AI, bán dẫn, lượng tử: Ba 'mảnh đất' màu mỡ Canada và Việt Nam có thể hợp tác

Khoa học - công nghệ đã được nhắc tới như một trong những động lực mới của quan hệ song phương, bên cạnh các trụ cột thương mại, năng lượng truyền thống.

Hai lĩnh vực Canada "cùng tần số" với ưu tiên của Việt Nam

Trước thềm chuyến thăm, Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel đã nhấn mạnh vào ba lĩnh vực làm nền cho kỳ vọng hợp tác công nghệ: "Canada có thế mạnh về trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán lượng tử và bán dẫn - những lĩnh vực mà Việt Nam đang ưu tiên".

Hai trong ba lĩnh vực ông nêu - AI và bán dẫn - cũng chính là hai lĩnh vực Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hợp tác đào tạo với Mỹ tại diễn đàn Hiệp hội Chính sách Đối ngoại Hoa Kỳ vài ngày trước đó.

Ông Nickel cũng cho biết các doanh nghiệp hàng không vũ trụ và sản xuất vệ tinh của Canada đang tìm kiếm các cơ hội hợp tác sâu hơn với Việt Nam. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN, một nền tảng quan hệ đã có sẵn để các đề xuất hợp tác công nghệ này "cất cánh".

Bên cạnh đó, Ottawa cũng sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ về lưới điện, năng lượng tái tạo và công nghệ hạt nhân - lĩnh vực Canada có lợi thế rõ rệt với 82% sản lượng điện đến từ nguồn năng lượng xanh.

Lượng tử: "Quân bài" riêng mà Canada sẵn sàng sử dụng

Điểm đặc biệt trong tuyên bố của phía Canada là có thêm lĩnh vực lượng tử. Đây được đánh giá là chiến lược riêng và dài hơn của Canada liên quan đến loại công nghệ mang tính cách mạng này.

Từ năm 2021, Canada đã rót 360 triệu USD vào Chiến lược Lượng tử Quốc gia, chia theo ba nhiệm vụ gồm phần cứng và phần mềm máy tính lượng tử, truyền thông an toàn (gồm mã hóa hậu lượng tử), và cảm biến lượng tử. Ba trụ cột đầu tư bao gồm: nghiên cứu khoa học (141 triệu USD), nhân lực (45 triệu USD) và thương mại hóa (169 triệu USD).

Cộng dồn từ năm 2012, Canada đã rót hơn 1 tỉ USD cho nghiên cứu lượng tử, với mục tiêu đưa ngành công nghiệp này đạt giá trị 139 tỉ USD và tạo hơn 200.000 việc làm vào năm 2045.

Tỷ trọng dành cho thương mại hóa giải thích vì sao Canada tự tin mời chào hợp tác thay vì chỉ dừng ở nghiên cứu cơ bản. Nước này đã có sẵn một lớp doanh nghiệp lượng tử đưa được công nghệ ra thị trường, như Xanadu Quantum Technologies, Photonic hay Zero Point Cryogenics.

Đáng chú ý còn có Quantropi, một trong số các công ty lượng tử của Canada đặt trụ sở tại Ottawa. Công ty do ông James Nguyễn đồng sáng lập năm 2018, chuyên về mã hóa hậu lượng tử nhằm bảo vệ dữ liệu trước nguy cơ bị máy tính lượng tử phá vỡ trong tương lai - thời điểm giới công nghệ gọi là "Y2Q".

Khoảng trống nghiên cứu - ứng dụng: nơi hai bên có thể gặp nhau

Theo giới chuyên gia hai nước, Nhưng thế mạnh công nghệ của Canada không nằm ở việc có thể chuyển giao công nghệ làm sẵn, mà ở việc bổ khuyết chỗ Việt Nam còn thiếu. Bà Julie Nguyễn, Giám đốc Hội đồng Thương mại Canada - Việt Nam, chỉ ra rằng "khoảng trống giữa nghiên cứu công nghệ và khả năng triển khai trên thị trường chính là nơi Việt Nam - Canada có thể gặp nhau".

Phó Giáo sư Vũ Việt Hưng, thuộc Khoa Kỹ thuật Cơ khí và Hàng không Vũ trụ tại Học viện Quân sự Hoàng gia Canada, cụ thể hóa nhận định này bằng một đề xuất về cơ chế: kết hợp "năng lực nghiên cứu của Canada và khả năng triển khai ứng dụng của Việt Nam", thông qua việc liên kết trực tiếp giữa Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia Việt Nam (NAFOSTED) với Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Tự nhiên và Kỹ thuật Canada (NSERC), cùng các chương trình tài trợ đổi mới sáng tạo chung và cơ chế liên kết đại học - trung tâm nghiên cứu - doanh nghiệp.

Ông Vũ Việt Hưng đánh giá: "Việt Nam có một thị trường lớn cho việc đưa AI vào thực tiễn, với nền kinh tế năng động" - một lợi thế mà bản thân Canada, với dân số và quy mô thị trường nội địa nhỏ hơn nhiều, không có được.

Con người mới là tài sản lớn nhất

Ông James Nguyễn, đồng sáng lập công ty công nghệ lượng tử Quantropi, đưa ra một góc nhìn bổ sung đáng chú ý: "tài sản quan trọng nhất trong hợp tác công nghệ Canada - Việt Nam có thể không phải bản thân công nghệ, mà là con người". Nhận định này gọi tên một nguồn lực là mạng lưới chuyên gia, nhà nghiên cứu gốc Việt đang làm việc tại Canada.

Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada (CVSE) được xem là cầu nối cho vai trò này - tương tự vai trò mà đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt tại Mỹ đã thể hiện trong cuộc gặp với Tổng Bí thư tại New York. Điểm khác biệt là ở Canada, vai trò cầu nối này gắn liền với những công ty công nghệ lượng tử, an ninh mạng, bán dẫn, sản xuất tiên tiến và công nghệ hạt nhân mà nhóm chuyên gia gốc Việt đang trực tiếp tham gia xây dựng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lên đường dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc và thăm cấp Nhà nước tới Canada