TS Cấn Văn Lực: Cần sớm đưa kiến thức tài sản số vào trường học

Nghị quyết số 05 - quản lý để phát triển, không phải ngăn cấm

Tại Tọa đàm “Tài sản mã hóa: Từ vùng xám đến thí điểm – Giải pháp đảm bảo minh bạch, an toàn, hiệu quả” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Báo Tiền Phong tổ chức ngày 6.11, chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực cho hay Việt Nam hiện có khoảng 21 triệu nhà đầu tư tài sản mã hóa, với doanh số quay vòng “khổng lồ” 200 tỉ USD. Tuy nhiên việc thiếu cơ chế bảo vệ khiến không ít nhà đầu tư “trắng tay” mà không biết kêu ai.

Ngoài ra, nguồn thuế từ các giao dịch này đang chảy ra nước ngoài, trong khi Việt Nam lại gánh rủi ro quản lý. Chính vì thế, Nghị quyết 05 được coi là “điểm rơi vàng” - vừa đảm bảo an toàn cho nhà đầu tư, vừa giúp Nhà nước huy động nguồn lực tài chính khổng lồ.

Theo ông Lực, triết lý cốt lõi của Nghị quyết 05 là “quản lý để phát triển, chứ không phải để ngăn cấm”. Việc đưa tài sản mã hóa vào khuôn khổ pháp lý được kỳ vọng mang lại ba lợi ích chiến lược.

Thứ nhất, tận dụng lợi thế công nghệ, giúp Việt Nam trở thành quốc gia tiên phong về công nghệ tài chính (Fintech), thúc đẩy đổi mới và phát triển các nền tảng giao dịch trong nước.

Thứ hai, mở ra kênh huy động vốn mới, thông qua mô hình “tokenization” - chia nhỏ tài sản lớn (như bất động sản, nghệ thuật, bản quyền…) thành hàng triệu phần nhỏ và nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ được tham gia, mở ra kênh đầu tư hấp dẫn, minh bạch.

Thứ ba, tạo nền tảng cho Việt Nam tham gia mạng lưới tài chính số quốc tế, hướng tới xây dựng trung tâm tài chính khu vực. Trong đó, cần thí điểm tại Đà Nẵng địa bàn có quy mô phù hợp để kiểm soát rủi ro trong giai đoạn đầu phát triển.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu cũng cho rằng việc mã hóa tài sản, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, được kỳ vọng tạo ra kênh huy động vốn hiệu quả, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

“Khi dự án hoàn thiện và có pháp lý rõ ràng, chủ đầu tư có thể phát hành tài sản số ra công chúng để thu hút nguồn vốn. Cơ chế này giúp ngân hàng giảm rủi ro thanh khoản, doanh nghiệp chủ động dòng vốn, còn nhà đầu tư có thêm lựa chọn sinh lời mới”, ông Hiếu nêu.

Bên cạnh đó, ông Hiếu cũng đánh giá rằng việc công nhận tài sản mã hóa cũng tạo cơ hội thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Bất động sản có thể trở thành kênh đột phá trong giai đoạn đầu.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và tài sản số Việt Nam đánh giá Việt Nam đi sau nhiều quốc gia về hành lang pháp lý cho tài sản mã hóa, nhưng đang đi rất nhanh.

Theo ông Trung, Nghị quyết 05/2025 là một bước đi mang tính nền tảng, thể hiện tư duy tiên phong của Chính phủ trong việc nắm bắt xu thế của nền kinh tế số, đồng thời bảo đảm nguyên tắc kiểm soát rủi ro, bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền lợi của nhà đầu tư.

“Nếu tiếp tục giữ được tốc độ hiện nay, cùng với sự phối hợp của các bộ ngành, thì chỉ trong 2 - 3 năm tới, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành khung pháp lý tương thích với thế giới, đủ sức bảo vệ nhà đầu tư và thúc đẩy đổi mới”, ông Trung nêu và cho rằng thay vì né tránh, cần đi theo hướng “quản lý để phát triển”.

“Cầu phải đủ rộng, nhưng lan can phải đủ cao”

Theo ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy Ban Chứng khoán Nhà nước cho hay, cơ quan quản lý xác định mục tiêu kép là vừa tạo không gian phát triển cho đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống.

“Thay vì mở rộng ngay quy mô lớn, nghị quyết cho phép tối đa năm tổ chức được cấp phép hoạt động trong giai đoạn đầu, bảo đảm khả năng giám sát và duy trì tính cạnh tranh lành mạnh”, ông Hoà nêu.

Ông Hoà nhấn mạnh vấn đề minh bạch được xem là trọng tâm trong quản lý. Các doanh nghiệp tham gia thị trường tài sản mã hóa phải tuân thủ chế độ công bố thông tin, báo cáo định kỳ và chịu sự giám sát chặt chẽ.

Trong giai đoạn thí điểm, cơ quan quản lý sẽ tập trung giám sát các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa - những đơn vị đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư. Mô hình này được đánh giá là phù hợp để vừa thử nghiệm mô hình mới, vừa hạn chế rủi ro hệ thống, đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tiễn cho giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý sau này.

Ông Hoà cho hay trên cơ sở kết quả thí điểm, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đánh giá và báo cáo Chính phủ để xem xét hoàn thiện nghị quyết hoặc xây dựng một bộ luật chuyên ngành dành riêng cho thị trường tài sản mã hóa.

Cũng theo ông Hoà, một thách thức lớn hiện nay là năng lực nhân sự và chuyên môn về công nghệ blockchain, an ninh mạng và quản trị rủi ro tài chính. Việt Nam cần sớm hình thành chương trình đào tạo bài bản, cấp chứng chỉ hành nghề, đồng thời xây dựng đội ngũ chuyên gia đủ năng lực kiểm soát rủi ro, phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.

TS Cấn Văn Lực cũng nhìn nhận rằng, để Nghị quyết 05 phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp lớn: Phân loại tài sản mã hóa: Xây dựng hệ thống phân loại chi tiết theo chuẩn quốc tế (như IMF, MICA - EU) để áp dụng quản lý phù hợp từng loại tài sản; chính sách thuế linh hoạt theo mức độ rủi ro: tài sản rủi ro cao chịu thuế cao hơn, tài sản khuyến khích đầu tư được giảm thuế.

Ngoài ra, cần phải thành lập ban chỉ đạo liên ngành để phối hợp các bộ, ngành trong quản lý, đặc biệt là về rửa tiền, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ và phòng chống tài trợ khủng bố.

“Dù có hơn 20 triệu người tham gia, song phần lớn nhà đầu tư Việt Nam thiếu kiến thức cơ bản, “đầu tư theo phong trào”. Do đó, cần sớm đưa giáo dục tài chính và kiến thức tài sản số vào chương trình học phổ thông và đại học”, ông Lực nói.

Ông Lực ví von Nghị quyết 05 là cây cầu vững chắc nối giữa cơ hội đầu tư và an toàn tài chính. Tuy nhiên, “cần hiểu rằng, cầu phải đủ rộng để đón dòng vốn lớn, nhưng cũng cần lan can đủ cao và biển báo rõ ràng - tức là có quy định phân loại, thuế và cấp phép minh bạch”.