Ảnh vệ tinh gửi tới smartphone, quân đội Ukraine tăng sức ép lên Nga
Tình báo vệ tinh thời gian thực khiến các đòn tấn công bằng drone của Ukraine trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Hình ảnh vệ tinh thương mại, được gửi thẳng đến smartphone của binh sĩ Ukraine ngoài tiền tuyến, đang rút ngắn đáng kể thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu đến khi khai hỏa, đồng thời tạo ra những thách thức mới cho quân đội Nga.
Một đơn vị nhỏ của Lực lượng Vũ trang Ukraine, đóng quân cách tiền tuyến khoảng 10 km ở khu vực đông nam đất nước, nghi ngờ có hoạt động bất thường bên trong một tòa nhà bị che phủ bởi những tán cây rậm rạp. Dù lớp lá dày khiến tòa nhà gần như biến mất khỏi tầm nhìn, các thiết bị điện tử bên trong vẫn phát ra tín hiệu, cho thấy nơi đây có người đang hoạt động.
Nhóm binh sĩ Ukraine đã triển khai một drone (máy bay không người lái) trinh sát, nhưng thiết bị này gần như không thể quan sát được gì qua lớp cây cối rậm rạp. Tuy nhiên, họ còn một công cụ khác: những bức ảnh độ phân giải cao, gần như theo thời gian thực, được chụp từ các vệ tinh thương mại và gửi trực tiếp đến smartphone, máy tính bảng và laptop.
Các cảm biến trên vệ tinh cho thấy xung quanh tòa nhà có nhiều khung kim loại dày của xe bọc thép - loại phương tiện thường được các sĩ quan cấp cao Nga sử dụng. Sau 3 ngày theo dõi địa điểm này từ quỹ đạo, đơn vị Ukraine kết luận đây là nơi quân đội Nga họp bàn kế hoạch tác chiến. Sau đó, họ dùng drone tấn công phá hủy cả tòa nhà lẫn các phương tiện xung quanh.
“Đó là một nhiệm vụ thành công. Chúng tôi đã gây ra không ít khó khăn cho đối phương”, một thành viên đơn vị Ukraine cho biết.
Trong 6 tháng, thông qua các nhiệm vụ thử nghiệm quy mô nhỏ, hình ảnh từ các vệ tinh thương mại của công ty Vantor (Mỹ) đã giúp Ukraine tăng đáng kể tốc độ và độ chính xác cho các cuộc tấn công bằng drone.
Theo các nhà cung cấp công nghệ và những người tham gia các chiến dịch này, việc chuyển dữ liệu tình báo địa không gian (không gian địa lý) trực tiếp tới binh sĩ đã giúp rút ngắn tới 90% thời gian cần thiết để xác định và tấn công các mục tiêu của Nga. Hỗ trợ cho hình ảnh vệ tinh là phần mềm cho phép người dùng nhận diện và phân tích mục tiêu một cách chi tiết.
Ukraine tìm lợi thế từ thế công nghệ mới
Trong cuộc chiến dai dẳng hiện đã bước sang năm thứ 5, Ukraine tiếp tục tạo ra những đổi mới công nghệ bất ngờ với hy vọng mang lại lợi thế trước Nga. Sau một mùa đông khốc liệt, Ukraine bước vào mùa xuân với những ưu thế nhất định về chiến thuật và công nghệ.
Một phần lợi thế đó đến từ việc Ukraine nâng cao khả năng tấn công tầm trung nhằm vào các trung tâm hậu cần, kho bãi và hệ thống phòng không của Nga. Việc sử dụng hình ảnh vệ tinh nhanh hơn và chính xác hơn để dẫn đường cho các cuộc tấn công là một phần trong chiến lược tăng cường các đòn đánh chính xác từ khoảng cách xa.
Việc quân đội Ukraine triển khai chương trình này đánh dấu trường hợp đầu tiên hình ảnh vệ tinh thương mại không thuộc diện mật được chuyển trực tiếp đến binh lính để hỗ trợ ra quyết định chiến đấu theo thời gian thực, các công ty và các nhà phân tích quân sự chia sẻ với trang WSJ.
Những vệ tinh vốn được dùng để theo dõi hoạt động đánh bắt cá trái phép hoặc cập nhật dữ liệu cho Google Maps nay đã có thêm một ứng dụng hoàn toàn mới và mang tính sát thương cao trên chiến trường.
Công nghệ này là kết quả hợp tác giữa Vantor, hãng tình báo địa không gian Bravo1Alpha (Hà Lan), công ty quốc phòng Persistent Systems (Mỹ) và Burevii (Ukraine).
Người lính Ukraine tham gia cuộc tấn công vào địa điểm họp của Nga nói công nghệ mới giúp bảo vệ hai nguồn lực quý giá nhất: “Đó là tiền bạc và thời gian”.
Nhờ có ảnh vệ tinh, đơn vị của anh không còn phải phụ thuộc hoàn toàn vào các drone trinh sát vốn đắt đỏ, dễ bị gây nhiễu hoặc bị Nga bắn hạ.
Ukraine phát hiện kho đạn Nga nhờ so sánh ảnh vệ tinh
Trong chiến dịch mùa xuân mang tên Starfall II, một đơn vị Ukraine đã dành khoảng hai tuần rưỡi để phá hủy số khí tài Nga trị giá hàng tỉ USD. Một trong các mục tiêu là kho đạn dược của Nga tại khu vực Ukraine đang bị chiếm đóng.
Theo các binh sĩ Ukraine tham gia chiến dịch, họ phát hiện địa điểm này sau khi xem ảnh vệ tinh của một cụm công trình vốn từng được sử dụng làm kho chứa ngũ cốc. Bằng cách so sánh hình ảnh mới với những ảnh chụp trước thời điểm Nga phát động chiến dịch quân sự năm 2022, họ nhận thấy nhiều thay đổi cho thấy nơi đây không còn phục vụ nông nghiệp.
Các binh sĩ còn phát hiện những vệt bánh xe mới phù hợp với hoạt động của phương tiện quân sự vận chuyển và dỡ đạn dược. Sau đó, Lữ đoàn 422 của Ukraine, chuyên thực hiện các cuộc tấn công tầm trung, đã triển khai drone để phá hủy mục tiêu.
“Mỗi kho đạn bị phá hủy đồng nghĩa với việc cứu được ít nhất vài sinh mạng binh sĩ Ukraine”, theo cố vấn kỹ thuật hỗ trợ quân đội Ukraine tham gia chiến dịch.
Từ nhiều tuần xuống còn vài giờ
Theo các binh sĩ Ukraine, công nghệ vệ tinh mới cho phép họ hoàn thành trong vài giờ những nhiệm vụ trước đây có thể mất nhiều tuần.
Nguyên nhân là trước đây dữ liệu tình báo thường mất nhiều thời gian để được chuyển tới tiền tuyến. Ngoài ra, việc triển khai drone để tìm kiếm mục tiêu trên diện rộng cũng tốn thời gian và thường bị ảnh hưởng bởi sương mù hoặc tuyết.
Franz-Stefan Gady, nhà phân tích quân sự và là nhà sáng lập hãng tư vấn quốc phòng Gady Consulting (Áo), nhận định: “Rút ngắn chu trình từ cảm biến phát hiện mục tiêu đến người khai hỏa chính là xu hướng mang tính quyết định của cuộc chiến này ở cấp độ chiến thuật”.
Dĩ nhiên, vệ tinh cũng có những hạn chế, khi hoạt động kém hiệu quả trong điều kiện mây dày, điều rất phổ biến vào mùa đông ở Ukraine, và không thể liên tục bám theo các mục tiêu đang di chuyển như drone.
Chuyển hình ảnh từ vệ tinh tới thẳng smartphone của binh sĩ
Trước khi chiến tranh nổ ra, Vantor từng công bố ảnh vệ tinh ghi lại xe tăng và binh sĩ Nga tập trung gần biên giới Ukraine. Trong suốt cuộc xung đột, Ukraine phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tình báo từ Mỹ để thực hiện các cuộc tấn công.
Việc mở rộng sang lĩnh vực quốc phòng đã giúp Vantor đạt doanh thu định kỳ hằng năm khoảng 900 triệu USD vào 2025. Công ty này cũng bổ sung hơn 10 khách hàng quốc phòng và tình báo mới tại châu Âu. Theo Vantor, nhiều cơ quan trong số đó đang tìm kiếm chính khả năng mà Ukraine hiện sử dụng.
Ảnh của Vantor có thể được chuyển trực tiếp từ vệ tinh đến smartphone, máy tính bảng hoặc laptop binh sĩ chỉ trong khoảng 15 phút. Điều này giúp bỏ qua quy trình thẩm định tập trung tại Kiev, vốn thường làm chậm quá trình chuyển thông tin tình báo ra chiến trường từ vài giờ đến thậm chí vài ngày.
Một binh sĩ Ukraine cho biết các báo cáo tình báo do nguồn tin con người cung cấp về vị trí mục tiêu Nga thường phải mất ít nhất hai ngày để được thẩm định ở Kiev.
Một cựu quân nhân Ukraine nói rằng nhiều dữ liệu tình báo địa không gian đã trở nên lỗi thời khi tới tay các đơn vị tiền tuyến, khiến họ không thể hành động kịp thời.
Các chuyên gia quân sự cũng cho rằng sự cạnh tranh quyền kiểm soát dữ liệu vệ tinh giữa những cơ quan chính phủ và quân đội Ukraine từng làm chậm quá trình chia sẻ thông tin tình báo.
AI hỗ trợ tìm mục tiêu và lập đường bay
Phần mềm của Vantor cho phép binh sĩ so sánh ảnh vệ tinh hiện tại với dữ liệu lịch sử, giống cách Lữ đoàn 422 phát hiện kho đạn dược của Nga.
Hệ thống có thể làm nổi bật những thay đổi về cơ sở hạ tầng hoặc dấu hiệu di chuyển bất thường. AI (trí tuệ nhân tạo) sẽ giám sát các khu vực rộng lớn và cảnh báo khi mục tiêu thay đổi vị trí.
Ngoài ra, phần mềm còn tạo mô hình 3D của địa hình để binh sĩ mô phỏng đường bay tối ưu cho drone trước khi thực hiện nhiệm vụ.
Theo Will Cocos - Giám đốc chuyển đổi tại Vantor và là cựu đặc nhiệm Hải quân Mỹ, 10 vệ tinh của công ty này có thể quan sát khoảng 7 triệu km² bề mặt Trái đất mỗi ngày và quét qua cùng một vị trí từ 12 đến 15 lần.
Thông thường, sai số tọa độ trong ảnh vệ tinh chỉ khoảng 5 m so với vị trí thực tế của mục tiêu, đủ để một đầu đạn nặng khoảng 50 kg tấn công chính xác.
Tiềm ẩn rủi ro
Theo các nhà phân tích tình báo, Ukraine đang trở thành hình mẫu cho phương Tây về khả năng tác chiến khi chuỗi xử lý thông tin được rút ngắn tối đa.
Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Mỹ (SOCOM) cho biết đã triển khai phần mềm mới cho phép binh sĩ tiếp cận hình ảnh vệ tinh thương mại gần như theo thời gian thực trên thiết bị di động.
Thiếu tá Sean Minton (người phát ngôn của Lục quân Mỹ) nói quân đội Mỹ chưa chuyển trực tiếp dữ liệu vệ tinh đến thiết bị cá nhân của binh sĩ, nhưng đang hướng tới mục tiêu đó thông qua việc xây dựng một hệ thống thông tin tốc độ cao, cho phép mọi cấp quân nhân tiếp cận dữ liệu vệ tinh mà không phải chờ phê duyệt từ cấp chỉ huy. Tuy nhiên, việc loại bỏ các tầng kiểm duyệt trung gian cũng tiềm ẩn rủi ro.
Nand Mulchandani - cựu Giám đốc công nghệ tại Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và Văn phòng AI thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ - cảnh báo rằng, việc đẩy nhanh quy trình có thể khiến binh sĩ nhận được thông tin sai và hành động dựa trên dữ liệu không chính xác.
“Có những quy trình làm chậm mọi thứ, nhưng chúng tồn tại vì lý do chính đáng”, Nand Mulchandani nói.
