Xung đột Trung Đông đánh vào túi tiền người dân Mỹ như thế nào?

Mức độ thiệt hại đối với túi tiền của người dân Mỹ, giờ đây phụ thuộc hoàn toàn vào một yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của các nhà hoạch định chính sách kinh tế - thời gian kéo dài của tiếng súng tại chảo lửa Trung Đông.

Khoản hoàn thuế khổng lồ và sự bốc hơi trên thực tế

Chắc chắn rằng, rất nhiều người nộp thuế tại Mỹ đang thực sự được hưởng lợi từ những khoản hoàn thuế nặng đô hơn trong mùa quyết toán năm nay. Đây là kết quả trực tiếp từ hàng loạt đợt cắt giảm thuế sâu rộng nằm trong gói nghị sự đối nội trọng tâm của chính quyền Donald Trump. Những chính sách này bao gồm việc tăng mức khấu trừ tiêu chuẩn, xóa bỏ hoàn toàn thuế đối với các khoản tiền boa (tips) và tiền lương làm thêm giờ, đồng thời áp dụng một mức khấu trừ nâng cao ưu ái dành riêng cho công dân cao tuổi.

Theo những dữ liệu mới nhất từ Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) tính đến giữa tháng 3, mức hoàn thuế trung bình trong năm nay đã ghi nhận mức tăng khoảng 350 USD, tương đương mức nhảy vọt gần 11% khi đặt lên bàn cân so sánh với cùng kỳ năm ngoái. Mặc dù con số thống kê này vẫn có khả năng xê dịch trước khi mùa khai thuế chính thức khép lại vào giữa tháng Tư, xu hướng chung là quy mô các khoản hoàn thuế thường sẽ đi vào trạng thái ổn định sau giai đoạn cuối tháng Hai, theo nhận định phân tích từ Erica York, phó chủ tịch phụ trách chính sách thuế liên bang tại Tax Foundation – một tổ chức tư vấn mang thiên hướng bảo thủ.

Giám đốc điều hành IRS Frank Bisignano trong một phiên điều trần trước Quốc hội hồi đầu tháng 3 cũng đã cung cấp thêm những con số chi tiết đáng chú ý. Những người nộp thuế đủ điều kiện áp dụng các khoản khấu trừ mới dành cho người cao tuổi, thu nhập từ tiền boa, tiền lương làm thêm giờ và lãi suất vay mua ô tô đang nhận được mức hoàn thuế tăng thêm trung bình lên tới 775 USD. Giới chức tài chính dự báo con số này sẽ tiếp tục tiến sát mốc 1.000 USD vào thời điểm mùa quyết toán kết thúc.

Thế nhưng, dòng tiền mặt bổ sung này lại chảy vào túi người dân đúng vào một thời điểm vô cùng nhạy cảm, khi mà phần lớn các hộ gia đình đang phải gánh chịu những nỗi đau tài chính ngày càng rõ rệt ngay tại các trạm bơm nhiên liệu. Giá xăng trung bình trên toàn quốc đã vọt lên mức 3,91 USD/gallon (27.200 đồng/lit), đánh dấu mức tăng 93 xu kể từ cột mốc cuối tháng 2 – thời điểm cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran chính thức bùng nổ.

Sự gia tăng này tạo ra một hiệu ứng triệt tiêu về mặt tâm lý học hành vi đối với người tiêu dùng. Một cá nhân có thể nhận thêm 300 đến 500 USD từ khoản hoàn thuế, nhưng toàn bộ số tiền đó lại ngay lập tức "đội nón ra đi" để chi trả cho giá xăng đắt đỏ hơn và mặt bằng giá cả của mọi loại hàng hóa thiết yếu khác tăng theo. Năng lượng là huyết mạch của nền kinh tế, chi phí nhiên liệu tăng cao luôn kéo theo sự đắt đỏ của mọi khâu từ sản xuất đến vận tải. Kết quả là, người dân hoàn toàn không cảm thấy mình đang tiến lên phía trước hay dư dả hơn chút nào.

Sự triệt tiêu này mang theo những rủi ro cực lớn đối với bản đồ chính trị của nước Mỹ. Bà Erica York thẳng thắn đánh giá rằng khoản cứu trợ từ việc hoàn thuế có nguy cơ rất cao sẽ thất bại trong việc mang lại những lợi tức chính trị mà Đảng Cộng hòa và cá nhân Tổng thống Trump đang hết sức kỳ vọng trước các kỳ bầu cử quan trọng.

Gánh nặng hàng tỉ USD đè nặng lên nền kinh tế tiêu dùng

Đà tăng tốc chóng mặt của giá nhiên liệu trong vài tuần trở lại đây được tiếp nhiên liệu trực tiếp từ việc eo biển Hormuz – tuyến đường biển nằm giữa Iran và Oman – gần như bị phong tỏa hoàn toàn. Việc "yết hầu" vận tải này bị siết chặt đồng nghĩa với việc 20% nguồn cung dầu mỏ của toàn thế giới bị cắt đứt, tạo ra một lực đẩy đẩy giá dầu thô trên thị trường giao ngay tăng vọt lên không trung. Điều tồi tệ nhất là không một chuyên gia phân tích hay nhà ngoại giao nào có thể dự đoán chính xác thời điểm cuộc chiến này – cùng với các cuộc tấn công nhằm vào các trung tâm năng lượng trọng điểm của Trung Đông – sẽ đi đến hồi kết.

Hệ quả kinh tế vĩ mô đang hiển hiện rõ rệt qua từng con số vi mô của mỗi hộ gia đình. Chuyên gia Patrick De Haan, người đứng đầu bộ phận phân tích dầu mỏ tại GasBuddy – một nền tảng theo dõi giá cả trực tuyến uy tín – đã đưa ra những ước tính giật mình. Một hộ gia đình sở hữu hai chiếc ô tô hiện đang phải chi trả thêm trung bình từ 20 đến 40 USD mỗi tuần cho nhiên liệu so với thời điểm trước khi tiếng súng vang lên. Khi nhân rộng con số này trên bình diện toàn quốc, mức độ thiệt hại là một khối lượng tài sản khổng lồ. De Haan ước tính rằng các tài xế Mỹ đã phải bơm thêm gần 4,5 tỉ USD vào bình xăng của họ chỉ tính từ ngày 28.2 do sự kiện tăng giá đột biến này.

Vấn đề nghiêm trọng nhất của khoản chi phí phát sinh này là nó hoạt động như một cỗ máy hút tiền ra khỏi vòng luân chuyển của các ngành dịch vụ và sản xuất khác. Đây là dòng tiền lẽ ra sẽ được bơm vào phần còn lại của nền kinh tế thông qua việc mua sắm quần áo, ăn uống tại nhà hàng hay chi trả cho các dịch vụ giải trí, nhưng giờ đây nó bị người Mỹ bỏ lại toàn bộ tại các trạm xăng. Sự sụt giảm nhu cầu tiêu dùng chéo này đe dọa trực tiếp đến đà tăng trưởng của các doanh nghiệp bán lẻ.

Các dự phóng vĩ mô thậm chí còn vẽ ra một kịch bản khắc nghiệt hơn. Scott Hoyt, giám đốc cấp cao tại Moody's Analytics, cảnh báo rằng nếu giá xăng vượt ngưỡng 4 USD/gallon (27.800 VND/lit) và neo ở mức đó trong vòng nửa năm, một hộ gia đình Mỹ điển hình sẽ phải móc hầu bao thêm khoảng 600 USD tiền nhiên liệu trong giai đoạn đó. Tính tổng cộng, tổng chi tiêu sinh hoạt của họ sẽ bị đội lên 750 USD do giá xăng cao sẽ kích hoạt làn sóng tăng giá của hàng loạt mặt hàng khác.

Đáng buồn thay, sự biến động này sẽ giáng những đòn nặng nề nhất vào nhóm người Mỹ có thu nhập thấp, bởi năng lượng luôn chiếm một tỷ trọng rất lớn trong ngân sách sinh hoạt eo hẹp của họ. Đây cũng chính là nhóm đối tượng luôn mong mỏi và phụ thuộc nhiều nhất vào các khoản hoàn thuế hàng năm để có thể trang trải các hóa đơn tồn đọng.

Về phía Nhà Trắng, chính quyền Trump cũng đã thừa nhận sự tồn tại của những gián đoạn mang tính chất tạm thời xuất phát từ "Chiến dịch Epic Fury" (Operation Epic Fury). Phát ngôn viên Kush Desai nhấn mạnh trong một tuyên bố gửi tới CNN rằng chính quyền vẫn đang tập trung cao độ vào mặt trận quốc nội, kiên định triển khai chương trình nghị sự kinh tế đã được kiểm chứng của Tổng thống Trump, tập trung vào việc bãi bỏ các quy định ràng buộc, cắt giảm thuế và đảm bảo sự dồi dào về nguồn cung năng lượng nội địa.

Bài toán sinh tồn: Đánh đổi nhu yếu phẩm để duy trì di chuyển

Những con số vĩ mô khô khan được phản chiếu chân thực và đầy đau xót qua câu chuyện của những con người lao động bình thường. Alice, một trợ lý hành chính đang phải chật vật để cân đối các khoản chi tiêu tài chính eo hẹp của mình, đã từng đặt rất nhiều kỳ vọng vào việc sẽ nhận được một khoản hoàn thuế lớn hơn trong năm nay. Niềm tin này được nuôi dưỡng bởi những tuyên bố lặp đi lặp lại của Tổng thống Trump và các thành viên Đảng Cộng hòa về việc mùa khai thuế năm nay sẽ "tuyệt vời đến mức nào".

Thực tế lại tàn nhẫn hơn rất nhiều. Người phụ nữ ngoài 60 tuổi sống tại bang Oklahoma này hoàn toàn không nhìn thấy bất kỳ sự gia tăng nào trong khoản tiền hoàn thuế của mình, và giờ đây bà lại đang phải è cổ chi trả thêm 15 USD mỗi tuần cho tiền xăng để đi làm. Vào ngày Chủ nhật vừa qua, bà phải đổ đầy bình với mức giá 3,29 USD/gallon, cao hơn tới 80 xu so với mức giá mà bà chi trả vào những ngày cuối tháng 2.

Đối với Alice, người đã yêu cầu giấu tên họ để bảo vệ công việc hiện tại, khoản hoàn thuế này là một khoản tiền mang tính chất sinh tồn. Bà cần phải giữ lại trọn vẹn số tiền đó để thanh toán các hóa đơn thuế tài sản định kỳ. Đứng trước áp lực nhiên liệu tăng vọt, bà buộc phải đưa ra những lựa chọn mang tính đánh đổi khắc nghiệt. Kế hoạch sắp tới của Alice là cắt giảm tối đa chi phí mua sắm thực phẩm và tiền điện, bán bớt một số vật dụng cá nhân, đồng thời cố gắng giảm bớt số tiền thuế bị khấu trừ từ phiếu lương hàng tháng để có thể xoay sở qua ngày. Bà chia sẻ một cách tuyệt vọng về việc sẽ phải thắt lưng buộc bụng đến mức tối đa, hy vọng có thể tiết kiệm được từng đồng từ thức ăn và các mặt hàng thiết yếu khác chỉ để bù đắp cho phần chi phí xăng xe dội lên.

Một thực tế nghiệt ngã khác mà người tiêu dùng Mỹ phải đối mặt là độ trễ của thị trường năng lượng. Ngay cả khi tiếng súng tại Trung Đông hoàn toàn chấm dứt, việc giá xăng hạ nhiệt cũng sẽ cần một khoảng thời gian rất dài để thẩm thấu. Theo quan sát của Patrick De Haan, trong những ngày thị trường diễn biến tích cực nhất, giá nhiên liệu bán lẻ cũng chỉ có thể giảm nhỏ giọt từ 1 đến 3 xu. Do đó, nếu tình hình xung đột được giải quyết, người dân vẫn sẽ phải kiên nhẫn chờ đợi thêm vài tháng nữa để có thể thấy giá xăng thực sự trở lại mức bình thường. Những ngày tháng thắt lưng buộc bụng của hàng triệu hộ gia đình Mỹ dường như sẽ còn kéo dài.