Trung Quốc xem xét siết kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI

Các cơ quan quản lý Trung Quốc đang xem xét siết chặt các quy định kiểm soát xuất khẩu với chip và công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo), trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng gay gắt.

Theo hai nguồn tin của trang FT am hiểu vấn đề, Bộ Thương mại Trung Quốc cùng các cơ quan quản lý đã tham vấn nhiều doanh nghiệp AI và sản xuất chip hàng đầu trong nước về các biện pháp nhằm ngăn công nghệ tiên tiến cũng như các startup AI quan trọng của Trung Quốc rơi vào tay phương Tây.

Bộ Thương mại Trung Quốc đã làm việc với các công ty AI như Alibaba, ByteDance và Zhipu để thảo luận việc hạn chế chuyển dữ liệu quan trọng dùng huấn luyện mô hình AI ra nước ngoài, cũng như hạn chế người dùng nước ngoài tải xuống trọng số mô hình.

Tuy nhiên, khách hàng quốc tế vẫn sẽ được phép sử dụng các mô hình và dịch vụ AI của Trung Quốc thông qua hình thức truy cập trực tuyến.

Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách AI với Mỹ

Tuần trước, công ty Moonshot AI đã ra mắt mô hình Kimi K3 có tới 2.800 tỉ tham số. Kimi K3 vượt Opus 4.8 của Anthropic và GPT-5.5 của OpenAI ở phần lớn các bài kiểm tra đánh giá, cho thấy Trung Quốc đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực AI tiên tiến.

Tham số là các giá trị số mà mô hình AI học được và điều chỉnh trong suốt quá trình huấn luyện trên lượng lớn dữ liệu. Đó là các biến nội bộ của mô hình AI, quyết định cách xử lý thông tin đầu vào và tạo kết quả đầu ra. Mục tiêu của quá trình huấn luyện là tìm ra bộ tham số tối ưu nhất để mô hình AI có thể thực hiện nhiệm vụ (dự đoán từ tiếp theo trong câu, dịch ngôn ngữ, trả lời câu hỏi...) chính xác nhất có thể dựa trên dữ liệu đã học. Số lượng tham số thường là chỉ số về kích thước và khả năng của mô hình AI. Mô hình AI càng có nhiều tham số thì tiềm năng học được các mẫu phức tạp hơn càng lớn, nhưng cũng đòi hỏi nhiều dữ liệu, tài nguyên tính toán để huấn luyện.

Theo Artificial Analysis, Kimi K3 chỉ xếp sau hai mô hình AI mới nhất là Claude Fable 5 và GPT-5.6 Sol.

Artificial Analysis là nền tảng đánh giá độc lập chuyên theo dõi, so sánh và xếp hạng các mô hình AI như tạo văn bản, hình ảnh, video. Nền tảng này xây dựng các bảng đánh giá chuẩn để đo lường chất lượng, tốc độ, chi phí và hiệu năng của từng mô hình. Từ đó, doanh nghiệp, nhà phát triển và giới đầu tư sẽ hiểu rõ mô hình AI nào đang dẫn đầu, có lợi thế về giá hay khả năng mở rộng.

Ông Ryan Fedasiuk, chuyên gia tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, nhận định trong báo cáo được công bố hôm 19/7 rằng Kimi K3 đã làm lung lay quan điểm lâu nay rằng các mô hình AI Trung Quốc luôn chậm hơn Mỹ từ 6 đến 8 tháng.

"Khoảng cách đó giờ đây đã thu hẹp xuống chỉ còn tính bằng vài tuần", Ryan Fedasiuk viết.

Dù chưa vượt qua GPT-5.6 Sol và Claude Fable 5 trên mọi bài kiểm tra, Kimi K3 lại đánh bại hai đối thủ này ở một số tiêu chuẩn đánh giá, chẳng hạn bảng xếp hạng của Arena AI về phát triển mã giao diện người dùng.

Arena AI là nền tảng độc lập chuyên đánh giá và xếp hạng các mô hình AI dựa trên bình chọn của người dùng, thay vì chỉ dựa vào các bài kiểm tra chuẩn truyền thống.

Một lợi thế lớn khác của Kimi K3 là chi phí. Dù đắt hơn các mô hình AI khác của Trung Quốc, Kimi K3 vẫn rẻ hơn đáng kể so với các đối thủ Mỹ.

Theo Artificial Analysis, chi phí trung bình để hoàn thành một tác vụ của Kimi K3 là 0,95 USD, trong khi Claude Fable 5 là 2,75 USD và GPT-5.6 Sol là 1,06 USD.

Nền tảng trợ lý lập trình mã nguồn mở Cline nhận định: "Đây là cột mốc mang tính thay đổi cuộc chơi với các mô hình AI trọng số mở".

Các mô hình AI hàng đầu của Moonshot AI và DeepSeek đều thuộc loại trọng số mở, cho phép người dùng tải trọng số về máy chủ riêng để tùy chỉnh theo nhu cầu. Trong khi đó, các mô hình AI hàng đầu của Anthropic và OpenAI vẫn là dạng đóng, không cho phép tải về trọng số.

Trung Quốc muốn hạn chế chuyển giao chip và agentic AI nước ngoài

Ngoài AI, Bộ Thương mại Trung Quốc cũng lấy ý kiến về khả năng áp đặt các quy định ngăn các hãng chip nước ngoài như Qualcomm (Mỹ) và TSMC (Đài Loan) chế tạo chip tiên tiến dựa trên thiết kế của các công ty Trung Quốc như Huawei, Alibaba và ByteDance.

Theo các nguồn tin, Trung Quốc đang cân nhắc hạn chế việc các doanh nghiệp nước ngoài mua lại những hãng công nghệ chiến lược của Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực agentic AI (AI có tính tự chủ, có khả năng tự lập kế hoạch và thực hiện chuỗi hành động để hoàn thành mục tiêu). Động thái này nhằm khắc phục một "lỗ hổng" mà giới chức Trung Quốc cho rằng đã dẫn đến thương vụ Meta mua startup Manus với giá 2 tỉ USD trước đây. Sau đó, thương vụ này đã bị cơ quan quản lí Trung Quốc yêu cầu hủy bỏ.

Các biện pháp mới có thể được bổ sung vào lần sửa đổi tiếp theo của Danh mục công nghệ bị cấm hoặc hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc. Điều này phản ánh sự tự tin ngày càng lớn của Trung Quốc rằng nước này đã giành được vị thế dẫn đầu toàn cầu trong một số lĩnh vực AI, theo các nguồn tin của FT.

Danh mục này là một trong ba cơ chế kiểm soát xuất khẩu quan trọng của Trung Quốc, bên cạnh Danh mục kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng và Danh sách các thực thể chịu kiểm soát đối với hàng hóa lưỡng dụng.

Doanh nghiệp lo quy định mới làm chậm cuộc đua AI của Trung Quốc

Hiện phần lớn các đề xuất vẫn đang được thảo luận. Các cơ quan quản lý Trung Quốc đang thu thập ý kiến từ doanh nghiệp trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Một số hãng công nghệ đã cảnh báo với giới chức rằng nếu các quy định được siết chặt quá mức, tốc độ phát triển AI của Trung Quốc có thể bị chậm lại, làm suy giảm khả năng cạnh tranh với Mỹ trong cuộc đua công nghệ.

Trong lần sửa đổi gần nhất vào năm 2025, Trung Quốc đã bổ sung nhiều công nghệ sản xuất pin lithium-ion vào danh sách hạn chế xuất khẩu, tiếp nối các biện pháp kiểm soát trước đó với các công nghệ chiến lược như khai thác và chế biến đất hiếm.

Theo các nguồn tin của FT, nếu được thông qua, đợt cập nhật lần này sẽ là đợt sửa đổi lớn nhất với danh mục kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc trong nhiều năm qua.

Hiện Bộ Thương mại Trung Quốc, ByteDance, Alibaba, Zhipu và Huawei đều chưa phản hồi về thông tin trên.