Việc làm trước làn sóng tự động hóa: Sản xuất thông minh đòi hỏi kỹ năng cao hơn

TP.HCM tăng lên hạng 84 trong bảng xếp hạng Global Financial Centres Index (GFCI) 39 là một tín hiệu đáng chú ý. Trong 3 kỳ gần nhất, thành phố đã đi từ vị trí 98 lên 95 rồi 84. Quỹ đạo này cho thấy hình ảnh TP.HCM trong mắt giới tài chính quốc tế đang có chuyển biến tích cực.

Điều đáng nói là thứ hạng này không chỉ phản ánh một cuộc đua về tài chính. Phía sau đó là câu chuyện lớn hơn về việc làm thanh niên TP.HCM trong giai đoạn thành phố muốn trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và điểm đến của dòng vốn chất lượng cao.

Một trung tâm tài chính không thể vận hành chỉ bằng các tòa nhà hiện đại, ưu đãi thuế hay hạ tầng giao thông. Nó cần một lực lượng lao động trẻ đủ năng lực tham gia vào các lĩnh vực mới như fintech, dữ liệu, tài chính xanh, tài sản số, quản trị rủi ro, pháp lý tài chính và công nghệ vận hành.

Đây là điểm rất quan trọng với thanh niên. Nếu trước đây, nhiều bạn trẻ có thể tìm việc trong các ngành dịch vụ, thương mại hoặc sản xuất phổ thông, thì nay thị trường lao động đang đổi nhanh hơn. Cơ hội vẫn mở ra, nhưng yêu cầu đi kèm đã khác.

Việc làm thanh niên TP.HCM không còn chỉ là câu chuyện tuyển dụng

GFCI được xây dựng dựa trên nhiều đánh giá của giới tài chính quốc tế. Vì vậy, thứ hạng tăng không nên chỉ được nhìn như một con số để tự hào. Nó là chỉ dấu về niềm tin, về kỳ vọng và về khả năng Việt Nam có thể tạo dựng một môi trường tài chính tiệm cận chuẩn quốc tế.

Việt Nam được đánh giá tích cực nhờ một số yếu tố. Đó là nền tảng niềm tin, dòng vốn FDI ổn định, cam kết ưu tiên hoàn thiện thể chế, sức bật của fintech và quy mô dân số trẻ gần 100 triệu người.

Chính cơ cấu dân số trẻ là lợi thế lớn. Nhưng lợi thế này chỉ có ý nghĩa nếu thanh niên được chuẩn bị đúng kỹ năng. Một nền kinh tế muốn đi vào tài chính hiện đại sẽ cần lao động có khả năng đọc dữ liệu, hiểu công nghệ, giao tiếp quốc tế và tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp cao.

Nói cách khác, việc làm thanh niên TP.HCM sẽ không chỉ nằm ở số lượng vị trí tuyển dụng. Vấn đề quan trọng hơn là thanh niên có thể bước vào những vị trí nào trong chuỗi giá trị mới.

Fintech mở thêm cửa việc làm cho người trẻ

Trong các động lực mới, fintech là lĩnh vực gần với thanh niên nhất. Sự phát triển của thanh toán số, ví điện tử, ngân hàng số, bảo hiểm số và các giải pháp tài chính tiêu dùng đang tạo ra nhu cầu lớn về nhân sự.

Doanh nghiệp fintech cần lập trình viên, chuyên viên dữ liệu, nhân sự an toàn thông tin, chuyên viên phát triển sản phẩm, chăm sóc khách hàng số, phân tích hành vi người dùng và quản trị rủi ro. Đây đều là những công việc mà người trẻ có thể tham gia nếu được đào tạo bài bản.

TP.HCM có lợi thế vì là thị trường tiêu dùng lớn, có cộng đồng khởi nghiệp năng động và tập trung nhiều trường đại học. Khi thành phố hướng đến vai trò trung tâm tài chính, hệ sinh thái fintech có thể trở thành một “bệ phóng” việc làm cho thanh niên.

Tuy nhiên, cơ hội này không tự động đến với tất cả mọi người. Một sinh viên mới ra trường sẽ khó cạnh tranh nếu chỉ có bằng cấp, nhưng thiếu kỹ năng thực hành. Một lao động trẻ cũng sẽ gặp khó nếu không biết cập nhật công nghệ, ngoại ngữ và tư duy dịch vụ.

Bài toán đặt ra là làm sao để thanh niên không đứng ngoài làn sóng mới. Thành phố cần nhiều hơn các chương trình kết nối giữa trường học, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Người trẻ cần được tiếp cận môi trường làm việc thực tế sớm hơn, thay vì chỉ học lý thuyết đến khi ra trường mới bắt đầu thích nghi.

Việc làm thanh niên TP.HCM dịch chuyển sang nhân lực chất lượng cao

Ở khu vực phía Bắc TP.HCM, bài toán lao động đang thể hiện rất rõ sự thay đổi. Nơi đây có gần 100.000 doanh nghiệp hoạt động, trong đó có nhiều doanh nghiệp FDI quy mô lớn. Trước đây, lao động phổ thông chiếm ưu thế. Nay, nhiều doanh nghiệp ưu tiên tuyển kỹ sư, chuyên gia vận hành hệ thống tự động và nhân sự công nghệ số.

Sự chuyển dịch này cho thấy việc làm thanh niên TP.HCM đang bước qua một ngưỡng mới. Doanh nghiệp vẫn cần lao động, nhưng không còn cần lao động chỉ làm theo thao tác lặp lại. Họ cần người hiểu quy trình, biết vận hành thiết bị, biết phân tích dữ liệu và có khả năng cải tiến sản xuất.

Tại nhà máy của Công ty Uchihashi ở KCN VSIP 2, nhiều dây chuyền tự động hóa đã được đưa vào vận hành. Các dây chuyền này giúp nâng cao năng suất và độ chính xác. Đáng chú ý, hoạt động sản xuất hiện do đội ngũ nhân sự Việt Nam đảm nhiệm, từ quản lý, kỹ sư đến công nhân.

Ông Huỳnh Thanh Phương, Giám đốc điều hành Công ty Uchihashi, cho biết trước đây nhà máy luôn có chuyên gia Nhật trực tiếp hỗ trợ và giám sát vận hành. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã từng bước làm chủ công nghệ và vận hành ổn định.

Đây là một tín hiệu tích cực. Nó cho thấy lao động Việt Nam không chỉ tham gia vào khâu sản xuất, mà còn có thể làm chủ công nghệ nếu được đào tạo đúng hướng và có môi trường thực hành đủ tốt.

Tự động hóa thay đổi cách làm việc

Một lo ngại phổ biến là tự động hóa sẽ làm giảm cơ hội việc làm của người trẻ. Thực tế, tự động hóa có thể làm giảm nhu cầu ở một số vị trí giản đơn. Nhưng đồng thời, nó tạo ra nhu cầu mới đối với các vị trí có hàm lượng kỹ thuật cao hơn.

Một công nhân trẻ nếu chỉ quen thao tác thủ công sẽ chịu sức ép lớn. Nhưng nếu người đó được đào tạo về vận hành máy, bảo trì thiết bị, đọc thông số kỹ thuật và kiểm soát chất lượng, cơ hội sẽ rộng hơn. Một kỹ sư trẻ nếu biết thêm phần mềm, dữ liệu và tiếng Anh chuyên ngành cũng có thể tiến xa hơn trong nhà máy thông minh.

Trường học phải gần doanh nghiệp hơn

Lợi thế của khu vực phía Bắc TP.HCM còn nằm ở hệ thống đào tạo nghề và đại học đang phát triển. Theo TS Hà Thúc Viên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức, việc đáp ứng được nguồn nhân lực phù hợp đang trở thành yếu tố then chốt giúp khu vực này giữ sức hút với nhà đầu tư.

Tại Trường Đại học Việt Đức, nhà trường có quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Đức tại Việt Nam. Nhờ đó, sinh viên được tiếp cận môi trường làm việc thực tế và tham gia giải quyết các bài toán kỹ thuật ngay từ khi còn học.

Mô hình này rất cần được mở rộng. Khi trường học và doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo, sinh viên sẽ hiểu rõ thị trường cần gì. Doanh nghiệp cũng giảm thời gian đào tạo lại. Quan trọng hơn, thanh niên có cơ hội nhìn thấy con đường nghề nghiệp của mình sớm hơn.

Với TP.HCM, phát triển trung tâm tài chính quốc tế và sản xuất thông minh không nên chỉ được nhìn như mục tiêu kinh tế. Đó còn là cơ hội tái định hình việc làm cho thế hệ trẻ. Nếu thành phố chuẩn bị tốt nguồn nhân lực, thanh niên sẽ không chỉ đi tìm việc, mà có thể tham gia tạo ra giá trị mới.

Ngược lại, nếu đào tạo chậm thay đổi, khoảng cách kỹ năng sẽ ngày càng lớn. Khi đó, cơ hội có thể đến, nhưng nhiều người trẻ vẫn đứng ngoài.

TP.HCM đang có lợi thế về niềm tin quốc tế, dòng vốn, fintech, công nghiệp hiện đại và dân số trẻ. Điều thành phố cần làm là biến những lợi thế này thành việc làm chất lượng. Đó mới là thước đo bền vững cho một trung tâm tài chính và công nghiệp mới.

Khi tự động hóa tăng tốc, câu hỏi không còn là thanh niên có bị thay thế hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là người trẻ có được chuẩn bị để làm chủ công nghệ hay không. Đây cũng là chìa khóa để việc làm thanh niên TP.HCM bước sang một giai đoạn mới, nhiều thách thức hơn nhưng cũng nhiều cơ hội hơn.