Việt Nam giữ vững phòng tuyến xăng dầu

"Cú đấm thép" từ Quỹ bình ổn giá xăng dầu và quyết sách chưa từng có tiền lệ

Bằng việc kích hoạt đồng bộ các công cụ tài khóa chưa có tiền lệ và cơ chế điều hành linh hoạt theo giờ, Chính phủ không chỉ "hạ nhiệt" giá xăng dầu mà còn khẳng định năng lực quản trị rủi ro vĩ mô trước những biến động khốc liệt nhất từ sự biến động địa chính trị thế giới.

Đầu năm 2026, thế giới rơi vào một cuộc khủng hoảng năng lượng diện rộng do những bất ổn dồn dập tại eo biển Hormuz - huyết mạch cung ứng 20% dầu mỏ toàn cầu. Giá dầu thô thế giới biến động cực đoan, đẩy các quốc gia nhập khẩu nhiên liệu vào thế tiến thoái lưỡng nan. Tại khu vực Đông Nam Á, bức tranh phản ứng chính sách hiện lên đầy sự phân hóa.

Philippines - quốc gia hoàn toàn lệ thuộc vào sự vận hành của thị trường - đã phải hứng chịu tổn thất nặng nề nhất khi giá xăng dầu bán lẻ tăng vọt theo đồ thị thẳng đứng. Thái Lan, dù có quỹ bình ổn, nhưng quy mô chưa đủ tầm và cơ chế thiếu linh hoạt đã dẫn đến tình trạng "vỡ trận" giữa chừng. Trong khi đó, Indonesia chọn cách duy trì trợ giá toàn diện để bảo vệ người dân trước mắt, nhưng cái giá phải trả là sự tích lũy rủi ro tài khóa khổng lồ, đe dọa sự ổn định ngân sách dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng về sự cân bằng. Cuộc chiến giữ vững "phòng tuyến" xăng dầu tại Việt Nam không chỉ là câu chuyện về những con số trên bảng giá, mà là kết quả của một chiến lược điều hành "đa tầng" và quyết đoán.

Điểm đột phá nhất trong chiến dịch "hạ nhiệt" giá xăng dầu lần này chính là sự thay đổi tư duy quản lý Quỹ bình ổn giá (BOG). Chỉ trong vòng một tháng, liên bộ Công Thương - Tài chính đã kích hoạt Quỹ tới 9 lần, chi ra khoảng 5.300 tỉ đồng (tương đương 217 triệu USD).

Tuy nhiên, dấu ấn đậm nét nhất nằm ở Quyết định số 483 do Thủ tướng Phạm Minh Chính ký ngày 27.3.2026. Lần đầu tiên trong lịch sử, Ngân sách Nhà nước đã tạm ứng trực tiếp vào Quỹ với quy mô 8.000 tỉ đồng (khoảng 303 triệu USD). Bước đi này đã thay đổi hoàn toàn cục diện, giúp Quỹ BOG từ một công cụ mang tính "thu trước chi sau" trở thành một nguồn lực can thiệp chủ động, mạnh mẽ và kịp thời.

Sự can thiệp này có ý nghĩa sống còn: Nếu không có Quỹ BOG được tiếp sức, giá xăng E5 RON92 đã có thể vượt ngưỡng 30.000 đồng/lít và xăng RON95-III chạm mức 33.700 đồng/lít. Việc giữ được mức giá thực tế thấp hơn từ 3.000 - 5.000 đồng so với kịch bản thị trường tự do đã giúp ngăn chặn một cú sốc chi phí đẩy cực lớn vào nền kinh tế.

Khi công cụ tài khóa "mở đường" cho tăng trưởng

Song song với Quỹ BOG, Chính phủ đã triển khai một tổ hợp các công cụ tài khóa mạnh tay để giảm áp lực trực tiếp lên túi tiền người dân và chi phí đầu vào của doanh nghiệp. Một loạt các chính sách miễn, giảm thuế đã được thực thi với tốc độ "thần tốc":

Thuế nhập khẩu: Đưa về 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu chiến lược từ ngày 9.3 đến cuối tháng 4.2026.

Thuế bảo vệ môi trường: Triệt tiêu hoàn toàn mức thu đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu hàng không.

Thuế tiêu thụ đặc biệt: Cắt giảm sâu từ mức 8-10% xuống còn 0%.

Đánh giá về các bước đi này, chuyên gia kinh tế - PGS.TS Ngô Trí Long nhận định rằng Bộ Công Thương đã thể hiện sự chủ động rất cao trong việc bảo đảm nguồn cung. Thay vì chỉ phản ứng thụ động với giá, Bộ đã phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp đầu mối để duy trì nguồn hàng thông suốt, ngăn chặn tình trạng đầu cơ găm hàng thường thấy trong các cuộc khủng hoảng năng lượng.

Trong khi đó, TS Lê Quốc Phương - nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại - đánh giá cao năng lực dự báo và theo dõi thị trường. Việc xây dựng các kịch bản ứng phó sớm ngay khi xung đột Trung Đông bùng phát đã giúp Việt Nam không bị bất ngờ. Ông nhấn mạnh, ổn định thị trường xăng dầu chính là chìa khóa để bảo vệ an ninh năng lượng và giữ vững nhịp độ tăng trưởng kinh tế.

Dưới góc độ chính sách công, TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, việc sử dụng cơ chế tạm ứng ngân sách với cam kết hoàn trả trong 12 tháng không chỉ giải quyết được bài toán cứu vãn thị trường tức thời mà còn đảm bảo được tính kỷ luật tài khóa, không để lại gánh nặng nợ công dài hạn như mô hình của một số nước khu vực.

Cuộc khủng hoảng năng lượng 2026 vẫn còn nhiều diễn biến khó lường tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, qua tháng đầu tiên của cơn bão, Việt Nam đã chứng minh được rằng: Với một hệ thống công cụ chính sách đủ mạnh, một tinh thần hành động quyết liệt và sự phối hợp chặt chẽ, chúng ta hoàn toàn có thể bảo vệ được nền kinh tế trước những cú sốc ngoại lai.

"Phòng tuyến" xăng dầu Việt Nam không chỉ được xây dựng bằng tiền từ ngân sách hay các sắc thuế, mà còn được xây dựng bằng niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào khả năng điều hành của Chính phủ. Tuy nhiên, về lâu dài, như các chuyên gia đã khuyến nghị, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực dự trữ quốc gia và đẩy mạnh lộ trình năng lượng sinh học (E10) để thực sự làm chủ vận mệnh năng lượng của mình.

Ít nhất đến thời điểm này, giữa một khu vực đang chao đảo, Việt Nam vẫn đang đứng vững, cho thấy một mô hình quản trị năng lượng thông minh, bản lĩnh và đầy trách nhiệm.