Việt Nam thuộc nhóm tăng trưởng cao nhất thế giới, thể chế vẫn là điểm nghẽn

Kinh tế tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất thế giới

Ngày 7.2 đã diễn ra Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương trình bày Chuyên đề "Đánh giá 5 năm thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm (2021 - 2030) và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026 - 2030".

Theo ông Nghị, giai đoạn 5 năm (2021-2025) kinh tế nước ta đạt 22/26 chỉ tiêu kinh tế - xã hội; toàn bộ các chỉ tiêu về xã hội, an sinh xã hội đều vượt kế hoạch; riêng năm 2024 và 2025 đạt và vượt toàn bộ 15/15 chỉ tiêu đề ra.

Nổi bật, tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân giai đoạn 2021 - 2025 khoảng 6,3%/năm - thuộc nhóm các nền kinh tế có mức tăng trưởng cao nhất khu vực và thế giới và cao hơn nhiều so với mức bình quân 5,91%/năm giai đoạn 2011-2015 và 6,2%/năm giai đoạn 2016-2020.

Quy mô GDP tăng từ 346,6 tỉ USD (2020) lên trên 514 tỉ USD (2025), xếp thứ 32 thế giới và thứ 4 ASEAN; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD, đưa Việt Nam vào nhóm thu nhập trung bình cao; lạm phát được kiểm soát thành công, tỷ trọng nợ/GDP công giảm và thấp hơn nhiều giới hạn cho phép, bội chi ngân sách giảm. Quy mô thương mại thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu thế giới…

Bên cạnh đó, nền kinh tế bước đầu được cơ cấu lại theo hướng số hoá, xanh hoá, đa dạng hoá, tăng cường sức chống chịu, nâng cấp chuỗi giá trị dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Về phát triển kết cấu hạ tầng, đây là giai đoạn bứt phá với trên 3.000 km đường bộ cao tốc được hoàn thành, hai cảng biển cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện, Cái Mép - Thị Vải và các cảng hàng không trọng điểm, trong đó có Cảng hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 1), được đầu tư đồng bộ...

Thể chế vẫn là điểm nghẽn

Bên cạnh đánh giá các kết quả đạt được, ông Nguyễn Thanh Nghị đã báo cáo về 7 nhóm hạn chế sau 5 năm đầu triển khai chiến lược.

Cụ thể, tăng trưởng kinh tế chưa đạt mục tiêu đề ra. Ổn định kinh tế vĩ mô chưa thực sự vững chắc. Chất lượng tăng trưởng chậm được cải thiện. Cơ cấu kinh tế và mô hình tăng trưởng chưa có thay đổi đáng kể. Năng suất, chất lượng, hiệu quả, khả năng chống chịu, sức cạnh tranh của các ngành kinh tế chưa cao.

Bên cạnh đó, thể chế phát triển vẫn là điểm nghẽn, chậm được hoàn thiện, còn bất cập, chưa thuận lợi cho huy động tối đa nguồn lực cho phát triển. Chất lượng nguồn nhân lực cải thiện chậm, thiếu nhân lực đáp ứng các ngành mũi nhọn, công nghệ cao và kinh tế số.

“Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo chưa trở thành động lực quan trọng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Kết cấu hạ tầng thiếu đồng bộ, hiện đại, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển”, ông Nghị nói.

Cũng theo ông Nghị, việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo chưa đồng bộ. Văn hóa chưa thực sự trở thành nguồn lực, sức mạnh nội sinh, động lực cho phát triển; tình trạng ô nhiễm các khu đô thị lớn, khu công nghiệp, lưu vực sông, làng nghề chưa được kiểm soát; tham nhũng, tiêu cực trên một số lĩnh vực còn diễn biến phức tạp, nghiêm trọng…

Ông Nghị cũng cho hay các mục tiêu được Nghị quyết Đại hội XIV đặt ra ở mức rất cao, thể hiện khát vọng phát triển rất lớn.

Ví dụ như chỉ tiêu tăng trưởng GDP trong 40 năm đổi mới, Việt Nam chưa có giai đoạn nào đạt được tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 8%/năm trở lên. Nhưng tại Đại hội XIV, Đảng ta đã xác định mục tiêu, yêu cầu phải đạt được tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10% trở lên. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị rất cao để Việt Nam đạt được mục tiêu đến năm 2045 là nước phát triển, thu nhập cao.

Xác lập mô hình tăng trưởng mới

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, để thực hiện thành công các mục tiêu đại hội đề ra, cần hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trung tâm và các thể chế khác phải đồng bộ.

Song song đó, xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính. Tập trung triển khai đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Ba đột phá chiến lược tập trung vào những nội dung then chốt là:

Đột phá thứ nhất là đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, thúc đẩy đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ kiến tạo phát triển. Kinh tế nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo, thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân. Phát triển lực lượng sản xuất mới, các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới.

Đột phá thứ hai là tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao. Đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ.

Đột phá thứ ba là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, nhất là kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức, hạ tầng công nghệ, hạ tầng phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu.