Vì sao bác sĩ cần đến ‘cánh tay robot’ trong những ca mổ gan - mật - tụy phức tạp?
Phẫu thuật robot đang hỗ trợ bác sĩ chinh phục các ca mổ gan - mật - tụy phức tạp, tăng độ chính xác và mở rộng khả năng phẫu thuật ít xâm lấn.
Những ca phẫu thuật gan - mật - tụy vốn được xem là một trong những thử thách lớn của ngoại khoa đang có thêm sự hỗ trợ của robot. Với hình ảnh 3D, khả năng phóng đại và cánh tay thao tác linh hoạt, phẫu thuật robot giúp bác sĩ tiếp cận chính xác hơn những vị trí sâu, hẹp và nằm sát các mạch máu quan trọng.
“Cánh tay robot” giúp bác sĩ nhìn và thao tác khác biệt thế nào?
Theo TS.BS Nguyễn Tạ Quyết, Trưởng khoa Ngoại Gan - Mật - Tụy, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM), phẫu thuật gan - mật - tụy luôn là một thách thức lớn đối với phẫu thuật viên bởi vùng giải phẫu này nằm sâu trong ổ bụng, liên quan mật thiết đến hệ thống mạch máu lớn, đường mật và nhu mô các tạng.
Đặc thù này khiến yêu cầu về độ chính xác trong từng thao tác trở nên đặc biệt quan trọng. Khi bóc tách một khối u nằm sát mạch máu lớn hoặc thực hiện những mối nối nhỏ như đường mật, tụy và ruột, phẫu thuật viên phải kiểm soát rất tốt từng chuyển động.
Với nội soi truyền thống, bác sĩ phải làm việc trên hình ảnh 2D, trong khi dụng cụ có độ linh hoạt hạn chế. Không gian thao tác chật hẹp càng khiến những kĩ thuật phức tạp trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh đó, rung sinh lý của tay người cũng có thể ảnh hưởng đến những thao tác đòi hỏi độ chính xác cao.
Đây chính là khoảng trống mà phẫu thuật robot có thể phát huy vai trò.
Điểm đáng chú ý của hệ thống robot là khả năng tái hiện những chuyển động linh hoạt của cổ tay người thông qua các cánh tay robot. Nhờ đó, phẫu thuật viên có thể thực hiện các thao tác khâu nối, bóc tách ở những góc khó tiếp cận bằng dụng cụ nội soi thông thường.
Không chỉ hỗ trợ thao tác, robot còn thay đổi cách phẫu thuật viên quan sát trường mổ. Hệ thống thị giác 3D độ phân giải cao, khả năng phóng đại hình ảnh khoảng 10-12 lần giúp bác sĩ nhận diện rõ hơn những nhánh mạch máu nhỏ và cấu trúc đường mật. Tính năng lọc rung cũng giúp các thao tác cắt, bóc tách và khâu nối được thực hiện ổn định hơn.
Theo TS.BS Nguyễn Tạ Quyết, chính sự kết hợp giữa khả năng quan sát và thao tác linh hoạt này giúp robot trở thành một công cụ đáng giá trong những phẫu thuật gan - mật - tụy có độ khó cao.
Tuy nhiên, robot không thay thế phẫu thuật viên. Quyết định phẫu thuật, lựa chọn phương pháp và xử lý những tình huống phát sinh trong cuộc mổ vẫn phụ thuộc vào chuyên môn và kinh nghiệm của ê-kíp điều trị.
Từ khối u gan ở vị trí khó đến phẫu thuật Whipple
Một trong những lĩnh vực cho thấy rõ lợi thế của robot là phẫu thuật gan. Những khối u nằm tại các phân thùy phía sau của gan, như phân thùy 7 và 8, thường khó tiếp cận bằng nội soi do vị trí sâu và đặc điểm giải phẫu phức tạp.
Với cánh tay robot có khả năng vận động linh hoạt, phẫu thuật viên có thêm điều kiện để tiếp cận những vị trí này và thực hiện cắt gan theo giải phẫu trong những trường hợp phù hợp. Robot cũng đã được ứng dụng trong phẫu thuật lấy mảnh ghép gan từ người hiến sống, hướng đến giảm mức độ xâm lấn và hỗ trợ quá trình hồi phục sau mổ.
Nếu phẫu thuật gan là một bài toán khó thì phẫu thuật tụy, đặc biệt phẫu thuật Whipple hay cắt khối tá tụy, lại đặt ra yêu cầu cao hơn về độ chính xác. Sau khi cắt bỏ tổn thương, bác sĩ phải thực hiện nhiều mối nối phức tạp giữa tụy, đường mật và đường tiêu hóa.
Phân tích của TS.BS Nguyễn Tạ Quyết cho thấy phẫu thuật robot có thể hỗ trợ thực hiện những thao tác này với độ chính xác cao hơn, đồng thời góp phần giảm lượng máu mất, rút ngắn thời gian nằm viện và giảm một số biến chứng sau mổ ở những nhóm bệnh nhân phù hợp. Đáng chú ý, robot còn có lợi thế trong việc hỗ trợ bảo tồn lách khi cắt đuôi tụy.
Khi nói đến phẫu thuật robot, lợi ích thường được nhắc đến là tính ít xâm lấn. Tuy nhiên, với bệnh lý gan - mật - tụy, giá trị lớn hơn còn nằm ở khả năng hỗ trợ bác sĩ thực hiện những cuộc mổ phức tạp.
“Hiện nay, tỉ lệ chuyển từ phẫu thuật robot sang mổ mở ở một số trường hợp u gan tại vị trí khó khoảng hơn 2%, trong khi con số này ở phẫu thuật nội soi được đề cập khoảng 6%”, bác sĩ Quyết cho biết.
TS.BS Nguyễn Tạ Quyết, cho biết ở phẫu thuật Whipple, lượng máu mất trong mổ robot chỉ bằng khoảng một nửa so với mổ mở, đồng thời thời gian nằm viện có xu hướng ngắn hơn và chức năng tiêu hóa hồi phục sớm hơn. Với bệnh nhân ung thư, robot còn hỗ trợ thực hiện vét hạch tại những vùng giải phẫu phức tạp, hướng đến bảo đảm yêu cầu điều trị ung thư học.
“Những kết quả này cho thấy robot không đơn thuần là một thiết bị công nghệ cao. Khi được sử dụng đúng chỉ định và bởi ê kíp có chuyên môn, đây có thể trở thành một ‘cánh tay nối dài’, giúp phẫu thuật viên xử lí những giới hạn mà phương pháp truyền thống gặp phải”, ông nhấn mạnh.
Khi robot kết hợp AI, cuộc chơi sẽ thay đổi?
Bước phát triển tiếp theo của phẫu thuật gan - mật - tụy được kỳ vọng nằm ở sự kết hợp giữa robot, trí tuệ nhân tạo và công nghệ thực tế tăng cường.
Từ dữ liệu CT, MRI, các hệ thống tương lai có thể xây dựng bản đồ giải phẫu 3D, giúp phẫu thuật viên hình dung vị trí khối u và các mạch máu quan trọng trước khi đưa ra đường cắt. Công nghệ huỳnh quang ICG cũng cho phép hỗ trợ nhận diện đường mật và đánh giá tưới máu của gan trong thời gian thực.
AI còn được kì vọng hỗ trợ dự báo nguy cơ suy gan, rò tụy hoặc các biến chứng sau mổ dựa trên dữ liệu của nhiều bệnh nhân. Xa hơn, một số thao tác lặp lại có thể được hỗ trợ tự động dưới sự giám sát của bác sĩ.
Tại Việt Nam, việc các đơn vị chuyên sâu như Bệnh viện Bình Dân ứng dụng robot trong ngoại khoa đang mở ra thêm cơ hội tiếp cận kĩ thuật hiện đại cho người bệnh.
Với những ca mổ gan - mật - tụy phức tạp, “cánh tay robot” không thay thế bác sĩ mà giúp bác sĩ có thêm khả năng quan sát, kiểm soát và thao tác chính xác. Đây có thể là một trong những hướng đi quan trọng để tiếp tục mở rộng giới hạn của ngoại khoa ít xâm lấn trong điều trị các bệnh lí phức tạp.
