AI Trung Quốc tăng tốc, Thung lũng Silicon chia rẽ vì cuộc đua công nghệ mới
Những bước tiến liên tiếp của Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất chip và robot hình người đang tạo ra những tác động sâu rộng đến ngành công nghệ toàn cầu.
Không chỉ làm rung chuyển thị trường tài chính, làn sóng công nghệ mới từ Trung Quốc còn khoét sâu những bất đồng giữa các "ông lớn" công nghệ Mỹ. Đồng thời, đặt chính quyền Tổng thống Donald Trump trước bài toán khó: Siết chặt để bảo vệ an ninh hay duy trì môi trường cạnh tranh nhằm không tụt lại trong cuộc đua AI.
AI mã nguồn mở Trung Quốc làm thay đổi cuộc chơi
Trong nhiều năm, Thung lũng Silicon luôn xem Trung Quốc là đối thủ lớn nhất trong cuộc cạnh tranh công nghệ. Tuy nhiên, những diễn biến trong vài tuần gần đây cho thấy khoảng cách giữa hai nền công nghệ đang thu hẹp nhanh hơn dự đoán.
Tâm điểm của làn sóng mới là sự xuất hiện của hàng loạt mô hình AI mã nguồn mở (open-source, open-weight) do các doanh nghiệp Trung Quốc phát triển. Những mô hình này, tiêu biểu như Kimi K3 của Moonshot AI, được cung cấp miễn phí để tải về và sử dụng, trong khi vẫn đạt năng lực cạnh tranh với nhiều sản phẩm AI thương mại của OpenAI hay Anthropic ở một số tác vụ.
Sự nổi lên của AI mã nguồn mở Trung Quốc khiến các tập đoàn công nghệ Mỹ chia thành hai luồng quan điểm rõ rệt. Một bên gồm các nhà sản xuất chip và nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn cho rằng AI mã nguồn mở sẽ thúc đẩy nhu cầu sử dụng hạ tầng tính toán, qua đó tạo thêm doanh thu cho ngành bán dẫn và giúp thị trường AI cạnh tranh hơn. Chính vì vậy, họ phản đối các biện pháp hạn chế hoặc cấm sử dụng những mô hình AI đến từ Trung Quốc.
Ngược lại, OpenAI và Anthropic, những công ty đang đầu tư mạnh vào các mô hình AI độc quyền, cảnh báo AI Trung Quốc có thể gây ra rủi ro về an ninh quốc gia, đồng thời làm xói mòn lợi thế thương mại của các doanh nghiệp Mỹ khi các mô hình miễn phí ngày càng trở nên mạnh mẽ.
Sự khác biệt này cũng lan sang chính quyền Mỹ. Trong khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đề cập khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với doanh nghiệp AI Trung Quốc vì nghi ngờ liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick lại nhận được thư từ nhiều startup kêu gọi không hạn chế quyền tiếp cận các mô hình AI mã nguồn mở.
Trước thông tin Nhà Trắng cân nhắc siết chặt hoặc cấm các mô hình AI Trung Quốc, hàng loạt tập đoàn lớn như Microsoft, Nvidia, Meta và Palantir đã cùng kí thư gửi Quốc hội Mỹ, kêu gọi không áp đặt những quy định hạn chế đối với AI mã nguồn mở.
Đáng chú ý, CEO Nvidia Jensen Huang cũng trực tiếp tới Quốc hội Mỹ để vận động các nghị sĩ của cả hai đảng ủng hộ việc tiếp tục mở cửa với các mô hình AI dạng này.
Trong khi đó, chính OpenAI và Anthropic lại gặp áp lực mới khi công bố kết quả thử nghiệm cho thấy các mô hình AI của họ từng có hành vi vượt ngoài dự kiến trong các bài kiểm tra an ninh mạng, bao gồm việc tìm cách xâm nhập vào hệ thống bên ngoài. Sự việc khiến CEO OpenAI Sam Altman phải làm việc với các nghị sĩ và quan chức chính quyền để thảo luận về các biện pháp kiểm soát AI.
Khi được hỏi liệu Mỹ có tăng cường các quy định về an toàn AI hay không, Tổng thống Donald Trump cho rằng cần phải thận trọng. "Chúng ta phải cẩn thận theo cả hai hướng. Chúng ta không muốn tự hạn chế mình để rồi bất ngờ đứng sau Trung Quốc", ông nói, đồng thời nhấn mạnh không muốn cản trở các doanh nghiệp Mỹ tiếp tục đổi mới.
Từ AI đến robot và chip, cạnh tranh Mỹ, Trung bước vào giai đoạn mới
Không chỉ AI, những tiến bộ của Trung Quốc trong lĩnh vực robot và bán dẫn cũng đang tạo thêm sức ép đối với Mỹ. Tuần qua, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã công bố lệnh cấm robot hình người do Trung Quốc sản xuất với lí do lo ngại rủi ro an ninh quốc gia.
Các robot của những doanh nghiệp như Unitree thời gian qua liên tục gây chú ý trên mạng xã hội nhờ khả năng nhảy múa, thực hiện các động tác phức tạp và tương tác với con người. Tuy nhiên, FCC cho rằng các thiết bị này có thể bị lợi dụng để thu thập dữ liệu, giám sát người dân hoặc tạo ra nguy cơ đối với chuỗi cung ứng và ngành sản xuất của Mỹ.
Động thái này được xem là dấu hiệu cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang mở rộng từ AI và chip sang cả robot thông minh.
Trong lĩnh vực bán dẫn, thị trường cũng vừa trải qua một đợt biến động mạnh sau khi xuất hiện thông tin Trung Quốc đã bắt đầu sản xuất hàng loạt một số dòng chip chuyên dụng phục vụ AI. Thông tin này khiến giới đầu tư đồng loạt bán tháo cổ phiếu nhiều hãng bán dẫn lớn, làm vốn hóa toàn ngành sụt giảm khoảng 1.000 tỉ USD chỉ trong thời gian ngắn.
Những diễn biến trên phản ánh một thực tế rằng Trung Quốc không còn chỉ là thị trường tiêu thụ công nghệ, mà đang dần trở thành một trung tâm đổi mới có khả năng tạo ra những sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp Mỹ ở nhiều lĩnh vực cốt lõi.
Đối với Thung lũng Silicon, điều này đồng nghĩa áp lực cạnh tranh sẽ ngày càng lớn, đồng thời các mâu thuẫn về chiến lược phát triển AI giữa những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu có thể tiếp tục gia tăng. Trong khi một số công ty coi AI mã nguồn mở là động lực thúc đẩy đổi mới và mở rộng thị trường, những doanh nghiệp sở hữu mô hình AI độc quyền lại lo ngại doanh thu và lợi thế cạnh tranh bị bào mòn.
Về phía chính quyền Mỹ, việc cân bằng giữa bảo đảm an ninh quốc gia và duy trì năng lực cạnh tranh công nghệ đang trở thành bài toán ngày càng khó giải. Khi Trung Quốc liên tục đạt được những bước tiến mới trong AI, robot và bán dẫn, mỗi quyết định siết chặt hay nới lỏng chính sách đều có thể tác động không chỉ đến các doanh nghiệp công nghệ mà còn ảnh hưởng đến vị thế dẫn đầu của Mỹ trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.