Vài cổ phiếu chiếm 25% vốn hóa thị trường 424 tỉ USD, ‘lối thoát’ nào để cân bằng?

Khi nhóm cổ phiếu họ Vingroup chiếm 25% vốn hóa thị trường chứng khoán

Trong khoảng hơn một năm trở lại đây, thị trường chứng khoán với chỉ số VN-Index chứng kiến xu hướng tăng giá tính bằng lần của nhóm cổ phiếu họ Vingroup, đặc biệt là 2 mã cổ phiếu VIC và VHM có vốn hóa thuộc tốp đầu thị trường hiện nay.

Để dễ hình dung, có thể dẫn chứng về thời điểm VIC chia cổ tức bằng cổ phiếu tỉ lệ 1:1 vào tháng 12/2025. Ngày 4/12/2025, thời điểm trước ngày giao dịch không hưởng quyền 1 ngày, giá cổ phiếu VIC ở mức 267.000 đồng. Sau khi chia cổ tức bằng cổ phiếu, giá VIC giảm xuống mức 133.500 đồng, song vốn điều lệ đã tăng lên hơn 77.000 tỉ đồng.

Từ đó tới nay, chỉ mới hơn 6 tháng, giá cổ phiếu VIC đã tăng lên lại cán mức 228.000 đồng/cổ phiếu thời điểm kết phiên giao dịch ngày 26/6/2026. Như vậy, giá cổ phiếu VIC sau khi chia, đã tăng khoảng 70,8%. Nếu tính từ thời điểm đầu năm 2025, giá cổ phiếu VIC (tính cả những lần chia cổ tức bằng cổ phiếu) đã tăng đến vài trăm phần trăm.

Theo Công ty CP chứng khoán SHS, nhóm cổ phiếu Vingroup (xếp lần lượt theo mức vốn điều lệ từ cao xuống thấp: VIC, VHM, VRE, VPL) đang đạt mức tổng vốn hóa khoảng 105 tỉ USD, chiếm 25% tổng vốn hóa thị trường 424 tỉ USD.

Tác động và định đoạt tới diễn biến VN-Index

Trong hệ sinh thái Vingroup với các doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, VIC vẫn là mã cổ phiếu có mức tăng giá mạnh nhất, vốn hóa lớn nhất và chi phối nhiều nhất đến điểm số tăng giảm của VN-Index.

VHM là mã cổ phiếu có mức vốn điều lệ lớn thứ hai, hơn 41.000 tỉ đồng. Trong các phiên giao dịch, mức ảnh hưởng của VHM tới sự tăng giảm của VN-Index chỉ đứng sau VIC. Trong những phiên VIC tăng giảm với biên độ nhỏ hoặc giữ mức tham chiếu trong khi VHM tăng hoặc giảm điểm mạnh hơn, VHM trở thành cổ phiếu có tác động lớn nhất tới VN-Index.

Trên thực tế từ đầu năm 2025 tới nay, sau khi nhóm cổ phiếu Vingroup tăng giá mạnh bằng lần trên thị trường, sự ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu Vingroup đến diễn biến của VN-Index dần rõ nét từ nửa cuối quý III. Đến quý IV, cấu trúc vốn hóa của nhóm cổ phiếu này trong thị trường chung đã định hình vững chắc hơn, sự ảnh hưởng lên chỉ số càng rõ ràng hơn. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2025, sự ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu Vingroup lên chỉ số chung đa phần theo chiều hước tích cực, tức thúc đẩy đà tăng.

Bước sang năm 2026, khi cổ phiếu Vingroup cho thấy đã đạt đỉnh và bắt đầu đi vào điều chỉnh, sự ảnh hưởng đến VN-Index lại theo chiều hướng ngược lại, gây ảnh hưởng giảm điểm, hoặc diễn biến theo những nhịp tăng – giảm đan xen khiến VN-Index phải “đi tàu lượn” theo.

Nhưng trong khoảng 3 tháng trở lại đây, không chỉ ảnh hưởng ở mức vừa phải mà sự tăng – giảm giá của 2 mã cổ phiếu VIC và VHM đã tác động đến chỉ số VN-Index mang tính định đoạt trong rất nhiều phiên giao dịch.

Đơn cử, trong tuần giao dịch vừa qua từ 22-26/6, chỉ số VN-Index có 4 phiên tăng và 1 phiên giảm, thì trong tất cả các phiên này 2 mã cổ phiếu VIC và VHM đều góp phần ở mức tuyệt đối 100% hoặc từ 85% trở lên dẫn đến 4 phiên VN-Index tăng điểm và 1 phiên VN-Index giảm điểm.

Tuần giao dịch vừa qua, VN-Index tăng khoảng 47 điểm, trong khi mã VIC đóng góp tới 39,1 điểm tăng và VHM đóng góp 15,3 điểm tăng. Số điểm đóng góp tăng vào chỉ số VN-Index của 2 mã này cộng lại gần 62,4 điểm, lớn hơn mức tăng 47 điểm của VN-Index, đồng nghĩa VIC và VHM đã phải bù cho hơn 15 điểm giảm đóng góp vào VN-Index từ các mã cổ phiếu khác trên thị trường.

Làm sao để cân bằng?

Nếu xét theo tổng vốn hóa/nhóm cổ phiếu, vốn hóa của nhóm Vingroup chỉ với 4 mã cổ phiếu hiện lớn nhất thị trường. Nhóm cổ phiếu ngành ngân hàng, tương đương khoảng 40% vốn hóa thị trường, nhưng có số lượng lên đến hàng chục mã cổ phiếu. Nhóm này ít khi có sự tăng giá mạnh đồng loạt, mà đại đa số các phiên giao dịch cổ phiếu ngân hàng thường phân hóa, hoặc tích lũy đi ngang, ít khi tác động mạnh đến diễn biến của VN-Index như vai trò cho thấy của nhóm cổ phiếu Vingroup.

Trong tương quan so sánh như vậy, nhóm cổ phiếu Vingroup đang giữ vai trò vô đối vì không có đối trọng xứng tầm, dẫn tới tình trạng chỉ số “VIN-Index” (được ví là chỉ số đo lường sự tăng – giảm của nhóm cổ phiếu họ Vingroup) chi phối VN-Index quá lớn, thị trường tăng hoặc giảm điểm thiếu cân bằng, thậm chí méo mó. Tâm lý nhà đầu tư theo đó cũng phập phồng theo sự tăng – giảm giá của 2 mã cổ phiếu VIC và VHM. Khi 2 mã này giảm giá sâu, tâm lý nhà đầu tư rất dễ lo lắng và sợ hãi dẫn tới bán tháo cổ phiếu.

Thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ còn có nhiều phiên diễn biến lệch trụ khiến chỉ số VN-Index tăng - giảm một cách méo mó do tình trạng vốn hóa quá tập trung vào một nhóm vài cổ phiếu vốn hóa lớn. Một “lối thoát” cho tình trạng này được chỉ ra là, khi 21 tập đoàn và tổng công ty nhà nước được tái cơ cấu vốn và niêm yết trên sàn chứng khoán sẽ tạo ra nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn “cân” với nhóm cổ phiếu Vingroup, giúp thị trường diễn biến lành mạnh hơn. Tuy nhiên, điều này cần có thời gian và thêm nữa là sự trì trệ tại các doanh nghiệp nhà nước này, và chắc chắn sẽ không thể hoàn tất trong khoảng thời gian 1-2 năm.

Thế nhưng, vấn đề quan trọng hơn quyết định tới giao dịch trên thị trường chứng khoán chính là hàng hóa. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước tái cơ cấu vốn và niêm yết trên thị trường phải thực sự mang đến sức hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư, từ tỉ lệ cổ phần tối đa cho nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài đến hiệu quả kinh doanh cũng như tầm nhìn về chiến lược kinh doanh, cơ chế quản lý, điều hành...

Một hướng khác được đề cập nữa là, với làn sóng IPO và niêm yết trong thời gian tới có thể mang đến cho thị trường chứng khoán Việt Nam lượng vốn hóa lên tới 50 tỉ USD. Bên cạnh vốn hóa chính là một lượng hàng hóa dồi dào hơn, với nhiều thương hiệu chất lượng có thể giúp níu giữ chân khối ngoại cũng như hấp thụ dòng tiền lớn, giúp phân tán bớt giao dịch tại nhóm cổ phiếu Vingroup. Nếu nhóm cổ phiếu này biến động giá mạnh cũng sẽ ảnh hưởng đến diễn biến của chỉ số VN-Index ít hơn và bớt méo mó hơn so với hiện nay.