Ukraine 'bó tay' trước tên lửa Iskander của Nga, vì sao?
Tên lửa Iskander đã xuất hiện trong nhiều báo cáo về các hoạt động quân sự của Nga. Nhưng Ukraine vẫn bối rối vì chưa có vũ khí khắc chế hiệu quả.
Ukraine thừa nhận Patriot thất bại trước tên lửa Iskander
Tên lửa Iskander được thiết kế để tấn công các mục tiêu có giá trị cao và đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng của Ukraine. Tên lửa này đã được sử dụng để tấn công các trung tâm huấn luyện, các bệ phóng tên lửa và các hệ thống phòng không của Ukraine. Vào tháng 5, một trạm radar của hệ thống phòng không Patriot đã bị Iskander-M phá hủy hoàn toàn.
Một cuộc tấn công khác gần đây của Nga bằng tên lửa Iskander mang đầu đạn chùm vào một thao trường của Ukraine đã được ghi nhận là gây thương vong cho khoảng 200 binh sĩ Ukraine.
Nhiều cuộc tấn công đã nhắm vào các trung tâm đường sắt quan trọng như ở Lozova, gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng cho hoạt động vận tải. Tên lửa Iskander cũng được sử dụng để tấn công các cơ sở năng lượng và công nghiệp, gây ra mất điện và hỏa hoạn.
Sự nguy hiểm của Iskander còn đến từ việc nó ngày càng trở nên hiệu quả hơn trong việc vượt qua các hệ thống phòng không tiên tiến như Patriot.
Quân đội Ukraine đã thừa nhận rằng tên lửa Iskander đang ngày càng vượt qua hệ thống phòng không Patriot do Mỹ cung cấp. Điều này được cho là nhờ các chiến thuật và công nghệ tiên tiến mới của Nga.
Vi sao Iskander khó đánh chặn?
Tên lửa Iskander bay với tốc độ siêu thanh, đạt Mach 6-7 (khoảng 7.300-8.600 km/h). Tốc độ cực cao này khiến các hệ thống phòng không hiện đại có rất ít thời gian để phát hiện và phản ứng.
Hơn nữa, Iskander được thiết kế để vượt qua các hệ thống phòng thủ tên lửa. Nó sử dụng nhiều phương pháp để đánh lừa đối phương. Đầu tiên là mồi nhử và gây nhiễu: Khi tiếp cận mục tiêu, tên lửa có thể phóng ra các mồi nhử để tạo ra tín hiệu giả, làm rối loạn radar của hệ thống phòng không.
Ngoài ra, đầu đạn của Iskander có thể thay đổi quỹ đạo liên tục ở giai đoạn cuối, khiến các tên lửa đánh chặn khó lòng bám theo. Một số biến thể của Iskander, đặc biệt là phiên bản hành trình Iskander-K, có khả năng bay ở độ cao cực thấp (khoảng 7m so với mặt đất) để tránh bị radar phát hiện.
Thiết kế khí động học đặc biệt và lớp phủ composite được thiết kế đặc biệt của tên lửa Iskander-M giúp tạo ra “kén plasma” khi tên lửa di chuyển ở tốc độ siêu vượt âm trong khí quyển. Lớp plasma này hấp thụ/tán xạ tín hiệu radar khiến việc phát hiện và nhận diện tên lửa Iskander-M rất khó khăn, thậm chí là nhầm lẫn mục tiêu với nhiễu nền.
Các đơn vị Iskander-M của Nga được cho là đã áp dụng "chiến thuật tấn công kép" từ tháng 11.2023. Chiến thuật này gồm việc phóng nhiều tên lửa vào một mục tiêu được chỉ định, sau đó thực hiện các cuộc tấn công tiếp theo vào những khoảng thời gian đã được tính toán để gây bất ngờ và tối đa hóa thương vong khi lực lượng Ukraine tập trung tại điểm va chạm đầu tiên.
Mặc dù Ukraine tuyên bố đã bắn hạ một số tên lửa Iskander, nhưng nhiều tên lửa khác vẫn đã xuyên thủng được lưới phòng thủ và gây ra thiệt hại lớn.
Cần lưu ý Iskander không chỉ nguy hiểm về mặt tốc độ và khả năng né tránh, mà còn bởi sự đa dạng của các loại đầu đạn mà nó có thể mang theo, gồm: Đầu đạn thông thường (Nổ phân mảnh, nổ xuyên phá hầm ngầm và đầu đạn chùm); Đầu đạn nhiệt áp (fuel-air explosive): Tạo ra một vụ nổ lớn gây ra sức ép và nhiệt độ cực cao, có thể phá hủy các công trình ngầm và hầm trú ẩn; Đầu đạn hạt nhân: Iskander có thể mang đầu đạn hạt nhân chiến thuật, khiến nó trở thành một vũ khí răn đe chiến lược mạnh mẽ.
Theo một cuộc điều tra của Kyiv Independent, Nga đã tăng đáng kể sản lượng tên lửa Iskander bằng cách nhập khẩu các thiết bị sản xuất tiên tiến thông qua các bên trung gian, vượt qua các lệnh trừng phạt quốc tế. Số lượng tên lửa Iskander được sản xuất trong năm qua đã tăng gấp ba lần so với năm 2023.
Do việc tăng cường sản xuất, Nga hiện được cho là đang sở hữu khoảng 600 tên lửa đạn đạo Iskander-M và 300 tên lửa hành trình Iskander-K. Đây là số lượng đủ để duy trì các hoạt động trong khoảng hai năm với tốc độ hiện tại.
Phương Tây đánh giá ra sao?
Tiến sĩ Fabian Hoffmann, Đại học Oslo (Na Uy) đánh giá: "Tên lửa như một vận động viên nhào lộn lao xuống từ tầng bình lưu. Bạn không thể dùng toán học thông thường để dự đoán điểm tiếp cận của nó”.
Còn theo tạp chí Topwar, hiếm có tên lửa đạn đạo nào có khả năng cơ động ở pha cuối như Iskander-M. Với 4 cánh lái đuôi khí động và động cơ có thể thay đổi vector lực đẩy, đạn tên lửa có thể thực hiện hàng chục thao tác đổi hướng trước khi tiếp cận mục tiêu. Đặc điểm này khiến việc bám bắt và đánh chặn tên lửa là không dễ dàng. Ngoài ra, hệ thống dẫn đường quán tính và vệ tinh GLONASS/INS cho hiệu chỉnh đường bay mỗi 0,3 giây.
Tiến sĩ Theodore Postol, Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) nhận định: "Iskander-M không phải là tên lửa – nó là hệ thống vũ khí thông minh. Mọi yếu tố từ thiết kế khí động, mồi nhử đến thuật toán né tránh đều được tính toán để vượt qua lá chắn tên lửa. Patriot chỉ hiệu quả nếu bắn trúng nó ở giai đoạn tăng tốc của tên lửa, nhưng điều này là bất khả thi”.