Trung Quốc xây trung tâm dữ liệu ở sa mạc để tận dụng năng lượng mặt trời

Tại thành phố sa mạc Trung Vệ, một điểm trung chuyển lịch sử trên Con đường Tơ lụa thuộc Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ của Trung Quốc, một kế hoạch đầy tham vọng đã được phác thảo vào tháng 4. Dự án xoay quanh việc xây dựng một trung tâm dữ liệu trị giá 24,5 tỉ nhân dân tệ (tương đương 3,6 tỉ USD).

Sự kết hợp giữa năng lượng mặt trời và trung tâm dữ liệu

Đây là kết quả từ một thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa chính quyền địa phương và Jinko Power Technology, một đơn vị thành viên của tập đoàn Jinko. Doanh nghiệp này hiện đang quản lý hệ thống các nhà máy điện chủ yếu sử dụng tấm pin do chính JinkoSolar sản xuất. Quá trình thi công trung tâm dữ liệu dự kiến được khởi công trong năm nay và đặt mục tiêu hoàn thiện vào năm 2028.

Cơ sở hạ tầng mới sẽ là một trung tâm dữ liệu khổng lồ với công suất lên đến 1 gigawatt, bao phủ trên một diện tích rộng 530.000 m2. Một nhà máy điện chuyên dụng sẽ được xây dựng ngay bên cạnh nhằm cung cấp nguồn điện trực tiếp, qua đó tạo ra một dòng doanh thu vô cùng ổn định. Việc vận hành song song trung tâm dữ liệu cùng với nhà máy điện được biết đến tại Trung Quốc qua khái niệm điều phối điện năng và điện toán. Thuật ngữ này lần đầu tiên được đưa vào một văn bản chính sách do chính phủ ban hành vào tháng 3 nhằm phác thảo các định hướng kinh tế trong năm. Tại Nhật Bản, mô hình tương tự cũng được biết đến dưới tên gọi hợp tác watt-bit.

Điều độc đáo trong dự án lần này là việc một doanh nghiệp sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời lại trực tiếp đóng vai trò dẫn dắt. Một chuyên gia từ công ty sản xuất tấm pin đối thủ tại Trung Quốc nhận định rằng việc tự điều hành một trung tâm dữ liệu là bước đi khá khác thường, bởi phần lớn các hãng hiện nay chỉ tập trung vào chiến lược bán kèm hệ thống lưu trữ điện để đa dạng hóa nguồn thu.

Về mặt tài chính, tính đến cuối năm 2025, Jinko Power đang nắm giữ lượng tiền mặt và tiền gửi trị giá 5,8 tỉ nhân dân tệ. Chi phí thi công dự án sẽ được trang trải thông qua sự kết hợp giữa nguồn vốn tự có và các khoản vay thương mại. Nhiều tổ chức tài chính lớn như Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc và CTBC Bank được cho là đang xem xét kế hoạch tài trợ vốn. Song song đó, công ty cũng đang tích cực đánh giá khả năng thành lập liên doanh với các nhà đầu tư bên ngoài.

Lối thoát khỏi tình trạng dư thừa và bẫy cạnh tranh giá

Động lực sâu xa đằng sau khoản đầu tư khổng lồ này chính là tình trạng hoạt động dưới công suất của hệ thống năng lượng mặt trời tại Trung Quốc, một hiện tượng thường được gọi là tỉ lệ cắt giảm công suất phát điện. Dựa trên dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc, tỉ lệ này đã tăng lên mức 5% vào năm ngoái so với chỉ 2% của năm 2020. Đáng chú ý, con số này tiếp tục nhảy vọt lên ngưỡng 9% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3 năm nay.

Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm khoảng 60% tổng lượng lắp đặt điện mặt trời mới trên toàn cầu vào năm 2025, bổ sung thêm 415 gigawatt. Thế nhưng, tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng truyền tải đắt đỏ lại không thể bắt kịp đà tăng trưởng vũ bão này. Các vùng nội địa phía tây Trung Quốc, nơi có không gian rộng lớn và nguồn ánh sáng mặt trời dồi dào, là địa điểm lý tưởng cho các nhà máy điện quy mô lớn.

Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ lại tập trung chủ yếu ở các khu vực ven biển phía đông với những siêu đô thị như Thượng Hải. Để giải quyết nghịch lý này, chính phủ đang thúc đẩy một sáng kiến mang tên "Đông dữ liệu, Tây điện toán", trong đó các tác vụ trí tuệ nhân tạo ở miền đông sẽ được xử lý tại các trung tâm dữ liệu miền tây.

Trí tuệ nhân tạo, động lực chính đẩy nhu cầu điện năng lên cao, tỏ ra cực kỳ phù hợp với các cơ sở hạ tầng nằm cách xa trung tâm tiêu thụ. Công nghệ này vận hành thông qua quá trình huấn luyện nhằm xây dựng các mô hình nền tảng và quá trình suy luận để ứng dụng thực tế.

Trong đó, quá trình huấn luyện phần lớn có thể được thực hiện độc lập với không gian và thời gian. Tập đoàn Jinko quyết định tự mình vận hành hệ thống máy chủ vì doanh thu trong mảng cung cấp điện bên ngoài phụ thuộc rất lớn vào khả năng duy trì các hợp đồng dài hạn và vị thế đàm phán giá cả. Bằng cách chuyển đổi từ nhà cung cấp điện đơn thuần sang doanh nghiệp tự tạo ra và quản lý nhu cầu, hãng kỳ vọng sẽ bảo đảm sự ổn định cho lợi nhuận.

Tại thị trường Trung Quốc, hiện tượng "nội quyển" (chỉ sự cạnh tranh khốc liệt dẫn đến hao mòn nội bộ do dòng vốn ồ ạt đổ vào những ngành được chính phủ ưu tiên) đã xảy ra lặp đi lặp lại và năng lượng mặt trời cũng không ngoại lệ. JinkoSolar đã ghi nhận khoản lỗ ròng 6,8 tỉ nhân dân tệ trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 12, và tiếp tục lỗ 1,3 tỉ nhân dân tệ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3 năm nay.

Bước sang năm 2025, chính phủ đã bắt đầu thúc đẩy các nỗ lực nhằm kiểm soát tình trạng cạnh tranh giá cả hỗn loạn, và việc mở rộng nhu cầu điện cho điện toán là một giải pháp thiết thực. Dù vậy, ngay tại Trung Vệ, ông lớn năng lượng nhà nước China Datang Group cũng đã bắt đầu vận hành các nhà máy điện vào tháng 5 nhằm cung cấp năng lượng trực tiếp cho các trung tâm điện toán. Điều này cho thấy, ngay cả ở vùng sa mạc xa xôi, cái bẫy cạnh tranh gay gắt vẫn là một thách thức không dễ vượt qua.