Trung Quốc tiến bộ thần tốc về AI có phải chỉ nhờ sao chép công nghệ Mỹ?

Kỹ thuật chưng cất cho phép nhà phát triển sử dụng kết quả đầu ra từ mô hình AI tiên tiến hơn của công ty khác để tạo ra sản phẩm cạnh tranh với chi phí chỉ bằng một phần rất nhỏ.

Trong một số trường hợp, quy trình này gây tranh cãi vì công ty AI kém tiên tiến hơn có thể sử dụng kết quả của mô hình đã tiêu tốn hàng triệu hoặc hàng tỉ USD để phát triển, từ đó xây dựng sản phẩm có khả năng cạnh tranh.

“Không phải toàn bộ tiến bộ AI của Trung Quốc đều nhờ vào kỹ thuật chưng cất”

Thời gian qua, các công ty AI Trung Quốc liên tục tung ra mô hình AI tiên tiến, có thể cạnh tranh với các đối thủ Mỹ như OpenAI, Anthropic và Google ở một số lĩnh vực. Các công ty Mỹ và chính quyền Trump đã cáo buộc những phòng thí nghiệm AI Trung Quốc sử dụng kỹ thuật chưng cất để thu hẹp khoảng cách, đồng thời lên án đây là hành vi đánh cắp công nghệ.

Tuy nhiên, ông Aidan Gomez - Giám đốc điều hành công ty Cohere (Canada) - cho rằng không phải toàn bộ tiến bộ AI của Trung Quốc đều nhờ vào kỹ thuật này. Cohere tập trung chủ yếu vào AI cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp và tổ chức cần bảo mật dữ liệu cao.

Aidan Gomez là nhân vật có uy tín trong lĩnh vực AI. Ông là đồng tác giả của công trình nghiên cứu năm 2017 mang tên Attention Is All You Need (Chú ý là tất cả những gì bạn cần), nền tảng cho nhiều dịch vụ AI mà chúng ta đang sử dụng ngày nay, trong đó có ChatGPT và Claude.

Aidan Gomez nhận định các mô hình AI Trung Quốc đã đạt đẳng cấp thế giới, đồng thời cho rằng khoảng cách dẫn trước của các công ty AI hàng đầu Mỹ đang bị mất đi rất nhanh chóng.

“Có rất nhiều lời bàn rằng người Trung Quốc chỉ sao chép, chắt lọc kiến thức và gian lận. Những cách nhìn như vậy có phần đúng ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, họ đã phát triển một năng lực xuất sắc một cách độc lập với quá trình chưng cất. Điều này được chứng minh bằng thực tế là những mô hình AI mới nhất của Trung Quốc, ở một số bài kiểm tra và trên vài khía cạnh năng lực, thực sự vượt qua các mô hình Mỹ tốt nhất", Aidan Gomez chia sẻ với kênh CNBC.

"Bạn không thể chỉ sao chép hoặc chưng cất kiến thức để làm tốt hơn mô hình AI gốc. Sao chép có thể giúp thu hẹp khoảng cách, nhưng không thể giúp bạn vượt lên”, ông nói thêm.

Nhận định này phần nào trái ngược với những gì các công ty AI hàng đầu Mỹ và chính quyền Trump từng tuyên bố.

Sự trỗi dậy của AI Trung Quốc

Trước khi đi sâu hơn, cần bổ sung một số bối cảnh về quá trình phát triển của ngành công nghệ Trung Quốc.

Trung Quốc có nguồn nhân lực khổng lồ, tốc độ đổi mới rất nhanh và việc các ngành công nghệ nhận được sự hậu thuẫn của chính quyền trung ương rõ ràng tạo thêm một động lực mạnh mẽ.

Trung Quốc từng thường xuyên bị gắn với hình ảnh “đạo nhái”, nhưng trên thực tế, định kiến đó đã dần phai nhạt khi các đổi mới thực sự xuất hiện ngày càng nhiều trong ngành công nghệ những năm gần đây, từ ô tô điện, robot cho đến tiến bộ trong lĩnh vực bán dẫn.

Aidan Gomez cho rằng hoạt động chưng cất thực sự đang diễn ra ở Trung Quốc, nhưng không thể dùng điều đó để giải thích hết tất cả những tiến bộ của Trung Quốc trong việc phát triển các mô hình AI.

Quan điểm này trái ngược với một số cảnh báo từ các phòng thí nghiệm AI Mỹ.

Anthropic nhiều lần cáo buộc các công ty AI Trung Quốc sử dụng kỹ thuật chưng cất mô hình Claude của họ, đồng thời cho rằng hành vi này tương đương đánh cắp công nghệ.

Trong một báo cáo công bố tháng 9, Anthropic cho biết 7 công ty AI Trung Quốc có liên quan đến các hoạt động chưng cất Claude mà công ty Mỹ đã ngăn chặn, gồm Alibaba, Moonshot AI, DeepSeek, Xiaomi, MiniMax, SenseTime và Z.ai.

Anthropic tuyên bố các đối tượng được cho là liên quan đến Alibaba đã thực hiện chiến dịch “chưng cất trái phép” quy mô lớn nhất mà họ từng phát hiện, nhằm khai thác năng lực của Claude và sử dụng kết quả này để cải thiện các mô hình Qwen.

Anthropic cho biết đã ghi nhận hơn 151 triệu lượt tương tác với Claude được cho là có liên quan đến Alibaba trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 7/2026. Có thời điểm số lượt tương tác lên tới gần 3 triệu mỗi ngày, đến từ hơn 3.500 tài khoản mà Anthropic xác định là gian lận.

Moonshot AI (startup đứng sau dòng mô hình Kimi) và DeepSeek bị Anthropic cáo buộc đã đưa trực tiếp các cuộc trò chuyện của khách hàng, đôi khi chứa thông tin nhạy cảm, vào Claude để sử dụng làm dữ liệu huấn luyện.

Theo Anthropic, Moonshot AI bí mật chuyển yêu cầu của khách hàng sang Claude thay vì xử lí bằng Kimi. Trong một trường hợp, gần 300.000 yêu cầu đã được chuyển tới Claude trong 10 ngày. Anthropic cho rằng Moonshot AI sau đó lưu lại một phần các trao đổi này và sử dụng chúng để chắt lọc năng lực của Claude vào các mô hình AI riêng.

Jacob Klein, người phụ trách mảng tình báo mối đe dọa tại Anthropic, nói trong cuộc phỏng vấn rằng năng lực của các mô hình AI đã tăng đáng kể trong năm qua, kéo theo những rủi ro mới.

Ông nói: “Một năm trước, nếu bạn muốn tối ưu hóa máy bay không người lái hoặc phần mềm trên một tên lửa, các mô hình AI khi đó đơn giản là chưa làm tốt những nhiệm vụ này như hiện nay”.

Jacob Klein cho biết các đối thủ nước ngoài đang tiếp cận Claude thông qua kỹ thuật chưng cất để huấn luyện mô hình AI cạnh tranh, sau đó bán phiên bản sao chép với mức giá thấp hơn. Chưng cất mô hình AI có thể được thực hiện hợp pháp trong một số trường hợp, nhưng Jacob Klein cho rằng đó không phải là điều đang xảy ra ở đây.

“Có cả một hệ sinh thái bất hợp pháp nhằm tìm cách tiếp cận Claude và các mô hình AI khác. Hệ sinh thái này sử dụng mọi biện pháp cần thiết để né tránh các cơ chế kiểm soát của chúng tôi, qua đó có thể tạo tài khoản với quy mô cực lớn”, Jacob Klein chia sẻ với CNBC.

Hôm 8/9, chính phủ Mỹ cáo buộc 6 công ty AI Trung Quốc, gồm DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun và Z.ai, cố tình sao chép công nghệ của các đối thủ AI Mỹ theo cách “độc hại”.

Theo các quan chức Mỹ, 6 công ty Trung Quốc này nhắm đến các mô hình AI của Anthropic, OpenAI, Google và SpaceX để huấn luyện sản phẩm riêng nhanh hơn.

“Các công ty AI có trụ sở tại Trung Quốc đang tiến hành hoạt động chưng cất mô hình AI một cách có chủ đích, mạnh mẽ và ở quy mô công nghiệp”, các quan chức Mỹ nhấn mạnh.

Những cáo buộc này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Trump đang chuẩn bị cho chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 24/9.

Hồi tháng 4, chính quyền Trump nói rằng hoạt động chưng cất mô hình AI làm suy yếu hoạt động nghiên cứu và thông tin độc quyền của Mỹ là “không thể chấp nhận được”, đồng thời cho biết sẽ xem xét “loạt biện pháp để buộc các tác nhân nước ngoài phải chịu trách nhiệm”.

Những nghi vấn về vai trò của chưng cất kiến thức

Ngày càng có nhiều tiếng nói cùng Aidan Gomez đặt câu hỏi về mức độ quan trọng thực sự của chưng cất kiến thức với quá trình phát triển mô hình AI ở Trung Quốc.

Sriram Krishnan, cựu cố vấn chính sách cấp cao của Nhà Trắng về AI, hôm 17/9 cho rằng những dịch vụ như ChatGPT và Claude cũng “ra đời từ việc chắt lọc nội dung do con người tạo ra”. Ông ám chỉ thực tế rằng các mô hình AI đứng sau ChatGPT và Claude được huấn luyện bằng thông tin trên Internet.

“Vì vậy, ý tưởng về chưng cất kiến thức vốn luôn là một phần cốt lõi của cách ngành khoa học máy tính vận hành”, Sriram Krishnan nói trên chương trình Squawk Box của CNBC.

Theo Sriram Krishnan, ngay cả khi các công ty Trung Quốc đang sử dụng phương pháp chưng cất kiến thức, vẫn chưa rõ kỹ thuật này thực sự đóng góp bao nhiêu vào năng lực giúp họ phát triển các mô hình AI tiên tiến hơn. Đây cũng là quan điểm tương tự Aidan Gomez của Cohere.

Chính phủ Trung Quốc đã bác bỏ các cáo buộc liên quan đến chưng cất kiến thức. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc nói rằng cáo buộc của Mỹ về việc các công ty AI Trung Quốc thực hiện hoạt động chưng cất kiến thức ở “quy mô công nghiệp” là “vô căn cứ và thiếu cơ sở pháp lý”.

Phương Tây có đang đánh giá thấp năng lực công nghệ của Trung Quốc?

Tiến bộ AI của Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh nước này phải đối mặt với nhiều hạn chế trong việc tiếp cận những chip tiên tiến nhất từ Nvidia. Thay vào đó, Trung Quốc đẩy mạnh phát triển ngành bán dẫn trong nước. Hầu hết chuyên gia đều đồng ý rằng chất lượng và hiệu năng chip của Trung Quốc vẫn chưa thể cạnh tranh với Mỹ. Thế nhưng, Trung Quốc đã sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để khiến những con chip này hoạt động hiệu quả hơn.

Các nhà phân tích cho rằng việc thiếu khả năng tiếp cận những công nghệ then chốt lại có thể trở thành một trong những động lực thúc đẩy đổi mới tại Trung Quốc.

“Do hạn chế về chip, các nhà phát triển Trung Quốc buộc phải xây dựng những kiến trúc gọn hơn, thông minh hơn và tận dụng tốt hơn nguồn lực tính toán hạn chế. Cho rằng đó chỉ là sự bắt chước có thể giúp các nhà hoạch định chính sách dễ dàng đưa ra những biện pháp hạn chế, nhưng về bản chất, cách nhìn này đã đánh giá không đúng năng lực của đối thủ”, Neil Shah, đối tác tại hãng nghiên cứu thị trường Counterpoint Research, nói với CNBC.

Điều này đặt ra một câu hỏi: Các nhà hoạch định chính sách phương Tây có đang đánh giá thấp năng lực công nghệ của Trung Quốc?

“Chắc chắn là có. Cần có thời gian để nhiều người thay đổi cách nhìn và nhận ra sự chuyển biến đang diễn ra. Chúng ta vẫn đang phải điều chỉnh nhận thức trước thực tế rằng Trung Quốc giờ đây không còn chỉ sao chép công nghệ, mà thực sự có khả năng tự mình đổi mới”, Aidan Gomez bình luận.