Từ Beyond Wukong, thuật toán có thể viết tiếp 'Tây du ký'?
Một bộ phim truyền hình dài tập AI vừa lên sóng giờ vàng tại Trung Quốc, mở ra cuộc tranh luận về khả năng của thuật toán trong việc làm mới các tác phẩm kinh điển như "Tây du ký".
Beyond Wukong, lấy cảm hứng từ Tây du ký, cho thấy AI có thể tạo ra những thế giới thần thoại mãn nhãn và rút ngắn đáng kể quy trình sản xuất. Nhưng để chạm tới chiều sâu văn hóa, cảm xúc và những giá trị nhân văn của một tác phẩm kinh điển, thuật toán vẫn chưa thể thay thế con người.
Từ thử nghiệm trên mạng đến phát Tây Du Ký trên giờ vàng truyền hình
Beyond Wukong vừa trở thành một dấu mốc đáng chú ý của ngành truyền hình Trung Quốc khi được phát sóng trong khung giờ vàng trên một đài truyền hình vệ tinh cấp tỉnh. Đây được giới thiệu là bộ phim truyền hình dài tập đầu tiên của Trung Quốc sử dụng AIGC (nội dung được tạo bởi trí tuệ nhân tạo) ở quy mô lớn và được đưa vào hệ thống phát sóng truyền hình giờ vàng.
Ngay trong lần đầu lên sóng, bộ phim đã thu hút sự chú ý lớn. Theo truyền thông Trung Quốc, chương trình đạt tỉ lệ người xem theo thời gian thực ở mức cao, với thị phần vượt 1,5%, đứng đầu trong số các chương trình của các đài truyền hình vệ tinh cấp tỉnh ở cùng khung giờ.
Không khó để hiểu vì sao một dự án như vậy tạo ra sự chú ý. Lấy cảm hứng từ Tây du ký, tiểu thuyết thần thoại nổi tiếng thời Minh, bộ phim không kể lại hành trình quen thuộc của Tôn Ngộ Không, Đường Tăng, Trư Bát Giới hay Sa Tăng. Thay vào đó, câu chuyện diễn ra khoảng 1.000 năm sau khi Tề Thiên Đại Thánh hoàn thành sứ mệnh của mình.
Nhân vật trung tâm là một chú khỉ đá trẻ có tên Tôn Tiểu Thánh cùng những người bạn, bắt đầu một hành trình mới nhằm khôi phục trật tự của thế giới thần thoại.
Cách tiếp cận này giúp ê-kíp tránh việc đơn thuần làm lại một câu chuyện đã quá quen thuộc. Thay vì cố tái tạo nguyên bản Tây du ký, bộ phim xây dựng một chương mới trong cùng vũ trụ thần thoại.
Đáng chú ý hơn cả là phần hình ảnh. Beyond Wukong sử dụng phong cách mỹ thuật gợi liên tưởng đến tranh thủy mặc và hội họa truyền thống Trung Quốc, kết hợp với kĩ thuật tạo hình số. Những cảnh thần thoại quy mô lớn, thế giới kì ảo và các nhân vật có tạo hình phức tạp trở thành nơi AI thể hiện rõ lợi thế.
Nhưng thành công về mặt hình ảnh cũng đồng thời đặt ra câu hỏi lớn hơn: AI có thể làm mới hình thức của một tác phẩm kinh điển, nhưng liệu nó có thể hiểu được tinh thần bên trong tác phẩm đó? Đây là câu hỏi đang gây tranh luận trên mạng xã hội Trung Quốc sau khi bộ phim lên sóng.
AI thay đổi cách làm phim, nhưng con người vẫn giữ tay lái
Một trong những điểm đáng chú ý của Beyond Wukong không chỉ nằm ở công nghệ được sử dụng mà còn ở cách ê-kíp định vị vai trò của AI.
Đạo diễn chính Lí Đông Thân nhấn mạnh rằng bộ phim được xây dựng theo triết lí sáng tạo lấy con người làm trung tâm. Theo ông, toàn bộ tuyến truyện cốt lõi, quá trình phát triển nhân vật và biểu đạt cảm xúc đều do các biên kịch con người thiết kế và hoàn thiện. AI chủ yếu hỗ trợ khâu tạo hình ảnh và tối ưu hóa một số phương án phát triển câu chuyện.
Lí Đông Thân cho rằng các mô hình AI hiện nay chưa thể tự mình đảm nhiệm công việc biên kịch ở cấp độ trưởng thành. Tư duy và phán đoán thẩm mỹ của con người vẫn là yếu tố quyết định. Điều AI thực sự thay đổi, theo ông, là quy trình sản xuất.
Trong cách làm phim truyền thống, kịch bản thường phải được hoàn thiện tương đối chắc chắn trước khi bước vào quay. Mỗi thay đổi sau đó có thể kéo theo chi phí lớn về diễn viên, bối cảnh, nhân lực và thời gian.
Với AI, việc sửa đổi kịch bản hoặc thử nghiệm một hướng đi mới trở nên dễ dàng hơn đáng kể. Một ý tưởng ban đầu có thể tiếp tục được phát triển, chỉnh sửa và thử nghiệm trong quá trình sáng tạo thay vì phải “đóng khung” quá sớm.
Đây có thể là một trong những thay đổi căn bản nhất mà AIGC mang lại cho ngành phim ảnh. Tuy nhiên, sự linh hoạt ấy không đồng nghĩa AI luôn đưa ra phương án tốt.
Lí Đông Thân chỉ ra một vấn đề rất đáng chú ý: AI có xu hướng luôn tạo ra một câu trả lời, kể cả khi câu trả lời đó phi logic. Một đạo diễn hình ảnh hoặc nhà làm phim có kinh nghiệm có thể nhận ra ngay một chi tiết “không đúng”, trong khi mô hình AI có thể tiếp tục tạo ra giải pháp mà không tự đặt câu hỏi về tính hợp lí của nó. Vì vậy, con người vẫn phải dựa vào trực giác thẩm mỹ để phát hiện những điểm bất ổn.
Ê-kíp cũng lựa chọn lồng tiếng bởi diễn viên con người thay vì sử dụng giọng nói tổng hợp hoàn toàn bằng AI. Những phần thiết kế nghệ thuật cốt lõi cũng được giao cho đội ngũ con người nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến bản quyền và bảo đảm tính xác thực về mặt nghệ thuật.
Cách làm này phản ánh một mô hình có thể sẽ trở nên phổ biến trong ngành điện ảnh: AI không nhất thiết thay thế toàn bộ ê-kíp, mà trở thành một lớp công cụ nằm bên trong quy trình sáng tạo do con người kiểm soát.
Thử thách lớn nhất không phải tạo hình, mà là chiều sâu văn hóa
Những tranh luận xoay quanh Beyond Wukong cho thấy sự khác biệt giữa việc tạo ra một sản phẩm “đẹp” và việc tạo ra một tác phẩm có chiều sâu.
Nhiều khán giả Trung Quốc đánh giá cao thế giới quan mới mẻ và phong cách hình ảnh kĩ thuật số tinh tế của bộ phim. Với họ, AI đang mang đến một cách tiếp cận mới đối với một thương hiệu văn hóa đã quá quen thuộc.
Nhưng những người hoài nghi lại đặt câu hỏi về khả năng của AI trong việc xây dựng nhân vật và truyền tải tầng ý nghĩa của văn học cổ điển.
Theo nhà nghiên cứu văn hóa, phó giáo sư Đại học Sư phạm Nam Kinh Trương Bách, Beyond Wukong cho thấy AIGC đang bước ra khỏi phạm vi các video ngắn trực tuyến để tiến vào hệ thống truyền hình công nghiệp chính thống.
Ông đánh giá AI đặc biệt có lợi thế khi thể hiện những cảnh thần thoại quy mô lớn và mỹ học Trung Hoa trên nền tảng số. Tuy nhiên, những điểm yếu vẫn dễ nhận thấy, chẳng hạn biểu cảm gương mặt còn cứng, diễn biến cảm xúc có xu hướng công thức hóa và nhân vật thiếu sức căng mà diễn xuất trực tiếp của con người có thể tạo ra.
Vấn đề sâu xa hơn nằm ở bản chất của việc chuyển thể tác phẩm kinh điển. Tây du ký không chỉ là tập hợp những nhân vật, trận chiến, yêu quái hay chuyến đi về phía Tây. Đằng sau câu chuyện là những vấn đề về niềm tin, hy sinh, lựa chọn, nghịch cảnh và lòng trắc ẩn của con người.
Đó là những giá trị hình thành từ trải nghiệm sống của con người qua nhiều thế hệ. Theo Trương Bách, AI có thể xây dựng “bộ xương” hình ảnh cho một phần tiếp theo của Tây du ký, nhưng việc nắm bắt chiều sâu nhân văn phía sau tác phẩm vẫn là thách thức lớn.
Đây cũng là lí do AIGC đang đứng trước một nghịch lí. Công nghệ càng tiến bộ trong việc tạo hình ảnh, âm thanh và câu chuyện, yêu cầu đối với con người trong việc xác định giá trị của tác phẩm có thể càng lớn.
Beyond Wukong đồng thời đánh dấu một thay đổi về thể chế khi trở thành dự án thí điểm đầu tiên theo chính sách mới thường được gọi là “21 Broadcasting Guidelines”. Chính sách này đưa ra mô hình xem xét nội dung song song với quá trình phát sóng, thay cho cách tiếp cận cứng nhắc yêu cầu hoàn tất toàn bộ nội dung rồi mới tiến hành kiểm duyệt trước khi phát sóng.
Theo cơ chế mới, các bộ phim dài tập có thể sản xuất theo từng giai đoạn, kiểm duyệt từng phần và tiếp tục điều chỉnh trong quá trình phát triển. Với một công nghệ có tốc độ lặp và sửa đổi nhanh như AI, cách tiếp cận này đặc biệt đáng chú ý.
Nhà nghiên cứu Chu Hân Mai, Giám đốc Viện Truyền thông quốc tế thuộc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Trung Quốc, cho rằng tương lai của điện ảnh AIGC nằm ở mô hình con người dẫn dắt, AI hỗ trợ. Con người giữ vai trò quyết định về chiều sâu văn hóa và định hướng giá trị, trong khi AI tăng hiệu quả sản xuất và khả năng trình bày hình ảnh. Đó có thể cũng là câu trả lời thực tế nhất cho câu hỏi liệu thuật toán có thể “viết tiếp” Tây du ký hay không.