World Cup 2026: “Cuộc đua” bên ngoài đường biên
Bóng đá hiện đại không còn được định nghĩa bởi những gì xảy ra trong 90 phút trên sân cỏ. Giá trị của môn thể thao này nằm ngay bên ngoài đường biên, nơi các hãng truyền hình, nền tảng số và công nghệ trải nghiệm cạnh tranh khốc liệt để giành lấy sự chú ý của người hâm mộ.
Camera, dữ liệu, thực tế ảo, fan zone và các nền tảng phân phối số đang tái định nghĩa cách bóng đá được xem, được sống và được kiếm tiền. Khi trải nghiệm tại nhà ngày càng tiến sát cảm giác trên khán đài, câu hỏi không còn là “xem ở đâu”, mà là “trải nghiệm nào đáng giá hơn”. Trong bức tranh đó, VTVgo cho thấy truyền hình Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt thực sự.
Bóng đá giờ đây được xem bằng cách nào?
Việc một trận bóng đá có thể làm hàng trăm triệu người dán mắt vào màn hình từng là điều không tưởng cách đây nửa thế kỷ. Hiện tại, điều đó không chỉ diễn ra thường xuyên mà còn trở thành nền tảng của cả một ngành công nghiệp trải nghiệm toàn cầu. Bóng đá với cổ động viên bây giờ không còn mặc định gắn chặt với các khán đài trên sân vận động. Bóng đá có thể “sống” trong phòng điều khiển của các đài truyền hình, trong các trung tâm dữ liệu, trong fan zone, trên điện thoại di động và ngày càng nhiều trong những không gian ảo mà công nghệ tạo ra.
Trung tâm của sự thay đổi này là các hãng truyền hình lớn. ESPN, Sky Sports, CBS Sports, DAZN hay Prime Video không còn coi mình đơn thuần là đơn vị phát sóng. Họ là những nhà sản xuất trải nghiệm. Đối với họ, một trận đấu không phải là một sự kiện truyền hình mà là một sản phẩm công nghệ phức tạp. Ê-kíp phục vụ một trận đấu lớn ngày nay có thể lên tới hàng trăm người, trong đó chỉ một phần là những vị trí “truyền hình truyền thống” như đạo diễn hay quay phim. Phần còn lại là kỹ sư dữ liệu, kỹ sư đồ họa thời gian thực, chuyên gia XR (Extended Reality - Thực tế mở rộng), đội ngũ AI tự động hóa highlight và một lớp nhân sự mới chuyên làm nhiệm vụ chuyển hóa dữ liệu thành câu chuyện.
Các trường quay thể thao lớn hiện nay giống phim trường hơn là studio truyền hình. ESPN và CBS đã đầu tư các không gian XR với tường LED khổng lồ, nơi hình ảnh ảo và thực hòa trộn liền mạch. Người dẫn chương trình có thể bước vào một sân vận động ảo, xoay người “đứng giữa” bản đồ nhiệt của cầu thủ hay phân tích một tình huống từ góc nhìn không một khán giả trên sân nào có thể tiếp cận. Sky Sports thì chuẩn hóa việc sử dụng đồ họa tăng cường, biến dữ liệu thành lớp nền trực quan phủ lên mặt cỏ, khiến những khái niệm khô khan như Expected Goals hay khoảng trống chiến thuật trở nên dễ hiểu và hấp dẫn với đại chúng.
Trong khi đó, các nền tảng thuần số tiếp cận bóng đá theo cách khác. DAZN và Prime Video đặt nền tảng lên trước kênh. Với họ, bóng đá là một dòng dữ liệu có thể cá nhân hóa. Người xem không chỉ bật tắt tivi mà còn chọn góc quay, bật lớp thông tin mình quan tâm, xem highlight được hệ thống AI cắt riêng cho thói quen cá nhân. Quảng cáo không còn là khối nội dung chen ngang, mà là thành phần được chèn động theo hành vi người dùng. Ở đây, trận đấu chỉ là trung tâm của một trải nghiệm số kéo dài, được phân phối trên nhiều thiết bị với nhiều mục đích khác nhau.
Song song với truyền hình tại gia, fan zone đã thay đổi hoàn toàn bản chất. Những không gian từng chỉ dùng để “xem ké” giờ trở thành công viên trải nghiệm, nơi công nghệ, thương mại và dữ liệu gặp nhau. Các fan zone tại những kỳ World Cup gần đây được thiết kế như điểm đến tiêu dùng hơn là chỗ xem bóng đá. Màn hình LED cỡ lớn kết hợp với trò chơi tương tác, trải nghiệm công nghệ thực tế ảo (VR) đã mang tới góc nhìn 360 độ, chỗ ngồi ảo, thậm chí cảm giác “ở trong sân” cho những người ở cách xa hàng nghìn cây số. Công nghệ thực tế tăng cường (AR) thì âm thầm hơn nhưng lại hiệu quả hơn với số đông, khi nâng cấp truyền hình truyền thống bằng lớp dữ liệu, đồ họa và thông tin thời gian thực, cho phép người hâm mộ “chạm” vào những khoảnh khắc lịch sử.
AI khuyến nghị hoạt động tiếp theo để giữ người hâm mộ ở lại lâu hơn. Thời gian người hâm mộ lưu trú trong fan zone vì thế kéo dài, kéo theo chi tiêu và dữ liệu. Với nhà tổ chức và đài truyền hình, fan zone là mảnh ghép quan trọng trong việc mở rộng doanh thu ngoài sân cỏ.
VTVgo có lợi thế gì tại Việt Nam?
Lịch sử truyền thông cho thấy những trải nghiệm mới không cần thay thế hoàn toàn cái cũ để thắng. Truyền hình không giết rạp chiếu phim, streaming không xóa sổ truyền hình tuyến tính, nhưng chúng đã giành phần lớn sự chú ý và thời gian của công chúng. Với bóng đá, điều tương tự đang diễn ra. Trải nghiệm tại nhà ngày càng “đủ tốt”, tiện lợi hơn và cá nhân hóa hơn, đủ để trở thành lựa chọn chính của đa số người hâm mộ.
Khi nhìn tổng thể, dễ thấy bóng đá hiện đại là cuộc đua ngoài sân cỏ nhiều hơn trên sân. Trên sân, các đội vẫn tranh tài bằng chiến thuật và con người. Ngoài sân, các nhà đài và nền tảng cạnh tranh bằng công nghệ, dữ liệu và trải nghiệm. Quyền lực không chỉ nằm ở việc sở hữu bản quyền, mà ở khả năng biến bản quyền đó thành trải nghiệm đa nền tảng sinh lợi. Ai kiểm soát trải nghiệm, người đó kiểm soát dòng tiền.
Đặt trong bối cảnh đó, việc Đài Truyền hình Việt Nam (VTV – đơn vị sở hữu bản quyền World Cup 2026 tại Việt Nam) tập trung đầu tư mạnh vào nền tảng truyền hình số quốc gia VTVgo đã đánh dấu bước chuyển từ tư duy “kênh truyền hình” sang tư duy “nền tảng phân phối và trải nghiệm”.
Trước thềm World Cup 2026, VTVgo đã ra mắt gói đặc quyền FIFA World Cup 2026. Khán giả giờ đây có thể sở hữu "tấm vé VIP" để thưởng thức trọn vẹn mọi khoảnh khắc của ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh ngay trên chiếc điện thoại hoặc Smart TV của mình với hệ sinh thái nội dung độc quyền. Khán giả không chỉ xem mà còn có thể tham gia các trò chơi dự đoán, bình chọn và tương tác trực tiếp, tạo nên một cộng đồng người hâm mộ sôi động trên không gian số. Với quy mô hàng chục triệu lượt cài đặt, VTVgo có lợi thế cực lớn ở “độ phủ quốc gia”. Nhưng để phát huy tối đa lợi thế này, VTVgo cần từng bước thử nghiệm AR và VR ở quy mô phù hợp. VTVgo không cần sao chép mô hình ESPN hay DAZN… ngay lập tức, nhưng cần hiểu rằng cuộc đua không còn ở “phát hay không phát” mà ở “trải nghiệm sâu đến đâu”.
Bóng đá sẽ vẫn là bóng đá, với 90 phút không thể thay thế. Nhưng giá trị của nó ngày càng được quyết định bởi những gì diễn ra ngoài 90 phút đó. Công nghệ không làm bóng đá nguội lạnh đi mà đang viết lại cách cảm xúc được truyền tải, lưu trữ và thương mại hóa.
Trong thế giới ấy, không tham gia đã là một lựa chọn thua cuộc, còn tham gia chậm đồng nghĩa với việc phải chơi trên sân của người khác.
Tác giả bài viết, đại tá Nguyễn Trọng Đông sinh năm 1955 tại Hà Nội. Ông từng công tác tại Binh chủng Hóa học với chức vụ Trưởng phòng Phóng xạ của Phân viện Phòng chống vũ khí hạt nhân – sinh học – hóa học. Ngoài công việc chuyên môn, đại tá Nguyễn Trọng Đông rất yêu âm nhạc, văn chương và từng đoạt giải tại một cuộc thi viết truyện ngắn do Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức.
