Trung Quốc sản xuất lượng điện khổng lồ nhờ đốt rác
Giới truyền thông khi nhắc đến quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch của Trung Quốc thường ca ngợi điện mặt trời và điện gió. Nhưng còn có một nguồn năng lượng ít được chú ý hơn đang mở rộng mạnh mẽ.
Đó là điện từ đốt rác thải sinh hoạt. Đài CGTN dẫn số liệu từ Hiệp hội Xúc tiến ngành năng lượng sinh khối Trung Quốc cho biết tính đến cuối năm 2024, công suất điện rác của nước này đã đạt 27,38 gigawatt và sản xuất khoảng 45,3 tỷ kilowatt giờ điện.
Công nghệ hoạt động bằng cách đốt rác thải rắn đô thị để tạo ra khí ở nhiệt độ cao, từ đó sinh hơi nước vận hành tuabin phát điện – qua đó giúp các thành phố vừa có điện sinh hoạt vừa giảm lượng rác thải đưa đến bãi chôn lấp.
Theo số liệu từ Niên giám Thống kê xây dựng đô thị và nông thôn Trung Quốc 2024, công suất đốt rác thải hằng ngày lên đến 1,158 triệu tấn – vượt xa mục tiêu 800.000 tấn/ngày đặt ra cho năm 2025.
Kết quả là tỷ lệ xử lý rác thải sinh hoạt không gây hại (cả đốt lẫn phương pháp đúng quy định khác) đạt 99%, giai đoạn 2005 - 2024 ghi nhận tỷ lệ rác thải đô thị được xử lý bằng phương pháp chôn lấp giảm từ 85,2% xuống còn 5%, rác xử lý bằng phương pháp đốt tăng từ 9,8% lên 84,6%.
Số nhà máy điện rác đang hoạt động tính đến cuối năm 2024 là 1.129, tập trung nhiều nhất ở miền đông Trung Quốc nơi mật độ dân số cao và có lượng rác thải đô thị khổng lồ.
Riêng thủ đô Bắc Kinh đã xây đến 13 nhà máy với tổng công suất xử lý rác 23.975 tấn/ngày, công suất phát điện 526 megawatt. Thành phố dự tính bổ sung 2 nhà máy nhằm nâng tổng công suất lên 28.550 tấn.
Ngoài sản xuất điện, đốt rác còn hỗ trợ thu hồi vật liệu. Tại một nhà máy trên địa bàn quận Đại Hưng của Bắc Kinh, khoảng 20% rác thải sau khi đốt được chuyển đến các cơ sở xử lý tại chỗ để lấy kim loại như đồng, sắt, nhôm.
Tháng 12.2025, chính phủ Trung Quốc công bố kế hoạch hành động cải thiện chất lượng xử lý rác thải rắn, đặt mục tiêu đến năm 2030 tái sử dụng 4,5 tỷ tấn chất thải rắn/năm và thu hồi 510 triệu tấn tài nguyên tái chế.
Không chỉ dùng trong nước, Trung Quốc còn xuất khẩu công nghệ ra nước ngoài. Tính đến tháng 5.2025, doanh nghiệp nước này đã tham gia 79 dự án nhà máy điện rác tại châu Á, châu Phi, châu Âu, châu Đại Dương, Nam Mỹ lẫn Bắc Mỹ.
Một số dự án tiêu biểu là nhà máy Reppie công suất xử lý 1.200 tấn/ngày ở Ethiopia, Tuas WtE công suất 300 tấn/ngày ở Singapore, 3 nhà máy điện rác ở Kazakhstan.
Công nghệ sạch
Trung Quốc không còn đốt rác theo kiểu cũ, thay vào đó chủ yếu sử dụng lò đốt ghi cơ (grate incineration) xử lý được rác chưa qua phân loại với độ ẩm cao.
Công tác kiểm soát khí thải cũng rất nghiêm ngặt. Nhiều nhà máy như Long Cương ở thành phố Thẩm Quyến áp dụng tiêu chuẩn Euro 2010 – nghĩa là khí thoát ra đôi khi còn sạch hơn không khí bên ngoài đô thị.
Phát triển nóng dẫn đến “đói rác”
Dù tăng nguồn cung năng lượng và góp phần giảm rác thải chôn lấp, sự phát triển thần tốc lại dẫn đến tình trạng “đói rác” nghiêm trọng. Tờ The Paper cho biết năm 2025 có 107 nhà máy hoạt động cầm chừng với hơn 50% thời gian trong năm ở trạng thái nhàn rỗi. Hãng Tân Hoa Xã gọi đây là những “lò đốt chết đói”.
Theo trang Caixin Global, phí xử lý rác (tiền chính quyền trả cho doanh nghiệp) bị đẩy xuống mức thấp kỷ lục, có nơi chỉ còn dưới 30 -40 Nhân dân tệ/tấn khiến lợi nhuận sụt giảm. Do lượng rác thải đô thị không đủ đáp ứng, doanh nghiệp phải tìm đến nông thôn. Trang Sixth Tone đưa tin nhiều công ty thiết lập mạng lưới vận chuyển liên địa phương để đưa rác từ vùng sâu vùng xa đến thành phố.
“Đói rác” cũng thúc đẩy một số đơn vị lớn như SUS Environment, Everbright Environment hay Shenzhen Energy Environment nhanh chân ra nước ngoài “săn rác”, đặc biệt là Đông Nam Á nơi đang đau đầu với các bãi chôn lấp rác lộ thiên chất cao. Doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ tham gia xây nhà máy mà còn bán thiết bị, chuyển giao cả công nghệ.
Kinh nghiệm từ Trung Quốc là minh chứng rõ nét cho tiềm năng giải quyết bài toán xử lý rác thải sinh hoạt bằng nhà máy điện rác. Nhưng bài học về phát triển nóng thiếu quy hoạch kỹ càng cũng nên được ghi nhớ để không chịu cảnh cầu vượt cung, nhà máy ngừng hoạt động gây lãng phí.
