17.000 sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội lên Hòa Lạc (Bài 4): 'Làn sóng' sinh viên 'đổ bộ' và sự hình thành nền kinh tế mới quanh Hòa Lạc
Với hơn 17.000 sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) bắt đầu năm học mới, con số sinh viên thường xuyên lưu trú và di chuyển tới khu vực Hòa Lạc ước tính tăng gấp 2,5 lần năm trước. Sự hiện diện đồng thời của hàng vạn người trẻ không chỉ định hình lại một trung tâm học thuật tầm cỡ quốc gia, mà còn đóng vai trò là "cú hích" trực tiếp kích hoạt một hệ sinh thái kinh tế phụ trợ hoàn toàn mới ở cửa ngõ phía Tây Thủ đô.
Áp lực hạ tầng lưu trú và cuộc dịch chuyển bán kính sinh hoạt
Sự gia tăng đột biến về dân số trẻ đã đẩy bài toán nhà ở tại khu vực ven đô vào trạng thái căng thẳng. Ký túc xá của ĐHQGHN (gồm các khu B-C và QG-HN04) hiện mới đáp ứng được khoảng 5.000 đến 6.000 chỗ ở - tương đương gần 50% nhu cầu thực tế. Với mức giá ưu đãi từ 310.000 đến 700.000 đồng/tháng cho các phòng khép kín có điều hòa, bình nóng lạnh, máy giặt, KTX luôn là lựa chọn hàng đầu nhưng nhanh chóng rơi vào cảnh quá tải. Điều này có nghĩa là hơn 50% số sinh viên còn lại buộc phải tìm kiếm không gian lưu trú dân sinh bên ngoài. Khảo sát tại khu vực Thôn 3 (xã Hòa Lạc, Sơn Tây) cho thấy giá thuê phòng trọ đủ đồ dao động từ 1,5 đến 3 triệu đồng/tháng - tăng gấp rưỡi so với những năm trước. Những căn phòng khép kín diện tích vỏn vẹn 10 m² có giá lên tới 1,8 triệu đồng/tháng (chưa bao gồm điện nước). Mức giá này cao hơn gấp rưỡi mức giá trung bình cách đây vài năm.
Trước áp lực "ngáo giá" và nguồn cung hạn chế của phòng trọ, nhiều sinh viên như Ngân Hà (sinh viên năm 2 ĐHQGHN) đã chấp nhận mở rộng bán kính tìm trọ ra xa trường từ 7 đến 8 km. Khoảng cách này đòi hỏi 15-20 phút di chuyển bằng xe máy, đổi lại giúp tiết kiệm đáng kể chi phí sinh hoạt hàng tháng. Thế nhưng theo khảo sát, chất lượng phòng trọ nhiều nơi không đảm bảo mà mức giá thuê vẫn khá cao.
Điều mà Ngân Hà, cũng như nhiều sinh viên khác, đang mong muốn, đó là làn sóng đầu tư nhà trọ tại khu vực sẽ nhanh chóng được mở rộng, để các em có nhiều sự lựa chọn tốt hơn.
Hình hài sơ khai của "nền kinh tế dịch vụ sinh viên"
Dọc theo các tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 21A và tuyến nối Đại lộ Thăng Long đang trong quá trình mở rộng, các khu trọ đang mọc lên như nấm sau mưa.
Thế nhưng theo chia sẻ của nhiều sinh viên, các dịch vụ mua sắm, ăn uống bên ngoài khuôn viên trường lại "gần như không có gì". Quan sát cho thấy vấn đề này chủ yếu là bởi các công trình xây dựng khiến việc tiếp cận các dịch vụ bên ngoài khó khăn hơn.
Ngoài ra, quy mô và chất lượng của các dịch vụ này cũng chưa bằng được với trong nội đô. Bước ra khỏi khuôn viên trường, những dãy nhà mới, hiện đại nhường chỗ cho những ngôi nhà tạm, nhà cấp 4. Một số nhà có diện tích hơn thường "nhồi nhét" nhiều dịch vụ như kết hợp nhà hàng bình dân với quán cà phê, hay cho tầng một làm cửa hàng bách hóa còn tầng trên cung cấp dịch vụ nhà trọ, quán net.
Hiển nhiên, cách làm này khiến "phố" sinh viên mới có dáng vẻ lộn xộn. Có thể mức độ này đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt tối thiểu như đi chợ, nhưng chắc chắn không đủ để sinh viên xả hơi cuối tuần hay đi làm thêm.
Dù cũng đã có hàng quán, 2 con đường chính đi qua trường vẫn là đại lộ. Điều đó có nghĩa là vào giờ cao điểm, con đường tràn ngập xe cơ giới lớn, chạy vận tốc cao. Bụi, tiếng ồn lại càng khiến người đi đường muốn thoát khỏi đó, thay vì ghé vào để kiếm giải khát hay điểm tâm. Thế nhưng khoảng trống này lại chính là phần thị trường mà các doanh nghiệp mới có thể bước vào.
Động lực từ cực sáng tạo Hòa Lạc
Theo bà Lê Nguyễn Thu Hà, một người đã có hơn 10 năm sinh sống và kinh doanh bất động sản tại khu vực Hòa Lạc, khu vực này đang chứng kiến những thay đổi nhanh chóng, nhờ vào sự quyết liệt của Đảng và Chính phủ. Chỉ trong một thời gian ngắn, các tổ hợp công nghệ cao như nhà máy, xí nghiệp, trung tâm dữ liệu... đồng loạt được đẩy mạnh xây dựng hoặc mở rộng.
Về phần các trường đại học, bà Thu Hà cho biết, năm nay khu vực quanh các trường đang sôi động hẳn nhờ chủ trương chuyển sinh viên ra khỏi nội đô. Tuy nhiên, tình trạng đông đúc có một phần "ảo" do chỉ có một số đoạn có nhiều hàng quán, dẫn tới sự tập trung đông sinh viên vào giờ cao điểm. Thực tế, bà nhận định lượng cầu dịch vụ vẫn đang chênh lệch quá lớn so với nguồn cung. Bà Hà kì vọng, các dịch vụ sẽ phát triển hơn khi các công trình đường sá hoàn thiện.
Nhìn chung, nhà trọ ọp ẹp và quán "cóc" hiện chỉ là biểu hiện của sự thích nghi chưa tương xứng với cuộc chuyển dịch lớn hơn nhiều đang diễn ra.
Từ khi thành lập năm 1998 đến nay, Khu công nghệ cao Hòa Lạc đã thu hút 109 dự án với tổng vốn đầu tư khoảng 116.000 tỉ đồng, quy tụ những tên tuổi như Viettel, FPT, Vingroup, VNPT hay Hanwha Aerospace. Sự gia tăng đáng kể công nhân, kĩ sư và giờ là sinh viên được kỳ vọng là động lực thúc đẩy sự phát triển hạ tầng dịch vụ và kinh tế - xã hội nơi đây.
Tại Đại hội XVIII Đảng bộ TP. Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định, Hòa Lạc cùng các khu đổi mới sáng tạo của Thủ đô sẽ trở thành một trong ba "cực sáng tạo" then chốt. Hà Nội cũng đã lên kế hoạch mở rộng khu đô thị đại học và nghiên cứu quanh đó từ 1.000ha lên 2.500ha, theo quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Một định hướng được công bố trong quá trình xây dựng đề án là đến năm 2030 thu hút tối thiểu 500 doanh nghiệp công nghệ cao; đến năm 2035 hình thành đô thị khoa học - công nghệ xanh, thông minh với cộng đồng hơn 100.000 nhân lực.
Nếu các mục tiêu này được hiện thực hóa, số lượng sinh viên hiện nay chỉ là một phần của một cộng đồng lớn hơn gồm nhà nghiên cứu, kỹ sư, chuyên gia, doanh nghiệp và người lao động dịch vụ. Khi đó, thị trường quanh Hòa Lạc sẽ không còn được gọi đơn giản là "thị trường sinh viên". Nó có thể trở thành một nền kinh tế đô thị gắn với giáo dục, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điểm đáng chú ý nhất của Hòa Lạc hiện nay là tốc độ hình thành nhu cầu đang nhanh hơn tốc độ hoàn thiện một số dịch vụ. Đó vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Nhà ở cần thêm nguồn cung nhưng phải đi cùng tiêu chuẩn an toàn và giá phù hợp. Hàng quán cần nhiều hơn nhưng phải nâng chất lượng và bảo đảm an toàn thực phẩm. Giao thông cần tăng năng lực khi lượng người tăng. Dịch vụ y tế, thể thao, giải trí và không gian công cộng cần phát triển tương ứng với quy mô dân số. Quan trọng hơn, các doanh nghiệp công nghệ cần tìm được cách kết nối với nguồn nhân lực trẻ ngay trong khu vực thay vì chỉ xem Hòa Lạc là nơi đặt nhà máy hoặc văn phòng.
Những vấn đề này quyết định liệu 17.000 sinh viên hôm nay có thực sự tạo thành một thị trường đủ lớn cho Hòa Lạc hay chỉ đơn giản là một lượng người tập trung trong khuôn viên trường. Hòa Lạc đã có những điều kiện ban đầu mà không phải khu vực ven đô nào cũng có: một hệ thống đại học lớn, Khu Công nghệ cao, các doanh nghiệp công nghệ, quỹ đất và định hướng phát triển dài hạn. Nhưng một nền kinh tế đô thị không hình thành chỉ từ số người hiện diện. Nó hình thành khi người ta sống ở đó, tiêu dùng ở đó, làm việc ở đó, khởi nghiệp ở đó và có lý do để quay trở lại mỗi ngày.
17.000 sinh viên có thể là điểm khởi đầu của quá trình ấy. Còn việc Hòa Lạc có trở thành một đô thị đại học đúng nghĩa hay không sẽ phụ thuộc vào cách khu vực này biến lượng người đó thành một cộng đồng có đời sống, và biến nhu cầu của cộng đồng thành một hệ sinh thái kinh tế đủ đa dạng, an toàn và bền vững.
Tham vọng "cực công nghệ" của Hà Nội chỉ thành hiện thực nếu từng khoản tiền thuê trọ, từng bữa cơm căng tin, từng chuyến xe buýt đến trường trở nên hợp lý với một công nhân hay sinh viên bình thường. Đó mới là thước đo gần nhất cho việc Hòa Lạc có thực sự trở thành nơi để ở lại, hay chỉ là nơi để người ta tới học tập, làm việc trong ngày, còn lại phải dành phần lớn thời gian chỉ để đi và về.
"Cô chú lên xem đất ạ? Cô chú xây thêm nhà trọ cho chúng con thuê với ạ", cô sinh viên Ngân Hà chia sẻ một cách hài hước với chúng tôi, trước khi xin phép dừng cuộc trò chuyện để kịp giờ lên lớp.
