Việt Nam cần đa dạng xuất khẩu trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên xanh

Bức tranh kinh tế Việt Nam trong nửa đầu năm 2025 có rất nhiều nét tươi sáng trong tăng trưởng xuất khẩu. Con số 219,83 tỉ USD từ xuất khẩu hàng hóa trong 6 tháng đầu năm, tăng 14,4% so với cùng kỳ, không chỉ phản ánh sức bật của nền kinh tế mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Đặc biệt ấn tượng là quý 2/2025 với kim ngạch xuất khẩu 116,93 tỉ USD, tăng trưởng 18% - một mức tăng đáng mơ ước trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn đang gặp khó khăn. Thặng dư thương mại 10,18 tỉ USD đến hết tháng 7 tiếp tục củng cố niềm tin về khả năng cạnh tranh của hàng hóa "Made in Vietnam".

Tuy nhiên, phía sau những con số rực rỡ này là câu hỏi quan trọng: Làm sao để duy trì đà tăng trưởng này trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định? Đó chính là điều mà các chuyên gia trong hội thảo “Chiến lược đa dạng hóa thị trường: Từ rủi ro đến cơ hội” do Bộ Công Thương và Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM tổ chức ngày 5.9 cùng nhau mổ xẻ.

Bài toán đa dạng hóa: Từ rủi ro đến cơ hội

Ông Tạ Hoàng Linh, Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) đã chỉ ra vấn đề cốt lõi: việc chỉ dựa vào một số thị trường truyền thống sẽ khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro lớn. Lịch sử gần đây đã chứng minh điều này qua những biến động từ đại dịch, chiến tranh thương mại hay xung đột địa chính trị.

Chiến lược đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng mà Việt Nam kiên trì theo đuổi nhiều năm qua đã chứng minh tính đúng đắn. Trong mọi cuộc khủng hoảng, chính sự linh hoạt và tầm nhìn dài hạn đã giúp doanh nghiệp Việt nam củng cố vị thế tốt hơn.

Việt Nam hiện sở hữu một lợi thế đáng kể với 17 hiệp định thương mại tự do. Đây không chỉ là những tờ giấy ưu đãi thuế, mà còn là những "chiếc chìa khóa" mở ra cánh cửa vào các khu vực tiềm năng như Mỹ Latinh, Trung Đông, Liên minh Kinh tế Á - Âu.

Ông Tạ Hoàng Linh nhấn mạnh "Vấn đề không nằm ở có thị trường hay không mà là doanh nghiệp sẵn sàng khai thác và thích ứng như thế nào".

Các thị trường chờ Việt Nam hướng tới

Bà Veronica Alcaraz Silva, Trưởng đại diện Coppel Việt Nam đã mở ra một góc nhìn mới về Mỹ Latinh - khu vực rộng lớn với hơn 600 triệu dân, tầng lớp trung lưu đang tăng nhanh và nhu cầu tiêu dùng đa dạng. Đây là một thị trường bị "ngủ quên" trong chiến lược xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam.

Hiệp định CPTPP đã tạo ra hành lang thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam tiến vào Mexico và Chile, trong khi Brazil cũng được đánh giá là thị trường đầy tiềm năng. Đặc biệt, với lợi thế về chi phí, các ngành dệt may, giày dép và hàng điện tử Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh trên thị trường này.

Việc Coppel với hơn 1.800 cửa hàng tại Mexico đánh giá cao năng lực sản xuất của Việt Nam là tín hiệu đáng khích lệ. Điều này cho thấy nếu nâng cao tỷ lệ tự chủ nguyên liệu, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể bứt phá tại thị trường rộng lớn nhưng ít được chú ý này.

Trong khi đó, ông Mirash Basheer - Giám đốc Công ty May Exports Việt Nam thuộc Lulu Group đã khẳng định Trung Đông là "cửa ngõ vàng" kết nối thương mại từ châu Á sang châu Âu và châu Phi. Với hơn 400 triệu dân có thu nhập cao và nhu cầu tiêu dùng mạnh, đặc biệt là các sản phẩm Halal (cho khối Hồi giáo), khu vực này thực sự hấp dẫn.

Tập đoàn Lulu đã nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam hơn 10 năm và coi Việt Nam là một trong những nguồn cung trọng điểm tại châu Á. Điều này phản ánh tiềm năng lớn chưa được khai thác hết.

Việc Việt Nam và UAE ký Hiệp định CEPA đã mở ra hành lang thương mại thuận lợi hơn, giúp giảm gánh nặng thuế quan. Thách thức hiện tại là các doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng phát triển sản phẩm có chứng nhận Halal - điều không chỉ tạo cơ hội xuất khẩu mà còn nâng tầm chất lượng sản phẩm.

Ông Per Ljungblad - đại diện IKEA nhìn nhận Bắc Âu là thị trường lý tưởng cho hàng gỗ và nội thất Việt Nam, nhưng đặt ra yêu cầu rất cao về phát triển bền vững. Tính bền vững được đo lường ở toàn bộ quy trình từ nguyên liệu, cách vận hành đến lộ trình giảm phát thải CO₂.

Việt Nam có lợi thế "xanh" mà ít quốc gia trong khu vực sở hữu: nguồn nguyên liệu tre, trúc dồi dào - loại vật liệu đang được ưa chuộng tại châu Âu nhưng vẫn chưa được khai thác hết tiềm năng.

Ông Michel Verdy - Chủ tịch Hiệp hội Quebec-Việt Nam cho biết kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Canada mới ở mức 5 tỉ USD, còn khá khiêm tốn so với tiềm năng. Ngoài các mặt hàng truyền thống, Canada kỳ vọng hợp tác với Việt Nam trong công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử.

Cơ hội cần nắm bắt

Với lực lượng lao động trẻ và tay nghề cao, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành đối tác chiến lược của Canada trong kỷ nguyên số. Đây là gợi ý quan trọng rằng đa dạng hóa thị trường không chỉ là đa dạng hóa về địa lý mà còn về lĩnh vực hợp tác.

Bà Nguyễn Thảo Hiền, Phó vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cần "làm mới" cả những thị trường đã quen thuộc. Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) là ví dụ điển hình.

Hiệp định FTA Việt Nam - EAEU có hiệu lực từ năm 2016 đã giúp hơn 80% dòng thuế về 0%, xuất khẩu từng tăng 20 - 30%/năm. Đáng chú ý, doanh nghiệp Việt Nam đang tận dụng khá tốt ưu đãi này với hơn 70% kim ngạch được hưởng ưu đãi.

Trong khi các đối tác khác của Nga đang gặp khó về hành lang pháp lý, Việt Nam không chịu hạn chế thương mại nào. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt chiếm lĩnh thị phần ngay giai đoạn hiện tại, tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội khi tình hình ổn định hơn.

Với kim ngạch xuất khẩu năm 2024 đạt hơn 3 tỉ USD, EAEU rõ ràng là "kho báu" còn nhiều dư địa. Như bà Nguyễn Thảo Hiền chia sẻ: "Đôi khi cơ hội không nằm ở đâu xa mà ngay trong chính những thị trường vốn đã rất quen thuộc".

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chiến lược đa dạng hóa thị trường là lựa chọn tất yếu. Mỗi khu vực đều có thách thức riêng, từ khoảng cách địa lý đến tiêu chuẩn phát triển bền vững, nhưng cũng mở ra những cơ hội để doanh nghiệp Việt tiến xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều quan trọng là doanh nghiệp không thể đi một mình. Bên cạnh nỗ lực tự nâng cấp, cần có sự đồng hành của cơ quan quản lý trong hỗ trợ thông tin thị trường, kết nối đối tác và tận dụng ưu đãi từ các FTA.

Trong dài hạn, đa dạng hóa không chỉ giúp giảm rủi ro mà còn tạo nền tảng để Việt Nam xây dựng thương hiệu quốc gia là đối tác tin cậy, bền vững và có trách nhiệm trong thương mại toàn cầu.

Thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng của doanh nghiệp, sự hỗ trợ đồng bộ từ nhà nước, và quan trọng nhất là tầm nhìn dài hạn trong việc xây dựng uy tín thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế.