Trung Quốc vượt Mỹ thành nơi làm việc hàng đầu của các nhà nghiên cứu AI tinh hoa

Nhiều nhà nghiên cứu AI Trung Quốc ở lại quê nhà

Với các nhà nghiên cứu AI hàng đầu của Trung Quốc, Thung lũng Silicon không còn sức hút áp đảo như trước.

Ngày càng nhiều nhà nghiên cứu lựa chọn ở lại quê nhà để phát triển sự nghiệp, qua đó giúp Trung Quốc vượt Mỹ trở thành nơi làm việc hàng đầu của giới nhân tài AI, theo một nghiên cứu được Carnegie China công bố.

Carnegie China là trung tâm nghiên cứu về Trung Quốc của Carnegie Endowment for International Peace (Carnegie Endowment), tổ chức nghiên cứu chính sách quốc tế có trụ sở tại Mỹ.

Nghiên cứu có tiêu đề “Ai đang dẫn đầu cuộc đua nhân tài AI toàn cầu?” cho thấy Trung Quốc là nơi làm việc của 41% số nhân tài AI hàng đầu trong mẫu nghiên cứu năm 2025, so với 34% tại Mỹ.

Đây là sự đảo chiều đáng chú ý so với năm 2022, khi Mỹ chiếm ưu thế rõ rệt với 46%, trong khi Trung Quốc chỉ chiếm 27%.

Các nhà phân tích cho rằng kết quả này phản ánh một sự thay đổi rộng hơn trong cán cân sức mạnh công nghệ toàn cầu, khi Trung Quốc và Mỹ cạnh tranh vị thế dẫn đầu trong những công nghệ tiên tiến nhất.

“Có cả yếu tố thúc đẩy họ rời đi lẫn yếu tố khiến họ muốn ở lại”, ông Damien Ma, Giám đốc Carnegie China và đồng tác giả nghiên cứu, nói trong cuộc phỏng vấn hôm 24/9.

Theo ông Damien Ma, Trung Quốc đã xây dựng một ngành AI trong nước đáng gờm, với sự hiện diện của những công ty nổi bật như DeepSeek và Moonshot AI. Mức đãi ngộ tại các doanh nghiệp này hiện “khá tương đương với Thung lũng Silicon”.

Moonshot AI cũng do CEO Yang Zhilin (Dương Thực Lân) đồng sáng lập. Yang Zhilin từng lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon ở Mỹ trước khi trở về Trung Quốc.

Trung Quốc cũng tiếp tục là nguồn cung cấp nhân tài AI lớn nhất thế giới. Năm 2025, 57% số nhà nghiên cứu AI hàng đầu có bằng đại học từ các trường tại Trung Quốc, tăng 11 điểm phần trăm so với năm 2022. Trong khi đó, chỉ 13% hoàn thành bậc đại học tại Mỹ, theo báo cáo.

Các sinh viên tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc cũng ngày càng có xu hướng ở lại làm việc trong nước. Trong số những nhà nghiên cứu đã hoàn thành chương trình đại học tại Trung Quốc, 69% làm việc tại nước này vào năm 2025, tăng từ mức 57% vào năm 2022.

Cơ hội việc làm trong ngành AI Trung Quốc ngày càng mở rộng

Theo nghiên cứu, tỉ lệ giữ chân nhân tài cao hơn nhiều khả năng xuất phát từ cơ hội việc làm trong ngành AI Trung Quốc ngày càng mở rộng, cùng với các quy định cấp thị thực của Mỹ được siết chặt hơn.

Để đo lường sự dịch chuyển của nhân tài AI hàng đầu, hai tác giả Damien Ma và Binyi Yang đã phân tích 10.280 nhà nghiên cứu, tương đương 40% số tác giả độc nhất của NeurIPS 2025 có đầy đủ dữ liệu về quá trình học tập và nghề nghiệp. NeurIPS là một trong những hội nghị học máy hàng đầu thế giới.

Dù Trung Quốc ngày càng hấp dẫn hơn với các nhà nghiên cứu AI, Mỹ vẫn là điểm đến hàng đầu của những người quyết định ra nước ngoài làm việc.

Theo ông Damien Ma, tỉ lệ các nhà nghiên cứu AI đang làm việc tại Mỹ nhưng từng tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc đã tăng 4 điểm phần trăm trong năm 2025. Điều này cho thấy các doanh nghiệp Mỹ vẫn tiếp tục thu hút những nhân tài AI hàng đầu của Trung Quốc muốn tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đang phải đối mặt với ngày càng nhiều rào cản với việc dịch chuyển xuyên biên giới, trong bối cảnh cả hai nước đều tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển giao công nghệ và những rủi ro liên quan đến an ninh quốc gia.

Trong nhiều năm, Mỹ đã hạn chế cấp thị thực cho một số sinh viên sau đại học và nhà nghiên cứu Trung Quốc có liên hệ với các tổ chức gắn liền với chiến lược "kết hợp quân sự - dân sự" của nước này, với lí do lo ngại về chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ.

Tương tự, Trung Quốc ngày 15/9 áp dụng các quy định mới, theo đó công dân nước này vi phạm các biện pháp kiểm soát xuất khẩu có thể bị hạn chế rời khỏi đất nước trong nhiều tháng hoặc nhiều năm nếu hành vi của họ bị cho là đe dọa “an ninh công nghiệp hoặc công nghệ quốc gia”.

Những động thái này diễn ra trong bối cảnh các hãng công nghệ Trung Quốc đẩy nhanh nỗ lực củng cố hệ sinh thái AI trong nước, giữa lúc Mỹ ngày càng siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến và phần cứng chuyên dụng.

Hôm 22/9, Alibaba công bố chip AI Zhenwu V900 mà Giám đốc điều hành Ngô Vĩnh Minh tuyên bố có hiệu năng cao gấp ba lần thế hệ trước và nhanh nhất Trung Quốc hiện nay.

Theo Alibaba, đội ngũ Qwen đang huấn luyện mô hình Qwen 4, còn các phiên bản tương lai như Qwen 4.5 và Qwen 5 có thể mở rộng lên 5.000 - 10.000 tỉ tham số, lớn hơn đáng kể so với Qwen3.8-Max hiện tại với 2.400 tỉ tham số. Đây là chỉ số thường được dùng để đo quy mô và mức độ phức tạp của mô hình AI.

Tại hội nghị Connect diễn ra tuần trước, Huawei cho biết chip Ascent 960DT sẽ được xuất xưởng trong quý 1/2027, sớm hơn 9 tháng so với lịch trình ban đầu.

Các công ty AI Trung Quốc thưởng hào phóng nhất để giữ nhân tài

Các công ty AI thuần túy đang dùng cổ phần trước đợt IPO (phát hành cổ phiếu ra công chúng) và chương trình thưởng cổ phiếu không kèm điều kiện quá khắt khe để thu hút, giữ chân nhân tài. Trong số này, MiniMax và Z.ai, hai công ty AI niêm yết tại Hồng Kồng đầu năm 2026, tỏ ra tích cực nhất.

Từ năm 2021, Z.ai (trụ sở ở Bắc Kinh) đã thành lập hai nền tảng nắm giữ cổ phần dành cho người tham gia các chương trình thưởng. Một nền tảng dành cho nhân viên nòng cốt, nền tảng còn lại chủ yếu dành cho các cố vấn bên ngoài.

Nền tảng dành cho nhân viên nòng cốt có 426 người, cùng nắm giữ 9,8% cổ phần của Z.ai sau khi công ty lên sàn. Tính theo giá cổ phiếu Z.ai mới nhất, giá trị cổ phần trung bình của mỗi người hơn 100 triệu HKD.

Nền tảng còn lại có 25 người tham gia, với giá trị cổ phần trung bình gần 1,3 tỉ HKD/người.

Không giống phần lớn công ty gắn việc thưởng cổ phiếu với hiệu quả công việc, MiniMax (trụ sở ở Thượng Hải) có điều kiện tham gia khá dễ dàng. Tháng 6, MiniMax công bố chương trình thưởng cổ phiếu đầu tiên kể từ khi niêm yết, cấp miễn phí 1,16 triệu cổ phiếu cho nhân sự chủ chốt và các nhà cung cấp dịch vụ.

Các cổ phiếu này chỉ phụ thuộc vào thời gian làm việc tại công ty, từ vài tháng đến vài năm, và hoàn toàn không gắn với các mục tiêu về hiệu suất.

Các tập đoàn công nghệ lớn lâu năm như Alibaba, Tencent, Meituan, Xiaomi và Baidu cũng đang cải tổ mạnh mẽ chính sách ưu đãi nhân sự nhằm ngăn chặn tình trạng chảy máu chất xám sang các công ty khởi nghiệp.

Giữa tháng 8, Tencent thông báo sẽ trao hơn 38,6 triệu cổ phiếu cho nhân viên trong chương trình thưởng được công ty triển khai từ năm 2023. Số cổ phiếu này tương đương 0,42% tổng số cổ phiếu đang lưu hành của Tencent. Đây là một phần trong chương trình thưởng cổ phiếu được Tencent xây dựng từ năm 2023.

Trong khi đó, Alibaba lại đang ưu tiên sự ổn định về tài chính. Vào tháng 5, Alibaba cho biết đã tăng tỉ trọng các khoản thưởng tiền mặt dài hạn sau khi "cân nhắc các xu hướng chung của môi trường kinh tế vĩ mô và thị trường nhân tài". Động thái này phản ánh chiến lược bảo vệ nhân sự chủ chốt trước những biến động của giá cổ phiếu, đồng thời mang lại cho họ nguồn tiền có thể sử dụng ngay.

Trong quý kết thúc vào tháng 3, chi phí trả thưởng bằng cổ phiếu của Alibaba giảm 10% so với cùng kì năm trước, xuống còn 3,1 tỉ nhân dân tệ.