Từ Huấn Hoa Hồng đến Chủ tịch Mekolor: Hai con đường một điểm đến
Huấn Hoa Hồng và Chủ tịch Mekolor cho thấy cách sức ảnh hưởng trên mạng có thể bị nhầm với vị thế và quyền lực ngoài đời.
Suốt một thời gian dài, Huấn Hoa Hồng và Võ Xuân Trường đều là những cái tên gây chú ý trên mạng xã hội. Một người nổi tiếng bằng livestream, hàng triệu người theo dõi và những phát ngôn gây tranh luận; người còn lại tạo dựng hình ảnh doanh nhân với những tuyên bố tài chính và dự án quy mô lớn.
Ngày 6/8, Huấn Hoa Hồng bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khám xét khẩn cấp nơi ở, cùng ngày Võ Xuân Trường, Chủ tịch Công ty CP Mekolor, bị khởi tố, bắt tạm giam.
Có thể thấy cả Huấn Hoa Hồng và Võ Xuân Trường cùng "nổi tiếng" bằng hai con đường khác nhau nhưng họ có một điểm chung là tận dụng mạng xã hội để khuếch đại tiếng nói và ảnh hưởng cá nhân. Sự chú ý, lượng người theo dõi hay những tuyên bố gây choáng có thể tạo ra vị thế trên mạng, nhưng cũng dễ khiến sức ảnh hưởng bị nhầm với quyền lực ngoài đời.
Huấn Hoa Hồng tạo danh tiếng bằng đám đông mạng
Bùi Xuân Huấn là một trong những nhân vật nổi tiếng gần như hoàn toàn nhờ mạng xã hội. Huấn được biết đến qua các video, livestream về tiền bạc, xe sang, quan hệ xã hội, từ thiện và nhiều phát ngôn gây tranh luận. Trang Facebook của Huấn có hơn 3,7 triệu người theo dõi, chưa kể TikTok và YouTube.
Tên tuổi của Huấn được tích lũy bằng sự chú ý. Livestream đông người xem, hình ảnh giàu có và những phát ngôn dễ tạo tranh luận giúp nhân vật này duy trì độ phủ trong nhiều năm. Tranh cãi không nhất thiết làm sức ảnh hưởng suy giảm. Trong cơ chế của mạng xã hội, tranh cãi còn có thể kéo thêm lượt xem, bình luận và người theo dõi.
Lượng công chúng lớn giúp Huấn phát ngôn trực tiếp mà không cần qua một kênh trung gian. Một tuyên bố trên livestream có thể nhanh chóng thành chủ đề bàn luận, kéo theo người ủng hộ, phản đối và hàng loạt nội dung ăn theo. Đám đông vừa là người xem, vừa góp phần tạo ra vị thế cho nhân vật.
Việc nhiều người tập trung trước nơi ở của Huấn tối 6/8 để quay phim, livestream cũng phản ánh mức độ chú ý mà nhân vật này đã tích lũy. Một hoạt động điều tra ngoài đời nhanh chóng trở thành dòng nội dung lan rộng trên mạng.
Chủ tịch Mekolor: Tạo dựng vị thế bằng những cú “nổ”
Võ Xuân Trường tạo dựng hình ảnh theo cách khác. Công ty Mekolor từng gây chú ý khi đề xuất tham gia dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với nguồn vốn khoảng 100 tỉ USD do doanh nghiệp tự thu xếp. Quy mô đề xuất khiến tên Mekolor và ông Trường xuất hiện nhiều trên truyền thông, kéo theo tranh luận về năng lực tài chính.
Vụ án khiến ông Trường bị khởi tố lại liên quan câu chuyện 10 tỉ euro. Theo Công an TP Cần Thơ, năm 2021 Mekolor cung cấp cho VietinBank Chi nhánh Cần Thơ hồ sơ về giao dịch chuyển 10 tỉ euro từ một đối tác tại Đức. Ngân hàng tra soát nhưng không ghi nhận điện chuyển tiền và cảnh báo dấu hiệu tài liệu giả mạo.
Một giao dịch không được ngân hàng xác nhận sau đó được đẩy thành tranh chấp trên không gian công cộng. Cơ quan điều tra cho biết ông Trường cùng một số cá nhân, tổ chức liên quan đã đăng thông tin sai sự thật trên website và mạng xã hội. Sau khi bị xử phạt hành chính, ông tiếp tục sử dụng tài khoản Facebook “Philip Vo” đăng, chia sẻ những nội dung bị xác định sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Hai con số 100 tỉ USD và 10 tỉ euro đều rất lớn. Khi liên tục xuất hiện gắn với một doanh nghiệp, chúng dễ tạo ấn tượng về tiềm lực tài chính vượt xa những gì công chúng có thể tự kiểm chứng. Mạng xã hội đồng thời trở thành công cụ để ông Trường đưa quan điểm về tranh chấp ra công chúng, tạo áp lực dư luận và củng cố hình ảnh mà mình đã xây dựng.
Vì sao mạng xã hội dễ nuôi dưỡng "quyền lực ảo"?
Trong đời sống, “ngáo mạng” thường được dùng để chỉ tình trạng một người đánh giá quá cao sức ảnh hưởng của mình trên internet. Đây không phải thuật ngữ chuyên môn của tâm lý học.
Năm 2004, nhà tâm lý học John Suler thuộc Đại học Rider, Mỹ công bố nghiên cứu về “hiệu ứng mất ức chế trực tuyến” (online disinhibition effect). Ông chỉ ra rằng trong một số điều kiện, con người có thể bộc lộ hoặc hành động trên mạng mạnh hơn so với giao tiếp trực tiếp. Các yếu tố được phân tích gồm tính ẩn danh, sự vô hình, cảm giác tách biệt giữa thế giới mạng và đời thực, cùng sự suy giảm cảm nhận về quyền lực và thẩm quyền.
Mạng xã hội hiện đại bổ sung thêm cơ chế phản hồi gần như tức thời. Một phát ngôn có thể nhận hàng nghìn bình luận trong thời gian ngắn. Nếu phần lớn người tương tác là người hâm mộ hoặc cùng quan điểm, người phát ngôn liên tục nhận được tín hiệu củng cố niềm tin vào sức nặng của tiếng nói cá nhân.
Thuật toán tiếp tục khuếch đại quá trình này. Nội dung tạo nhiều phản ứng có cơ hội được phân phối rộng hơn. Phát ngôn gây tranh luận kéo theo bình luận, chia sẻ, video phản hồi và những cuộc tranh cãi mới. Càng tạo tương tác, nhân vật càng xuất hiện nhiều trên dòng nội dung của người dùng.
Một vòng phản hồi dễ hình thành: phát ngôn tạo chú ý, chú ý tạo người theo dõi, người theo dõi củng cố vị thế, vị thế lại khuyến khích những phát ngôn mạnh hơn. Cá nhân có thể dần nhầm độ phủ trên nền tảng với sức nặng của mình ngoài đời thực.
Pháp luật không có vùng miễn trừ cho bất cứ ai
Luật sư Quỳnh Mi, Văn phòng Luật sư Đức Trọng (TP.HCM) cho rằng sự tồn tại của các nhân vật “ngáo quyền lực mạng” còn được nuôi dưỡng bởi chính sự tung hô, chia sẻ và tâm lý xem những biểu hiện lệch chuẩn như một hình thức giải trí. Những video khoe tiền, khoe xe, lối sống bạo lực hay phát ngôn thách thức pháp luật càng được lan truyền, càng dễ trở thành hình mẫu sai lệch với một bộ phận người trẻ.
“Muốn xóa bỏ hiện tượng ngáo quyền lực trên mạng xã phải bắt đầu từ việc cộng đồng ngừng tung hô những giá trị lệch chuẩn”, luật sư Quỳnh Mi nói. Theo bà, người sử dụng mạng cũng phải có trách nhiệm với mỗi lượt xem, chia sẻ và không tiếp tay cho những nội dung phản cảm chỉ nhằm câu kéo sự chú ý.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Quỳnh Mi nhấn mạnh sự nổi tiếng trên mạng không đồng nghĩa với quyền miễn trừ trách nhiệm. Mọi hành vi vi phạm, dù trên không gian mạng hay ngoài đời thực, đều có thể bị điều tra và xử lý theo quy định.
Võ Xuân Trường đã bị khởi tố, bắt tạm giam; Huấn Hoa Hồng đến trưa 7/8 chưa bị khởi tố nhưng đã bị khám xét khẩn cấp nơi ở. Hai trạng thái pháp lý khác nhau nhưng cùng cho thấy một giới hạn rõ ràng: đám đông có thể tạo ra danh tiếng, thuật toán có thể khuếch đại tiếng nói, nhưng không thể tạo ra vùng miễn trừ trước pháp luật.
Đó cũng là “điểm đến” của hai con đường: khi hành vi vượt qua giới hạn pháp luật, lượt xem, sự tung hô hay sức ảnh hưởng trên mạng đều không còn giá trị bảo vệ người tạo ra chúng.
