Việt Nam cần gì để đuổi kịp Malaysia về trung tâm dữ liệu?
TP.HCM hiện có 33 MW công suất trung tâm dữ liệu vận hành, trong khi riêng bang Johor của Malaysia đã đạt 1.110 MW. Việt Nam có chi phí xây dựng cạnh tranh, thị trường hơn 100 triệu dân và đã bỏ giới hạn sở hữu nước ngoài với dịch vụ trung tâm dữ liệu.
Nhưng để đi vào nhóm thị trường tăng nhanh nhất châu Á - Thái Bình Dương, lợi thế đó chưa đủ. Điện, cáp quốc tế, tốc độ cấp phép và tiêu chuẩn xanh mới là bốn nút thắt quyết định.
Cách Johor dựng hơn 1.000 MW
Theo tập đoàn cung cấp dịch vụ và đầu tư bất động sản thương mại hàng đầu thế giới Cushman & Wakefield (C&W), đến nửa đầu năm 2026 Johor có 1.110 MW công suất vận hành, 602 MW đang xây dựng và tổng nguồn cung tương lai 3.088 MW. Malaysia cũng dẫn đầu Đông Nam Á về công suất đang thi công với 1.039 MW.
Vị trí sát Singapore đem lại cho Johor lợi thế khó sao chép. Khi quỹ đất và khả năng cấp điện ở Singapore bị kiểm soát chặt, nhà đầu tư có thể đặt các khuôn viên hàng trăm MW ở Malaysia nhưng vẫn ở gần một trong những trung tâm tài chính và kết nối số lớn nhất châu Á. Tuy nhiên, địa lí chỉ mở cửa. Tốc độ triển khai mới giúp Malaysia biến cơ hội thành công suất thật.
Từ năm 2023, tập đoàn điện lực nhà nước Malaysia Tenaga Nasional lập cơ chế luồng xanh riêng cho trung tâm dữ liệu. Cơ chế này rút thời gian đấu nối điện dự kiến từ 36 - 48 tháng xuống khoảng 12 tháng và bố trí đầu mối một cửa hỗ trợ nhà đầu tư. Khuôn viên Sedenak công suất 190 MW của Princeton Digital Group được đấu nối trong khoảng 12 tháng theo cách này.
Sau giai đoạn thu hút đầu tư rất nhanh, Malaysia bắt đầu chọn lọc dự án chặt hơn. Một tổ công tác liên ngành về trung tâm dữ liệu được lập ra để xét từng hồ sơ, với điều kiện tiên quyết là chủ đầu tư chứng minh được nguồn điện và nguồn nước. Các ưu đãi thuế dành cho hạ tầng số cũng dần gắn với hiệu quả sử dụng điện, nước và mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa, thay vì chỉ căn cứ quy mô vốn.
Tháng 2/2026, Thủ tướng Anwar Ibrahim xác nhận Malaysia đã hạn chế các dự án trung tâm dữ liệu mới không liên quan tới AI trong gần hai năm nhằm giảm sức ép lên điện và nước. Bài học của Malaysia vì thế không đơn giản là xây thật nhiều, mà là chuẩn bị hạ tầng đủ nhanh rồi nâng dần điều kiện đối với dự án.
Điện là cửa ải đầu tiên của Việt Nam
Việt Nam có lợi thế đáng kể về chi phí. C&W ước tính suất đầu tư trung tâm dữ liệu năm 2026 dao động 5,7 - 8,7 triệu USD/MW, trung bình khoảng 7,2 triệu USD, trong khi Nhật Bản ở mức 19,2 triệu USD và Singapore 17,9 triệu USD. Luật Viễn thông cũng quy định kinh doanh dịch vụ trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây không bị giới hạn tỉ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài, áp dụng từ đầu năm 2025.
Nhưng quy mô hiện tại vẫn nhỏ. C&W phân tích Việt Nam qua Hà Nội và TP.HCM, với khoảng 73 MW công suất vận hành. Riêng TP.HCM có 33 MW tại 14 cơ sở của 9 nhà cung cấp, cùng 68 MW nguồn cung tương lai. Tỉ lệ trống của dịch vụ cho thuê chỗ đặt máy chủ tại thành phố ở mức 34,8%, cao hơn mức 10,3% của châu Á - Thái Bình Dương, cho thấy thị trường vẫn ở giai đoạn đầu.
Nút thắt đáng ngại hơn nằm ở điện. Theo C&W, một dự án cần nguồn điện mới khoảng 100 MW tại các cụm chính của Việt Nam có thể phải chờ 2-3 năm. Với những tập đoàn vận hành trung tâm dữ liệu siêu quy mô như Google, Amazon hay Microsoft, loại cơ sở có công suất từ vài chục tới hàng trăm MW và luôn cân nhắc nhiều quốc gia cùng lúc, chậm vài năm có thể khiến một địa điểm mất cơ hội trước khi lợi thế chi phí kịp phát huy.
Bà Lê Hoàng Lan Như Ngọc, Giám đốc cấp cao, Trưởng bộ phận Tư vấn chiến lược C&W Việt Nam, đánh giá thị trường trong nước còn ở giai đoạn đầu nhưng có tiềm năng dài hạn nhờ chi phí cạnh tranh và nhu cầu tăng từ AI, điện toán đám mây (cloud) và kinh tế số. Theo bà, khả năng sẵn sàng về điện và địa điểm là điều kiện then chốt.
Việt Nam đã có cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa đơn vị phát năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn. Quy định này tiếp tục được sửa đổi bằng Nghị định 243/2026/NĐ-CP ban hành ngày 26/6/2026. Điều còn thiếu là tính dự đoán. Với các cụm chiến lược, nhà đầu tư cần biết khi nào có thể đấu nối, bao nhiêu MW được cấp, trạm biến áp nào sẽ hoàn thành và khả năng tiếp cận điện tái tạo ra sao. Họ cần một mốc thời gian có thể đưa vào kế hoạch đầu tư, không chỉ một cam kết chung.
Cáp quốc tế và thủ tục phải đi cùng điện
Điện giúp máy chủ chạy, còn cáp quyết định dữ liệu đi đâu và với độ trễ nào. Johor có Singapore ngay bên cạnh. Việt Nam phải bù khoảng cách đó bằng nhiều hướng kết nối quốc tế, dung lượng lớn và khả năng dự phòng tốt hơn.
Chiến lược phát triển hệ thống cáp quang quốc tế (phê duyệt theo Quyết định số 82/QĐ-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông) đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa vào hoạt động thêm tối thiểu 10 tuyến cáp biển, nâng tổng số lên ít nhất 15 tuyến với dung lượng tối thiểu 350 terabit/giây. Ít nhất hai tuyến do Việt Nam làm chủ và kết nối trực tiếp tới các trung tâm dữ liệu lớn của khu vực. Với trung tâm dữ liệu phục vụ khách hàng xuyên biên giới, nhiều tuyến độc lập giúp giảm rủi ro khi một hướng kết nối gặp sự cố.
Bà Trang Bùi, Tổng giám đốc C&W Việt Nam, từng nhấn mạnh ba điều kiện cho tăng trưởng dài hạn, gồm kết nối cáp đất liền và cáp biển tốt hơn, nguồn điện ổn định và khung chính sách thuận lợi.
Bỏ giới hạn sở hữu nước ngoài mới giải được một phần. Một khuôn viên siêu quy mô còn phải đi qua đất đai, xây dựng, đấu nối điện, phòng cháy chữa cháy, môi trường, viễn thông và yêu cầu bảo vệ dữ liệu. Nếu mỗi khâu chạy theo một lịch riêng, vài triệu USD tiết kiệm trên mỗi MW có thể bị bào mòn bởi thời gian chờ.
Hà Nội đang thử cách xử lí nhanh hơn. Tháng 7/2026, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết các dự án công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và đổi mới sáng tạo thuộc nhóm ưu tiên đặc biệt, được áp dụng cơ chế “luồng xanh” khi đáp ứng đầy đủ điều kiện. Đây là hướng đi đáng chú ý vì chạm đúng vấn đề nhà đầu tư quan tâm, đó là mất bao lâu để hồ sơ chuyển thành công trường.
Không chỉ xây kho máy chủ
Tăng trưởng quá nhanh của Malaysia cũng để lộ mặt trái. Theo Ủy ban Dịch vụ Nước Quốc gia Malaysia, trong năm 2024, 101 trung tâm dữ liệu tại Johor, Selangor và Negeri Sembilan xin tổng cộng khoảng 808 triệu lít nước mỗi ngày, nhưng lượng được phê duyệt chỉ khoảng 142 triệu lít, chưa tới 18% nhu cầu đăng kí. Cơ quan này khuyến nghị ngành tìm thêm các nguồn thay thế như nước tái chế.
Đến tháng 8/2026, một chủ đầu tư tại Kota Damansara rút hồ sơ dự án sau phản ứng của cộng đồng. Vụ việc không chứng minh trung tâm dữ liệu là nguyên nhân trực tiếp gây thiếu nước, nhưng cho thấy điện, nước, tiếng ồn và minh bạch quy hoạch có thể trở thành vấn đề xã hội khi các khuôn viên lớn tiến sát khu dân cư.
Việt Nam có thể xử lí sớm hơn. Hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đã có bộ chỉ số đo hiệu quả sử dụng điện, nước và phát thải carbon của trung tâm dữ liệu. Đáng chú ý nhất là chỉ số hiệu quả sử dụng điện (PUE), tính bằng tổng lượng điện toàn cơ sở chia cho phần điện thực sự chạy máy chủ. Chiến lược hạ tầng số đặt mục tiêu trung tâm dữ liệu xây mới đạt PUE không quá 1,4, tức mỗi kWh chạy máy chủ chỉ được phép kéo theo tối đa 0,4 kWh cho làm mát và các hệ thống phụ trợ.
Một dự án 100MW vì vậy không nên chỉ được đánh giá bằng số vốn đăng kí. Giá trị còn nằm ở năng lực tính toán AI đặt tại Việt Nam, khách hàng điện toán đám mây được phục vụ, việc làm kĩ thuật tạo ra, tỉ lệ mua sắm trong nước và mức độ liên kết với doanh nghiệp công nghệ.
Việt Nam khó trở thành một Johor thứ hai do không có lợi thế địa lí sát Singapore, nhưng thị trường hơn 100 triệu dân, chi phí xây dựng cạnh tranh cùng nhu cầu tăng nhanh từ AI, điện toán đám mây, ngân hàng số và thương mại điện tử vẫn tạo ra một lợi thế riêng. Thách thức lớn nhất không nằm ở việc thu hút thêm các dự án trên giấy, mà là biến cam kết đầu tư thành công suất vận hành thực tế thông qua nguồn điện ổn định, hạ tầng kết nối đủ mạnh và quy trình triển khai có thể dự đoán.
