‘Trung Quốc thống trị AI mã nguồn mở, đe dọa vị thế dẫn đầu AI của Mỹ’

Do chi phí rẻ hơn, các mô hình ngôn ngữ lớn của Trung Quốc từ Alibaba, Moonshot AI và MiniMax hiện thống trị bảng xếp hạng sử dụng toàn cầu trên nền tảng như HuggingFace và OpenRouter.

HuggingFace là nền tảng và cộng đồng AI nổi tiếng chuyên về mô hình ngôn ngữ và học máy mã nguồn mở.

OpenRouter là nền tảng trung gian cho phép nhà phát triển truy cập và sử dụng nhiều mô hình AI khác nhau thông qua một API duy nhất. Nói đơn giản, thay vì phải kết nối riêng lẻ tới từng nhà cung cấp như OpenAI, Anthropic hay DeepSeek, bạn có thể dùng OpenRouter để “đi qua một cổng chung” và gọi nhiều mô hình khác nhau. Cụ thể, OpenRouter hoạt động như một lớp định tuyến, khi nhận yêu cầu thì sẽ chuyển tới mô hình AI phù hợp (ví dụ GPT, Claude, Gemini), rồi trả kết quả.

Báo cáo cho biết việc Trung Quốc thúc đẩy triển khai AI trong nhiều lĩnh vực nhằm nâng cấp cơ sở sản xuất, nhà máy, mạng lưới logistics và robot đang tạo ra dữ liệu thực tế, từ đó góp phần cải thiện các mô hình AI.

"Hệ sinh thái mở này cho phép Trung Quốc đổi mới gần với ranh giới tiên tiến bất chấp những hạn chế đáng kể về khả năng tính toán. Các phòng thí nghiệm Trung Quốc đã thu hẹp khoảng cách hiệu suất so với những mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu của phương Tây", Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung viết trong một báo cáo được công bố hôm 23.3.

Các nhà làm luật Mỹ đã áp dụng nhiều vòng hạn chế xuất khẩu với Trung Quốc kể từ năm 2022, cấm nước này mua các chip AI tiên tiến nhất, dù chính quyền Trump đã phê duyệt xuất khẩu chip Nvidia H200 vào tháng 12.2025.

Trong khi đó, các công ty khởi nghiệp AI Mỹ như OpenAI, Anthropic cũng như các tập đoàn công nghệ truyền thống đã đầu tư hàng tỉ USD để duy trì vị thế dẫn đầu về công nghệ mới này. Tuy nhiên, vị trí của họ có thể đang bị đe dọa.

“Việc phổ biến các mô hình mở tạo ra những con đường thay thế để dẫn đầu AI”, báo cáo cho biết.

Mới đây, ông Jensen Huang, Giám đốc điều hành Nvidia, tiết lộ công ty đã sẵn sàng xuất khẩu chip H200 sang thị trường Trung Quốc. Điều này cho thấy hãng chip AI số 1 thế giới đã vượt qua các rào cản pháp lý tại cả Mỹ và Trung Quốc với H200. Đây là chip AI mạnh thứ hai của Nvidia hiện có trên thị trường, sau Blackwell.

Về mặt kỹ thuật, H200 thuộc kiến trúc Hopper, được Nvidia phát hành trước dòng Blackwell. Theo Viện Nghiên cứu Tiến bộ, chip Blackwell (B200, GB200) nhanh hơn khoảng 1,5 lần so với H200 trong huấn luyện mô hình AI và nhanh gấp 5 lần khi thực hiện các tác vụ suy luận.

“Ngay lúc này, Nvidia đã mất 95% thị phần tại thị trường lớn thứ hai thế giới và đang ở mức 0%. Tổng thống Trump muốn chúng tôi quay trở lại đó”, Jensen Huang tiết lộ.

Theo ông, Nvidia đã nhận được sự chấp thuận từ Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick để bán chip H200 cho một số công ty Trung Quốc. Ông nói thêm rằng nhiều doanh nghiệp trong số này đã đặt mua H200, khiến Nvidia phải “khởi động lại chuỗi cung ứng để bắt đầu giao hàng”.

Trung Quốc sẵn sàng tận dụng xu hướng AI hiện thân

Một số ước tính cho thấy khoảng 80% công ty khởi nghiệp AI ở Mỹ hiện sử dụng các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc.

Mô hình suy luận R1 đột phá của DeepSeek ra mắt đầu năm 2025 từng gây chấn động toàn cầu vì có hiệu năng ngang ngửa sản phẩm Mỹ nhưng được huấn luyện với chi phí thấp hơn rất nhiều.

Dòng mô hình Qwen của Alibaba đã vượt qua Llama thuộc Meta về tổng số lượt tải xuống toàn cầu, theo HuggingFace.

Khi ranh giới của AI chuyển từ các mô hình ngôn ngữ lớn sang AI có tính tự chủ (agentic AI) và AI hiện thân (embodied AI), Trung Quốc có thể ở vị trí tốt hơn để tận dụng các nỗ lực thu thập dữ liệu khổng lồ nhằm thúc đẩy phát triển robot hình người, phần mềm lái xe tự động hoặc thậm chí các công nghệ lưỡng dụng, báo cáo cho biết.

Michael Kuiken, Phó chủ tịch Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung, nói với Reuters rằng Mỹ hiện dẫn trước Trung Quốc về AI hiện thân, nhưng khoảng cách đó nhỏ và đang bị thu hẹp. Theo ông, theo thời gian, tốc độ phát triển AI hiện thân nhanh hơn của Trung Quốc có thể khiến Mỹ bị tụt lại và hiệu ứng này đang bắt đầu xuất hiện.

Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung cũng đang theo dõi cách Trung Quốc sử dụng AI trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, điện toán lượng tử và vật liệu tiên tiến, Michael Kuiken nói thêm.

Trung Quốc đã xác định AI hiện thân là ngành chiến lược cốt lõi trong tương lai và nhiều công ty robot hình người hàng đầu nước này dự định niêm yết công khai năm nay.

Dù một số tổ chức nghiên cứu phương Tây cảnh báo về rủi ro an ninh tiềm ẩn khi quá phụ thuộc vào các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc và xu hướng chính trị nghiêng về lập trường của chính phủ Trung Quốc, nhiều công ty vẫn áp dụng chúng.

Roland Busch, Giám đốc điều hành Siemens, hôm 23.3 cho biết việc sử dụng AI mã nguồn mở Trung Quốc để huấn luyện các mô hình AI chuyên về tự động hóa công nghiệp của công ty Đức “không có bất lợi gì”, nhấn mạnh lợi thế về chi phí và dễ dàng tùy chỉnh các tham số.