Việt - Nhật hợp tác chuỗi giá trị xanh Mekong: Đột phá công nghệ số

Khơi dậy tiềm năng ĐBSCL

Sự hợp tác chiến lược giữa Việt Nam và Nhật Bản tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang bước vào giai đoạn tăng tốc, hướng đến mục tiêu đầy tham vọng: chuyển đổi ĐBSCL từ một "Vựa nông sản" đơn thuần thành một "Trung tâm giá trị toàn cầu" trong chuỗi cung ứng nông nghiệp và thủy sản.

Trong tháng 12.2025, tại TP.Cần Thơ – trung tâm kinh tế và cửa ngõ giao thương của khu vực, đã diễn ra hai sự kiện cấp vùng quan trọng: Diễn đàn "Khai thác tiềm năng hàng hóa vùng ĐBSCL" (ngày 4.12) và sự kiện "Gặp gỡ Doanh nghiệp Việt - Nhật" (ngày 12.12). Các sự kiện này đã xác lập khuôn khổ hợp tác chiến lược, tập trung khai thác và tối ưu hóa thế mạnh tương hỗ giữa hai bên.

ĐBSCL được mệnh danh là vựa nông sản và thủy sản lớn nhất Việt Nam, sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào, đa dạng. Các sản phẩm như xoài, nhãn, thanh long và thủy sản chất lượng cao đã từng bước thâm nhập thành công thị trường Nhật Bản.

Tuy nhiên, tiềm năng to lớn này hiện chưa được khai thác tương xứng. Thách thức lớn nhất của vùng nằm ở nhu cầu chuyển đổi căn bản: Từ mô hình nông nghiệp truyền thống, quy mô nhỏ sang nông nghiệp thông minh và nông nghiệp chính xác; từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang các sản phẩm chế biến sâu với giá trị gia tăng cao hơn; xây dựng chuỗi giá trị thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH) và giảm phát thải.

Chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho rằng: “Với vai trò trung tâm kết nối với các tỉnh trong vùng ĐBSCL, chúng tôi cam kết cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh, hệ thống logistics và minh bạch hóa thủ tục hành chính nhằm thu hút vốn đầu tư và công nghệ tiên tiến từ Nhật Bản”.

Thế mạnh công nghệ của Nhật Bản

Đối tác Nhật Bản đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết các thách thức trên. Thế mạnh của Nhật Bản nằm ở công nghệ tiên tiến, đặc biệt trong lĩnh vực tự động hóa; công nghệ sinh học và công nghệ chế biến, bảo quản sau thu hoạch. Nhật Bản có kinh nghiệm quản lý hiện đại, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt và quy trình sản xuất chuyên nghiệp. Tiêu chuẩn xanh dẫn đầu trong các giải pháp giảm thiểu tác động môi trường và phát triển bền vững.

Sự đồng hành chiến lược này được xem là "chìa khóa" để nâng tầm hàng hóa "Made in Mekong Delta" trên thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường Nhật Bản – một trong những thị trường có tiêu chuẩn chất lượng khắt khe nhất thế giới.

Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) đã đưa ra những định hướng cụ thể nhằm thúc đẩy mối quan hệ hợp tác cùng có lợi, được mô tả là chiến lược "Win - Win" cho cả doanh nghiệp hai nước. Chiến lược này được triển khai thông qua chương trình "J-Bridge", tập trung vào việc thúc đẩy hợp tác đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation) trong hai lĩnh vực trọng tâm: Chuyển đổi số (DX) và Chuyển đổi xanh (GX).

JETRO đã tích cực kết nối khoảng 150 startup Việt Nam với các doanh nghiệp Nhật Bản để ứng dụng công nghệ số vào chuỗi sản xuất nông nghiệp. Các ứng dụng DX tiêu biểu bao gồm nông nghiệp chính xác (Precision Agriculture); ứng dụng công nghệ Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) để quản lý cây trồng/vật nuôi, tối ưu hóa việc sử dụng đầu vào (phân bón, nước).

Quản lý phát thải và tín chỉ carbon điển hình là dự án thử nghiệm hợp tác giữa Đại học Cần Thơ (ĐHCT) và một startup Nhật Bản về thu thập dữ liệu phát thải khí methane từ ruộng lúa. Mục tiêu là tạo ra tín chỉ carbon nông nghiệp, đánh dấu bước đi tiên phong của ĐBSCL hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 của Việt Nam.

Chiến lược GX tập trung vào việc ứng dụng khoa học công nghệ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này bao gồm giảm thiểu dấu chân carbon; áp dụng các quy trình sản xuất thân thiện môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Doanh nghiệp Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn đối với máy móc sản xuất chất lượng cao của Nhật Bản, đặc biệt là thiết bị chế biến thủy sản.

ĐBSCL cần gì từ công nghệ Nhật Bản?

PGS-TS Trần Trung Tính, Hiệu trưởng ĐHCT cam kết đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng chuỗi sản phẩm chất lượng cao mang nhãn hiệu "Made in Mekong Delta".

Chiến lược này không chỉ là một thương hiệu mà là một quy trình khép kín "Từ nông trại đến bàn ăn" (Farm-to-Table); phát triển nghiên cứu và phát triển (R&D) chung; hợp tác với các tập đoàn phân phối (AEON Việt Nam) và doanh nghiệp thực phẩm (Takesho Food) của Nhật Bản để hình thành các nhóm nghiên cứu chung, tập trung phát triển sản phẩm mới và ứng dụng công nghệ chế biến, bảo quản tiên tiến.

Ngoài ra, Dự án JICA về tăng cường liên kết và ứng dụng khoa học thúc đẩy phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH là một cơ sở quan trọng để nghiên cứu và chuyển giao công nghệ chống chịu, đồng thời nâng cao năng lực quản lý nguồn nước, đất đai và phát triển nguồn nhân lực cho khu vực.

Bà Nguyễn Thị Giang - Phó giám đốc Sở NN&MT TP.Cần Thơ - nhận định: các sự kiện hợp tác trong tháng 12.2025 là minh chứng rõ ràng cho kỳ vọng chung của doanh nghiệp hai nước hợp tác cùng có lợi để phát triển nông sản Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản và xây dựng thành công thương hiệu nông sản ĐBSCL mang tầm vóc toàn cầu.

Mô hình phát triển mới này hứa hẹn sẽ bền vững hơn, thích ứng với BĐKH và đưa nông sản "Made in Mekong Delta" chinh phục những thị trường khó tính nhất trên thế giới.