Từ nhà máy pin lưu trữ đến taxi bay không người lái: Khi tương lai đang tăng tốc ở Trung Quốc

Có những chuyến đi công tác không chỉ để gặp gỡ đối tác, tìm kiếm cơ hội kinh doanh hay khiến người ta phải suy nghĩ rất nhiều về tương lai. Chuyến đi 5 ngày của tôi đến thành phố Hợp Phì (Hefei), tỉnh An Huy, Trung Quốc là một trải nghiệm như vậy.

Là người làm trong ngành năng lượng tái tạo gần 7 năm nay, tôi vốn đã quen với những cụm từ như “Net Zero”, “BESS”, “chuyển dịch năng lượng”, “lưu trữ điện”, “smart city”… Nhưng phải đến khi tận mắt chứng kiến cách người Trung Quốc đang đầu tư và triển khai các công nghệ này ngoài đời thật, tôi mới thực sự cảm nhận được tốc độ mà tương lai đang tiến đến gần chúng ta.

Điều thú vị là tương lai ấy không còn nằm trong những bản mô phỏng hay video quảng bá công nghệ. Nó đã hiện diện ngay trong các nhà máy, trên đường phố và thậm chí… bay trên bầu trời.

Pin lưu trữ và cuộc đua năng lượng mới

Năng lượng tái tạo giờ đây không còn là một khái niệm mang tính phong trào. Điện mặt trời, điện gió và các công nghệ phục vụ năng lượng xanh đã chứng minh vai trò tối quan trọng trong việc giảm phát thải, ổn định lưới điện quốc gia và giúp doanh nghiệp phát triển theo hướng bền vững hơn. Nhưng càng phát triển năng lượng tái tạo, người ta càng nhận ra một vấn đề lớn: Nguồn điện xanh lại phụ thuộc quá nhiều vào thời tiết. Không có nắng thì điện mặt trời giảm. Không có gió thì turbine điện gió đứng yên.

Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng cao, đặc biệt ở các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam - nơi các hiện tượng El Niño được dự báo ngày càng khắc nghiệt hơn - bài toán thiếu điện trong mùa khô đang trở thành áp lực rất lớn.

Và đó là lúc pin lưu trữ năng lượng (Battery Energy Storage System - BESS) bước lên sân khấu như một cứu tinh. BESS cho phép lưu trữ điện vào thời điểm dư thừa và phát lại khi cần thiết. Nó không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định hệ thống điện quốc gia. Đó cũng là lý do chuyến đi của chúng tôi đến Hefei lần này tập trung vào việc thăm các đối tác chiến lược trong lĩnh vực pin lưu trữ. Điều khiến tôi bất ngờ đầu tiên không phải là sản phẩm mà là ở quy mô.

Đối tác của chúng tôi là một doanh nghiệp ra đời chưa quá lâu nhưng đã nhanh chóng trở thành một trong những nhà sản xuất pin lưu trữ lớn nhất thế giới nhờ đầu tư cực mạnh vào nghiên cứu và phát triển công nghệ cell pin. Hiện doanh nghiệp này sở hữu hơn 17 nhà máy sản xuất tại Trung Quốc cùng nhiều trung tâm R&D quy mô lớn. Mỗi nhà máy rộng tối thiểu khoảng 20 ha, vận hành gần như khép kín với hệ thống máy móc tự động hóa cao độ.

Riêng khu kiểm định và thử nghiệm chất lượng sản phẩm đã rộng khoảng 10.000 m² nhằm kiểm soát những sai lệch nhỏ nhất trong quá trình sản xuất.

Khi tham quan nhà máy, đoàn chúng tôi gần như chỉ thấy robot, cánh tay tự động và dây chuyền vận hành bằng công nghệ số. Một thành viên trong đoàn buột miệng hỏi: “Ủa rồi con người đâu hết mà các anh nói mỗi nhà máy có hơn 1.500 nhân viên?”. Mọi người cười lớn. Nhưng đó cũng là khoảnh khắc khiến tôi nhận ra công nghệ sản xuất hiện nay đã thay đổi đến mức nào.

Ấn tượng hơn cả là “trang trại” pin lưu trữ phục vụ riêng cho hoạt động sản xuất của nhà máy với công suất lên đến 220MWh - một con số cách đây vài năm vẫn còn rất khó hình dung.

Điều đáng nói là giá pin lưu trữ hiện cũng đã giảm mạnh đến khó tin. Nếu khoảng 10 năm trước, pin lithium-ion dùng cho lưu trữ năng lượng có giá hơn 1.000 USD/kWh thì hiện nay nhiều dòng pin đã giảm xuống dưới 100 USD/kWh. Tức là giảm hơn 90%.

Sự sụt giảm này đang tạo ra một cuộc cách mạng thực sự, giúp pin lưu trữ từ công nghệ “xa xỉ” trở thành giải pháp có thể triển khai rộng rãi cho nhà máy, hộ gia đình, xe điện, trung tâm dữ liệu, logistics, y tế và cả giao thông tương lai. Và rồi chúng tôi đã được tận mắt chứng kiến “tương lai” ấy.

Chuyến taxi bay khiến tôi “rén mạnh”

Tôi từng thấy rất nhiều drone và cũng từng dùng flycam để khảo sát các dự án điện mặt trời mái nhà. Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ có ngày mình sẽ bước vào bên trong một chiếc UAV chở người không người lái sử dụng pin lưu trữ và bay lên trời. Cho đến vài hôm trước.

Trước chuyến bay, tôi được học một khóa an toàn bay và hướng dẫn xử lý tình huống khẩn cấp. Mọi thứ được kiểm tra rất nghiêm ngặt trước khi cất cánh.Cho đến lúc bước vào cabin, tôi mới biết chuyến bay hôm đó chỉ có… một mình tôi.

Tôi đã phải loay hoay vài phút và liên tục gặng hỏi về phi công trước khi nhận được câu trả lời: Đây là chuyến bay không người lái và tôi vừa là hành khách, vừa là “phi công”.

Lúc đó phải nói thật là tôi đã “rén mạnh”. Nhưng rồi khi chiếc UAV cất cánh, cảm giác ấy nhanh chóng bị thay thế bởi sự kinh ngạc. Nó giống như tôi bước vào một bộ phim khoa học viễn tưởng. Chỉ khác là tương lai ấy đang diễn ra ngay ở hiện tại.

Dịch vụ taxi bay này hiện mới ở giai đoạn tiền thương mại với giá khoảng 1 triệu đồng/người/chuyến và chỉ hoạt động theo các tuyến tham quan được cấp phép sẵn. Mỗi UAV có thể chở từ 1-2 hành khách với quãng đường vận hành khoảng 100 -200 km trước khi cần sạc lại. Giá của mỗi chiếc UAV chở hành khách vào khoảng 8,5 tỉ đồng.

Hiện tại ở châu Á, công ty sở hữu công nghệ UAV thương mại EHang đã triển khai hoạt động tại Trung Quốc và Thái Lan. Trong tương lai, công nghệ này được định hướng phát triển cho vận chuyển hành khách, logistics, cứu hộ y tế, chữa cháy và các dịch vụ đô thị thông minh khác.

Một người trong đoàn đùa: “Nếu đem cái này về chở khách VIP từ trung tâm TP.HCM ra sân bay Long Thành chắc bán đắt như tôm tươi!”. Mọi người lại cười. Nhưng thật ra ai cũng hiểu: Đó không còn là chuyện viễn tưởng nữa.

Hefei và tham vọng về “thành phố tương lai”

Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở Hefei không chỉ là công nghệ. Mà là cách thành phố này kết hợp giữa phát triển đô thị, năng lượng xanh và đổi mới sáng tạo.

Một thành phố gần 10 triệu dân nhưng phủ đầy cây xanh, hồ nước và các dự án công nghệ sạch. Nơi đây đang trở thành trung tâm phát triển của xe điện, pin lưu trữ, năng lượng mới, AI, UAV và các hệ sinh thái giao thông thông minh. Người Trung Quốc gọi đó là “low-altitude economy” - nền kinh tế tầm thấp.

Một ngành công nghiệp mới trị giá hàng trăm tỉ USD mà họ đang đầu tư rất mạnh. Và tất nhiên, pin lưu trữ đóng vai trò cực kỳ quan trọng để vận hành toàn bộ hệ sinh thái đó.

Sau chuyến đi này, tôi nhận ra có khi tương lai không còn đến theo từng bước nhỏ nữa. Nó có thể bất ngờ cất cánh ngay trước mắt mình. Và câu hỏi lớn nhất lúc này không còn là: “Liệu công nghệ đó có xảy ra không?”, mà là: “Chúng ta đã sẵn sàng để thích nghi với nó chưa?”.