Vụ tài xế Grab đăng video khách gây tranh cãi: Lộ khoảng trống nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân

Sự việc tài xế Grab đăng video có mặt khách hàng lên mạng xã hội, liên quan đến nhạc sĩ Minh Khang, đang gây tranh cãi gay gắt, không chỉ về ứng xử cá nhân mà còn đặt ra vấn đề lớn hơn: nhận thức của người dân về bảo vệ dữ liệu cá nhân vẫn còn nhiều hạn chế. Mở đầu tham luận tại Hội thảo "Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - Những thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ" diễn ra vào sáng 20.3, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) có nhắc đến sự việc liên quan tài xế Grab và nhạc sĩ Minh Khang mới đây, và đưa ra con số khảo sát ý kiến độc giả được báo Tuổi trẻ thực hiện cho thấy, có tới 4.676 người cho rằng việc tài xế đăng video có mặt khách là “đúng”, trong khi chỉ 1.790 người nhận định hành vi này là “sai”. Tỷ lệ này phần nào phản ánh một thực tế đáng lo ngại: nhiều người chưa nhận diện rõ đâu là hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Nhận thức thấp, nhưng nhu cầu bảo vệ lại rất cao

Từ góc nhìn chuyên gia, Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), cho rằng đây không phải là hiện tượng cá biệt. Dẫn kết quả khảo sát tại Quảng Trị, ông Đồng cho biết: trong 310 người được hỏi, có tới 77,4% chưa từng biết đến Nghị định 13/2023/NĐ-CP. Tuy nhiên, 85,4% lại khẳng định bảo vệ dữ liệu cá nhân là vấn đề quan trọng đối với bản thân. “Điều này cho thấy khoảng cách rất lớn giữa nhận thức pháp lý và nhu cầu thực tế của người dân”, ông Đồng nhấn mạnh.

Thực tế này cũng lý giải vì sao những hành vi như quay, đăng tải hình ảnh người khác mà chưa được sự đồng ý, vốn có thể vi phạm quy định về dữ liệu cá nhân, lại chưa được nhìn nhận đầy đủ về mức độ nghiêm trọng.

Khoảng trống không chỉ ở người dân, mà cả khu vực công

Không chỉ dừng lại ở nhận thức xã hội, theo ông Nguyễn Quang Đồng, việc thực thi pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân trong khu vực công cũng đang bộc lộ nhiều hạn chế.

Khảo sát cho thấy khoảng 50% cơ quan nhà nước đã xây dựng chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân nhưng chưa công khai. Đáng chú ý, phần lớn đơn vị chưa thiết lập quy trình cụ thể để thực thi đầy đủ 11 quyền của chủ thể dữ liệu theo quy định.

Bên cạnh đó, hoạt động kiểm tra, giám sát an toàn dữ liệu chưa được triển khai định kỳ, trong khi cơ chế phản ứng khi xảy ra sự cố rò rỉ hoặc tấn công dữ liệu vẫn còn thiếu.

Trong khi đó, khu vực công lại đang nắm giữ khối lượng dữ liệu cá nhân rất lớn, bao gồm cả dữ liệu nhạy cảm, đặc biệt trong lĩnh vực y tế, nơi hệ thống công lập chiếm tới khoảng 80% quy mô giường bệnh.

Theo IPS, những “điểm nghẽn” chính hiện nay gồm: nhận thức hạn chế về quy định pháp luật; thiếu hệ thống quy trình nội bộ; chưa bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giải trình; cùng với năng lực kỹ thuật còn yếu trong bảo vệ dữ liệu.

Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành tài sản chiến lược của nền kinh tế số, những hạn chế này không chỉ làm giảm hiệu quả thực thi pháp luật, mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với quyền riêng tư của người dân.

Cần ưu tiên truyền thông để “lấp khoảng trống nhận thức”

Từ thực tế trên, ông Nguyễn Quang Đồng cho rằng giải pháp quan trọng hàng đầu là đẩy mạnh truyền thông chính sách, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ liên quan đến dữ liệu cá nhân.

Song song với đó, cần phổ biến các kỹ năng bảo vệ dữ liệu trong môi trường số, đặc biệt là khả năng nhận diện các hành vi thu thập, sử dụng dữ liệu không minh bạch.

Về phía cơ quan nhà nước, cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống thực thi, bao gồm xây dựng quy trình chuẩn, tăng cường minh bạch và thiết lập cơ chế giám sát, ứng phó sự cố dữ liệu.

“Thực thi hiệu quả các quy định về bảo vệ dữ liệu không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của người dân trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia”, ông Nguyễn Quang Đồng nhấn mạnh.