Trung tâm chiếu xạ Đồng Nai: ‘Hô biến’ công nghệ, xé nhỏ đấu thầu, treo tiền tỉ
Đầu tư gần 187,6 tỉ đồng, triển khai từ năm 2016 với kỳ vọng hình thành cơ sở chiếu xạ hiện đại, nhưng Dự án Trung tâm chiếu xạ Đồng Nai (xã Xuân Đường, TP. Đồng Nai) nay chỉ còn cảnh hoang tàn, đắp chiếu.
Hồ sơ dự án phơi bày chuỗi sai phạm chồng chéo: Từ "hô biến" công nghệ, thay đổi xuất xứ thiết bị, đến xé nhỏ gói thầu và treo tiền tạm ứng.
Công trình hoang phế, công nghệ bị tráo đổi
Bất kỳ ai, khi đến Dự án Trung tâm chiếu xạ Đồng Nai, do Sở Khoa học và Công nghệ làm chủ đầu tư, đập vào mắt mọi người là cảnh tượng hoang tàn... Cổng chính rêu phong, biển tên dự án bị cây cỏ phủ lấp.
Lối vào và các dãy nhà điều hành chìm trong cỏ dại. Bên trong, nhà xưởng cùng những tủ điều khiển điện tử đắt tiền phơi mưa phơi nắng. Bạt che rách tả tơi, dây leo phủ kín các hạng mục. Một công trình được đầu tư quy mô lớn nay đắp chiếu, tê liệt.
Nhưng cảnh hoang phế mới chỉ là phần nổi. Hồ sơ hậu kiểm phơi lộ những bất thường ngay từ khâu lựa chọn công nghệ, mua sắm và triển khai thiết bị.
Theo chứng thư thẩm định giá và hồ sơ ban đầu, hệ thống chiếu xạ sử dụng nguồn Gamma được xác định là model TBI-10048-150, do hãng Institute of Isotopes Co.,Ltd sản xuất, xuất xứ châu Âu (EU).
Thế nhưng, khi đấu thầu, hệ thống này bất ngờ được thay bằng thiết bị sử dụng nguồn Co-60, model VINAGA1, do chính Vinagamma sản xuất tại Việt Nam. Liên danh Vinagamma - Song Hân trúng thầu với cấu hình khác hẳn phương án ban đầu.
Từ thiết bị nhập khẩu sang máy sản xuất trong nước, phương án công nghệ bị "bẻ lái". Kéo theo đó là hàng loạt thay đổi kỹ thuật. Chủ đầu tư tự ý điều chỉnh thiết kế bản vẽ thi công nhiều hạng mục nhà nguồn thuộc Gói thầu số 4 để phù hợp với hệ thống VINAGA1.
Màn "phù phép, hô biến" tiếp tục lan sang thiết bị phụ trợ. Nhiều máy móc đăng ký mang xuất xứ Nhật Bản, Đức..., bị thay bằng máy móc... "Made in China (Trung Quốc)", hoặc Thái Lan, Indonesia...
Cụ thể, 5 xe nâng tay Mitsubishi, model Mitsubishi-bf30, xuất xứ Nhật Bản bị đổi thành hàng Trung Quốc. Xe nâng điện Mitsubishi-fb15hca và điều hòa Daikin từ Nhật Bản chuyển sang xuất xứ Thái Lan. Dàn nóng, dàn lạnh Guentner-gvv ghf 050.3 của Đức cũng bị thay bằng thiết bị Indonesia.
Đáng nói, chủ đầu tư tự ý thay đổi thiết bị, mà không báo cáo, không xin ý kiến UBND tỉnh Đồng Nai (nay là TP. Đồng Nai) - đơn vi quyết định đầu tư.
Các điều chỉnh không được trình cấp có thẩm quyền xem xét. Hồ sơ vụ việc xác định hành vi này vi phạm quy định của Luật Xây dựng.
Xé nhỏ gói thầu, cài cắm nhãn hiệu
Nếu khâu triển khai thiết bị bộc lộ việc thay đổi công nghệ và xuất xứ, thì hồ sơ đấu thầu tiếp tục phơi bày những bất thường nghiêm trọng. Từ chia tách gói thầu đến đưa nhãn hiệu cụ thể vào hồ sơ mời thầu, rồi chấp thuận thiết bị khác với yêu cầu ban đầu.
Trước hết là việc chia tách gói thầu. Hệ thống chiếu xạ muốn vận hành phải đồng bộ với nguồn Co-60. Hai hạng mục có quan hệ kỹ thuật ràng buộc, không thể tách rời.
Thế nhưng, chủ đầu tư vẫn chia thành Gói thầu số 5 (mua nguồn Co-60) và Gói thầu số 6 (thiết bị chiếu xạ). Việc chia tách này vi phạm khoản 3 Điều 33 và điểm k khoản 6 Điều 89 Luật Đấu thầu.
Gói thầu số 5 sau đó không có nhà thầu tham gia, buộc phải hủy thầu. Nhưng phần thiết bị thuộc gói thầu đã bị hủy vẫn được đưa vào hợp đồng số 115A, giao liên danh thực hiện mà không qua đấu thầu. Gói thầu bị hủy, phần việc liên quan lại được chuyển sang một hợp đồng khác.
Ở Gói thầu số 6, dấu hiệu bất thường tiếp tục xuất hiện. Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Trần Thư và chủ đầu tư đưa nhãn hiệu TBI-10048-150 vào hồ sơ mời thầu. Việc này vi phạm Điểm i, Khoản 6, Điều 89 - Luật Đấu thầu và quy định tại Thông tư của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, về việc không được nêu nhãn hiệu cụ thể gây cạnh tranh không bình đẳng.
Hồ sơ mời thầu yêu cầu một loại thiết bị, hồ sơ dự thầu lại chào một hệ thống khác. Cụ thể, liên danh Vinagamma - Song Hân chào hệ thống VINAGA1 do chính Vinagamma sản xuất, thay vì thiết bị mang nhãn hiệu TBI-10048-150. Hai hệ thống khác nhau nhưng chủ đầu tư vẫn chấp thuận cho liên danh trúng thầu.
Sự bất nhất giữa hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu đặt ra vấn đề về quá trình đánh giá, thẩm định và lựa chọn nhà thầu; cũng như việc bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.
Đáng chú ý, giá trúng thầu được xác định ở mức 32,99 tỉ đồng, cao hơn 6,95 tỉ đồng so với giá gói thầu được phê duyệt ban đầu là 26,04 tỉ đồng.
Khâu thẩm định giá cũng xuất hiện những bất thường. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Công ty Cổ phần Thẩm định giá Đồng Nai ký 2 hợp đồng cùng số 2876/2016/HĐKT-TĐG, cùng ngày 10/11/2016. Tuy nhiên, hai hợp đồng lại khác nhau về giá trị, thời gian thực hiện và danh mục thiết bị.
Các chứng thư thẩm định giá được lập mang tính hình thức, không khảo sát thực tế, sử dụng phương pháp so sánh đơn giản và không trình Sở Tài chính thẩm định giá nhà nước. Hai hợp đồng trùng số, trùng ngày nhưng khác nội dung; hoạt động thẩm định lại thiếu khảo sát thực tế.
Treo tiền tỉ, hồ sơ chuyển cơ quan điều tra
Sau công nghệ, thiết bị và đấu thầu, công tác quản lí hợp đồng tiếp tục bộc lộ sai phạm. Chủ đầu tư không có chứng thư bảo lãnh thực hiện hợp đồng và bảo lãnh tạm ứng.
Từ năm 2017, hơn 16,4 tỉ đồng được tạm ứng cho liên danh nhà thầu. Kiểm toán Nhà nước và Kho bạc Nhà nước nhiều lần có văn bản đôn đốc, nhưng khoản tiền này đến nay vẫn chưa được thu hồi dứt điểm.
Kết luận thanh tra xác định trách nhiệm của nhiều cơ quan, đơn vị và cá nhân qua các khâu tham mưu, thẩm định, tư vấn và thực hiện hợp đồng.
Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ, với vai trò chủ đầu tư, chịu trách nhiệm chính về các sai phạm trong chia nhỏ gói thầu. Tự ý thay đổi thiết bị, chuyển đổi công nghệ, ký hợp đồng trái luật và không thu hồi được tiền tạm ứng. Trách nhiệm được xác định đối với Giám đốc Sở, các Phó Giám đốc phụ trách, phòng chuyên môn và kế toán qua các thời kỳ.
Sở Kế hoạch và Đầu tư chịu trách nhiệm liên đới trong tham mưu, thẩm định kế hoạch lựa chọn nhà thầu và các quyết định điều chỉnh dự án có sai lệch. Sở Tài chính và Sở Nội vụ có trách nhiệm rà soát, kiểm điểm, xử lí kỉ luật các tập thể, cá nhân vi phạm theo thẩm quyền.
Các đơn vị tư vấn, thẩm định giá và nhà thầu cũng bị xác định có trách nhiệm liên đới, gồm Công ty Tư vấn Xây dựng Trần Thư, đơn vị tư vấn kỹ thuật Bảo Phong, Công ty Cổ phần Thẩm định giá Đồng Nai và liên danh Vinagamma - Song Hân.
Từ thay đổi công nghệ, xuất xứ thiết bị, chia tách gói thầu, cài nhãn hiệu, đến quản lí hợp đồng và tiền tạm ứng. Hàng loạt sai phạm được xác định qua nhiều khâu, liên quan nhiều cơ quan, đơn vị. Công trình vẫn bỏ hoang, trong khi khoản tiền ngân sách đã tạm ứng chưa được thu hồi dứt điểm.
Chánh Thanh tra thành phố đã ký quyết định chuyển toàn bộ hồ sơ vụ việc sang Cơ quan điều tra Công an TP. Đồng Nai để điều tra, xử lí theo quy định pháp luật đối với dấu hiệu của 2 tội danh: Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222 Bộ luật Hình sự) và Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 356 Bộ luật Hình sự).
