục tiêu liên quan đến AI không chỉ tập trung vào phát triển công nghệ mà còn bao gồm việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu, trung tâm tính toán và cơ sở hạ tầng phục vụ AI.

Chính phủ cũng khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng AI trong sản xuất và dịch vụ, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ.

Phát triển AI nhưng phải “có trật tự”

Dù thúc đẩy AI mạnh mẽ, Trung Quốc cũng nhấn mạnh rằng công nghệ này cần được phát triển theo hướng “an toàn và có trật tự”.

Các nhà hoạch định chính sách lo ngại rằng AI có thể gây ra những rủi ro mới, chẳng hạn thông tin sai lệch, vấn đề đạo đức hoặc tác động đến thị trường lao động. Vì vậy, bên cạnh việc thúc đẩy đổi mới, Trung Quốc cũng xây dựng các quy định để kiểm soát sự phát triển của AI.

Cách tiếp cận này phản ánh triết lý quản lý công nghệ của Trung Quốc: khuyến khích đổi mới nhưng vẫn giữ vai trò kiểm soát của nhà nước.

Cơ hội và thách thức

Dù chiến lược AI của Trung Quốc rất tham vọng, con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức.

Một trong những rào cản lớn nhất là hạ tầng tính toán và chip AI. Mỹ vẫn dẫn đầu trong lĩnh vực này nhờ Nvidia, AMD hay các nhà cung cấp điện toán đám mây siêu quy mô. Các hạn chế xuất khẩu từ Mỹ cũng khiến Trung Quốc khó tiếp cận những chip tiên tiến nhất.

Ngoài ra, việc triển khai AI trên quy mô lớn trong sản xuất đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn có những lợi thế đáng kể. Nước này sở hữu thị trường nội địa khổng lồ, hệ sinh thái sản xuất rộng lớn và nguồn dữ liệu phong phú – những yếu tố có thể giúp AI phát triển nhanh chóng.

Cuộc cạnh tranh AI giữa Trung Quốc và Mỹ đang trở thành một trong những yếu tố định hình trật tự công nghệ toàn cầu.

Những năm tới sẽ cho thấy liệu chiến lược trên có giúp Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong nền kinh tế số hay không. Song có một điều chắc chắn: AI đang trở thành trung tâm của cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.