Từ vụ bắt Chủ tịch Mekolor đến ma trận hồ sơ ngân hàng giả xuyên quốc gia:10 tỉ euro chỉ là cú lừa, không có thật!

Ông Võ Xuân Trường là người từng tuyên bố sở hữu mười tỉ euro do một công ty Đức chuyển vào tài khoản ngân hàng của mình và sau đó ngỏ ý rót hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ USD vào dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Đằng sau con số gây choáng váng ấy là một bộ hồ sơ ngân hàng được dàn dựng công phu, mang tên một công ty Đức từng xuất hiện trong ít nhất một vụ tranh chấp mười tỉ euro khác tại Bồ Đào Nha. Hai vụ việc cách nhau hàng nghìn cây số nhưng dùng chung một kịch bản, một cái tên, và cùng một điểm yếu để khai thác: Niềm tin rằng ngân hàng lớn có thể giấu một khoản tiền khổng lồ trong im lặng.

Một tài khoản ở Cần Thơ và con số không tưởng

Theo kết quả điều tra được Công an Thành phố Cần Thơ công bố, năm 2021 Công ty cổ phần Mekolor do Võ Xuân Trường đứng tên đại diện pháp luật, mở tài khoản tại một chi nhánh VietinBank ở Cần Thơ. Ông Trường sau đó cung cấp cho ngân hàng một bộ hồ sơ thể hiện rằng đối tác Immobilien Partner GmbH của Đức đã chuyển mười tỉ euro vào tài khoản của Mekolor, thông qua Deutsche Bank, dưới hình thức điện thanh toán MT103 và điện tra soát MT199 đề ngày 22/6/2021. Đây là hai loại điện chuyển tiền có thật trong hệ thống liên ngân hàng SWIFT, nhưng việc chúng xuất hiện trong bộ hồ sơ của Mekolor không đồng nghĩa với việc giao dịch đó từng tồn tại.

Khi VietinBank tiến hành tra soát ngược trong hệ thống SWIFT, ngân hàng không ghi nhận bất kỳ điện chuyển tiền nào khớp với hồ sơ phía Mekolor cung cấp, và đã cảnh báo khách hàng về dấu hiệu tài liệu giả mạo. Thay vì dừng lại, Mekolor gửi đơn kiện lên Tòa Trọng tài Quốc tế (ICC), cáo buộc VietinBank, với sự hỗ trợ của Ngân hàng Nhà nước, đã chiếm đoạt và sử dụng số tiền mười tỉ euro.

Ông Võ Xuân Trường cùng một số cá nhân, tổ chức liên quan sau đó đăng tải thông tin này lên nhiều website quốc tế và mạng xã hội, khiến Sở Thông tin và Truyền thông TP. Cần Thơ từng ra quyết định xử phạt hành chính vì hành vi chia sẻ thông tin sai sự thật.

Ông Trường cũng được biết đến với các tuyên bố muốn rót hàng chục đến hàng trăm tỉ USD vào những dự án hạ tầng tầm cỡ quốc gia, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Cơ quan điều tra hiện xác định hành vi của ông thuộc diện lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước và tổ chức, cá nhân theo Điều 331 Bộ luật Hình sự.

Giải phẫu một bộ hồ sơ ngân hàng giả

Bộ tài liệu lưu hành quanh vụ việc, mang tiêu đề Private Joint – Venture Investment Agreement, được trình bày như một hợp đồng liên doanh đầu tư tư nhân, đóng dấu đỏ CONFIDENTIAL, kèm mã giao dịch dài dòng theo cấu trúc IPG-XXX/103-GPI/35T và số hợp đồng tương ứng. Văn bản mô tả việc chuyển tiền diễn ra qua một cơ chế được gọi là SWIFT MT103 GPI Cash Transfer System - cách gọi nghe có vẻ kỹ thuật nhưng không tương ứng với bất kỳ quy trình chính thức nào của mạng lưới SWIFT.

GPI là dịch vụ theo dõi thanh toán xuyên biên giới có thật do SWIFT vận hành, còn MT103 là điện thanh toán có thật, nhưng ghép hai khái niệm này thành một “hệ thống chuyển tiền mặt tự động” là cách những kẻ soạn hồ sơ giả thường dùng để tạo cảm giác chuyên môn cho người không quen thuộc với nghiệp vụ ngân hàng.

Phần thông tin bên gửi trong hồ sơ ghi rõ tên Immobilien Partner GmbH, địa chỉ tại Belm, Đức, tài khoản tại Deutsche Bank Frankfurt, kèm cả tên một nhân viên ngân hàng cụ thể. Đính kèm là bản chụp một hộ chiếu Đức mang tên Alexander Ludwigovic Braun - hình ảnh và thông tin trên giấy tờ này chưa được xác minh độc lập và cần được xem là một phần của bộ hồ sơ dàn dựng chứ không phải bằng chứng về danh tính thật của bất kỳ cá nhân nào.

Điều đáng chú ý nhất nằm ở phần thông tin bên nhận: Toàn bộ các ô tên công ty, địa chỉ, số hộ chiếu, tên ngân hàng, số IBAN đều để trống. Đây chính là đặc điểm nhận dạng của một mẫu hồ sơ dùng chung - một bản “form” trống được lưu hành công khai trên các nền tảng chia sẻ tài liệu, chờ được điền tên bất kỳ nạn nhân nào vào chỗ trống trước khi gửi đi kèm các “chứng từ chuyển tiền” giả mạo khác.

Một cái tên, nhiều nạn nhân

Immobilien Partner GmbH không phải cái tên chỉ xuất hiện một lần. Tại Bồ Đào Nha, một công ty có trụ sở ở Barcelos tên FNBC Invest, do doanh nhân Carlos Manuel Carvalho đứng đầu, cáo buộc rằng Immobilien Partner GmbH đã chuyển năm tỉ euro - phần đầu của một hợp đồng trị giá mười tỉ euro liên quan đến việc bán trái phiếu chính phủ Đức - vào tài khoản công ty này tại ngân hàng Novobanco hồi tháng 3/2022. Trên cơ sở đó, FNBC Invest đã khởi kiện Novobanco tại Tòa án Braga, đòi bồi thường đúng 10.087.404.548,07 euro, bao gồm cả tiền lãi chậm trả.

Novobanco khẳng định đây là một âm mưu lừa đảo và đã trình báo cơ quan chức năng từ cuối năm 2022. Một trong những “bằng chứng” mà FNBC Invest đưa ra trước tòa là bức thư mang chữ ký của Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde, xác nhận giao dịch có nguồn gốc từ Deutsche Bank. Chính ECB đã lên tiếng khẳng định bức thư này là giả và đây là một nỗ lực lừa đảo. Giới phân tích tài liệu tại Bồ Đào Nha còn phát hiện thêm nhiều lỗi trong bộ hồ sơ của FNBC Invest, từ việc viết sai tên Giám đốc Tài chính của Deutsche Bank đến sai địa chỉ trụ sở ngân hàng tại Frankfurt. Ủy ban Chứng khoán Bồ Đào Nha và Ngân hàng Trung ương nước này đã phát cảnh báo công khai rằng FNBC Invest, dù tự nhận là một tổ chức tài chính cung cấp cả dịch vụ tiền mã hóa, không có giấy phép trung gian tài chính. Viện Công tố Bồ Đào Nha hiện đang điều tra vụ việc trong diện bảo mật tư pháp.

Bên trong công thức lừa đảo phí trả trước

Loại hình này thuộc họ lừa đảo phí trả trước (advance-fee fraud), phối hợp cùng mô-típ đầu tư liên doanh giả và chuyển khoản ngân hàng giả. Cấu trúc chung thường vận hành qua bốn bước.

- Đầu tiên, nạn nhân được tiếp cận hoặc tự tìm thấy một bộ hồ sơ cho thấy một công ty nước ngoài - thường được gắn với Đức, Thụy Sĩ hay các trung tâm tài chính có uy tín - đã “chuyển” hàng tỉ euro hoặc USD vào tài khoản của họ hoặc một đối tác liên doanh.

- Thứ hai, khi nạn nhân hoặc ngân hàng thật của họ tra soát, hệ thống không ghi nhận bất kỳ giao dịch nào tương ứng.

- Thứ ba, thay vì thừa nhận đã bị lừa, nhiều nạn nhân chọn tin rằng chính ngân hàng hoặc cơ quan quản lý đang cố tình che giấu, chiếm đoạt số tiền, từ đó phát sinh các đơn kiện, tố cáo ngược lại tổ chức tài chính.

- Thứ tư, ở nhiều biến thể tinh vi hơn, kẻ lừa đảo lợi dụng chính niềm tin đó để đòi các khoản “phí giải ngân”, “phí thuế”, “phí môi giới” hay “phí bảo hiểm giao dịch” nhằm “mở khóa” số tiền không có thật.

Các mẫu hợp đồng dạng này - với tiêu đề gần như lặp lại nguyên văn giữa các vụ việc khác nhau trên thế giới - được tìm thấy trôi nổi công khai trên các nền tảng chia sẻ tài liệu, nơi bất kỳ ai cũng có thể tải về một bản hợp đồng liên doanh đầu tư còn để trống thông tin bên nhận. Việc các bản hồ sơ tại Cần Thơ và tại Bồ Đào Nha cùng nhắc đến Immobilien Partner GmbH, cùng dùng cấu trúc điện MT103/GPI, và cùng đưa ra những con số hàng tỉ euro tròn trịa, không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên mà phản ánh việc cùng một kịch bản mẫu được tái sử dụng cho nhiều mục tiêu khác nhau, ở nhiều quốc gia khác nhau.

Vì sao nạn nhân không chịu tin đó là lừa đảo?

Điểm chung đáng chú ý ở cả hai vụ việc là phản ứng của bên nhận sau khi ngân hàng cảnh báo: Thay vì dừng lại, họ chọn con đường pháp lý để khẳng định quyền sở hữu với số tiền không có thật.

Ông Võ Xuân Trường theo đuổi vụ kiện tại ICC, còn FNBC Invest theo đuổi vụ kiện tại Tòa án Braga. Việc lựa chọn các thiết chế tài phán có vẻ ngoài chính thống, quốc tế, một phần tạo thêm lớp vỏ bọc uy tín cho câu chuyện, khiến công chúng và truyền thông dễ nhầm tưởng rằng đằng sau con số khổng lồ ấy phải có một cơ sở thực tế nào đó. Đây cũng là lý do khiến loại hình lừa đảo này đặc biệt khó xử lý bằng các công cụ dân sự thông thường: Khi bên khởi kiện tin thật vào hồ sơ giả, ranh giới giữa nạn nhân bị lừa và người cố ý lan truyền thông tin sai sự thật trở nên mong manh, và chính ranh giới đó là điều mà cơ quan điều tra Cần Thơ phải làm rõ trong vụ Mekolor.

Khoảng trống cần được lấp

Ở thời điểm hiện tại, danh tính thật của người đứng sau cái tên Immobilien Partner GmbH, cũng như quy mô đầy đủ của mạng lưới sử dụng bộ hồ sơ này trên phạm vi toàn cầu, vẫn là những câu hỏi chưa có lời giải công khai.

Điều có thể khẳng định, dựa trên xác nhận của các bên liên quan tại Việt Nam và Bồ Đào Nha, là không có bằng chứng nào cho thấy công ty này từng thực hiện một giao dịch hợp pháp trị giá hàng tỉ euro cho bất kỳ đối tác nào bị nêu tên trong hai vụ việc.

Với báo chí và các tổ chức tài chính, bài học rút ra không chỉ nằm ở việc nhận diện một mẫu hồ sơ giả cụ thể, mà ở việc thận trọng trước bất kỳ tuyên bố nào về những khoản tiền khổng lồ “đang chờ giải ngân” từ một ngân hàng nước ngoài, đặc biệt khi tuyên bố đó đi kèm áp lực khởi kiện ngược lại chính các thiết chế đã cảnh báo về nó.