Bất ngờ biến thành sếp, gánh nợ từ ‘trên trời’ rơi xuống -Kỳ 4 Đừng để người bị hại phải chờ đợi mỏi mòn, gánh hậu quả nặng nề

Như đã đề cập ở các bài viết trước, thời gian qua, trong quá trình cơ quan thuế rà soát, làm sạch dữ liệu, nhiều người dân bất ngờ phát hiện thông tin cá nhân của mình được sử dụng để đăng ký thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc phát sinh những thông tin về thu nhập, nghĩa vụ thuế mà bản thân không hề biết.

Trao đổi với Một Thế Giới về vấn đề trên, luật sư Vũ Duy Nam - Giám đốc Công ty Luật Kim Ngọc (Đoàn Luật sư TP.HCM), cho rằng việc sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp không chỉ xâm phạm quyền lợi của người bị mạo danh mà còn có thể tạo điều kiện cho các hành vi như trốn thuế, mua bán hóa đơn, lừa đảo.

Theo ông, bên cạnh việc tăng cường xác thực ngay từ khâu đăng ký doanh nghiệp, cần có cơ chế phối hợp nhanh giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an để bảo vệ người bị hại.

Cần tách bạch trách nhiệm

-Phóng viên: Thưa luật sư, một người không thành lập, không điều hành doanh nghiệp nhưng bất ngờ phát hiện mình đứng tên doanh nghiệp hoặc phát sinh những vấn đề liên quan đến thuế. Về nguyên tắc pháp lý, trách nhiệm của người bị mạo danh cần được xác định như thế nào?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Trước hết cần phân biệt rõ người bị mạo danh với chủ thể thực sự thành lập, quản lý và điều hành doanh nghiệp.

Thời gian qua xuất hiện tình trạng thông tin cá nhân của người dân bị lợi dụng để đăng ký thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Có trường hợp người bị sử dụng thông tin chỉ phát hiện sự việc khi nhận được thông báo liên quan đến thuế hoặc khi thực hiện một thủ tục hành chính.

Việc bị mạo danh đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thể kéo theo nhiều hệ lụy. Thông tin cá nhân bị lợi dụng có thể được sử dụng để tạo lập pháp nhân phục vụ các hoạt động như trốn thuế, mua bán hóa đơn, lừa đảo hoặc những hành vi vi phạm pháp luật khác.

Do đó, cần làm rõ người bị mạo danh có thực sự tham gia thành lập, quản lý, điều hành hoặc thực hiện các giao dịch của doanh nghiệp hay không. Nếu họ không thực hiện những hoạt động này thì cần tách bạch trách nhiệm của người bị hại với nghĩa vụ của pháp nhân được thành lập và hoạt động trái phép.

- Vì sao thông tin cá nhân của một người có thể bị lợi dụng để thành lập doanh nghiệp mà chính họ không hề hay biết?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Một phần nguyên nhân nằm ở những kẽ hở trong quy trình đăng ký doanh nghiệp trước đây. Trước đây, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp có thể được nộp trực tiếp hoặc trực tuyến, trong khi việc xác thực người thực sự đứng sau hồ sơ chưa chặt chẽ như hiện nay.

Đây có thể trở thành kẽ hở để các đối tượng lợi dụng thông tin cá nhân của người khác lập doanh nghiệp nhằm thực hiện những hành vi như trốn thuế, buôn lậu, mua bán hóa đơn, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc vay tín dụng bất hợp pháp.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc cơ quan chức năng gần đây phát hiện nhiều trường hợp không nhất thiết đồng nghĩa tình trạng này mới gia tăng. Một nguyên nhân quan trọng là cơ quan thuế đang tăng cường rà soát, làm sạch dữ liệu nên phát hiện được nhiều trường hợp bất thường hơn.

“

Bên cạnh việc tăng cường xác thực ngay từ khâu đăng ký doanh nghiệp, cần có cơ chế phối hợp nhanh giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an để bảo vệ người bị hại.

Luật sư Vũ Duy Nam

Bất ngờ biến thành sếp, gánh nợ từ ‘trên trời’ rơi xuống Kỳ 2: Gánh nhiều hệ luỵ từ… trên trời rơi xuống

Bất ngờ thành sếp, gánh nợ từ ‘trên trời’ rơi xuống - Kỳ 1: Nghỉ làm thuê, đột ngột thành… ông chủ công ty

Cần xây dựng một cơ chế liên thông

- Khi phát hiện mình bị mạo danh, người dân thường phải liên hệ nhiều cơ quan để chứng minh mình không thành lập hoặc điều hành doanh nghiệp. Điều này có đang tạo gánh nặng quá lớn cho người bị hại?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Đây là vấn đề cần được cải thiện. Người bị mạo danh hiện có thể phải phản ánh đến cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và cơ quan công an để được tiếp nhận, xác minh, xử lý. Việc phải liên hệ đồng thời với nhiều cơ quan rõ ràng chưa thuận tiện, nhất là đối với những người không có kiến thức pháp lý và không biết phải bắt đầu từ đâu.

Một nguyên nhân là cơ quan đăng ký kinh doanh chủ yếu xem xét tính hợp lệ của hồ sơ, không có chức năng điều tra hoặc giám định chữ ký, xác minh toàn bộ quá trình sử dụng giấy tờ, danh tính. Khi xuất hiện dấu hiệu mạo danh, cần có sự phối hợp của các cơ quan có thẩm quyền.

Theo tôi, cần xây dựng một cơ chế liên thông để người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần. Sau đó, các cơ quan đăng ký kinh doanh, thuế và công an phối hợp xác minh, xử lý theo chức năng của mình.

- Có trường hợp người dân cho biết đã gửi hồ sơ nhưng nhiều năm vẫn chưa được giải quyết. Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến việc xác minh có thể kéo dài?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Việc xác minh có thể mất thời gian bởi cơ quan đăng ký kinh doanh không có chức năng điều tra, giám định chữ ký hoặc xác minh toàn bộ quá trình sử dụng giấy tờ, danh tính của người đăng ký.

Khi phát hiện dấu hiệu mạo danh, cơ quan chức năng phải xác định hồ sơ được lập như thế nào, ai thực hiện, thông tin được sử dụng ra sao và người đứng tên có thực sự tham gia hoạt động của doanh nghiệp hay không. Những nội dung này có thể cần sự phối hợp của nhiều cơ quan.

Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện quy định về đăng ký doanh nghiệp, cần có một quy trình riêng, đơn giản và nhanh hơn đối với trường hợp người dân bị mạo danh.

“

Cần xây dựng một cơ chế liên thông để người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần. Sau đó, các cơ quan đăng ký kinh doanh, thuế và công an phối hợp xác minh, xử lý theo chức năng của mình.

Luật sư Vũ Duy Nam

- Nghị định 296/2026/NĐ-CP đã có những quy định mới nhằm tăng cường xác thực trong đăng ký doanh nghiệp. Theo ông, những thay đổi này có ý nghĩa như thế nào trong việc hạn chế mạo danh?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Việc tăng cường xác thực là cần thiết để hạn chế tình trạng sử dụng thông tin của người khác ngay từ khâu đăng ký.

Nghị định 296/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về đăng ký doanh nghiệp và có hiệu lực từ ngày 23/7/2026. Một trong những điểm đáng chú ý là việc tăng cường xác thực điện tử đối với người nộp hồ sơ, người ủy quyền trong một số thủ tục đăng ký doanh nghiệp.

Quy định cũng nhấn mạnh trách nhiệm về tính hợp pháp, trung thực và chính xác của hồ sơ, đồng thời không đứng tên thay người khác để góp vốn vào doanh nghiệp.

Đây là bước tiến nhằm hạn chế nguy cơ mạo danh. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực tế, cần tiếp tục hoàn thiện việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an.

- Khi cơ quan thuế phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu được thành lập bằng thông tin của người khác, cần làm gì để tránh phát sinh thêm nghĩa vụ thuế hoặc những hệ lụy pháp lý đối với người bị mạo danh?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Điều quan trọng là phải nhanh chóng xác minh và tách bạch trách nhiệm của người bị mạo danh với hoạt động của doanh nghiệp.

Cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an cần có cơ chế phối hợp để xác định người đứng tên có thực sự thành lập, quản lý, điều hành hoặc thực hiện giao dịch của doanh nghiệp hay không.

Về lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế liên thông, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Việc xác thực danh tính cần được thực hiện thống nhất, chặt chẽ ngay từ khâu đăng ký, trước khi phát sinh các quyền và nghĩa vụ liên quan đến doanh nghiệp, thuế và hóa đơn.

- Tình trạng mạo danh lập doanh nghiệp có thể bị lợi dụng để mua bán hóa đơn, kê khai chi phí khống, trốn hoặc gian lận thuế. Cơ quan chức năng cần làm gì để nhận diện sớm những doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Cơ quan thuế cần tăng cường rà soát, đối chiếu thông tin định danh, đăng ký thuế, đăng ký doanh nghiệp và dữ liệu về thu nhập để phát hiện những trường hợp có dấu hiệu bất thường.

Đồng thời, cần tăng cường sàng lọc, kiểm soát rủi ro đối với những doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường hoặc doanh nghiệp được thành lập nhưng không có hoạt động thực tế.

Việc làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu mã số thuế và xác định chính xác trạng thái hoạt động của doanh nghiệp cũng rất quan trọng. Qua đó có thể phát hiện sớm những trường hợp có dấu hiệu sử dụng trái phép thông tin cá nhân.

Xây dựng cơ chế cảnh báo tự động qua VNeID

- Nếu sửa đổi, hoàn thiện pháp luật để xử lý triệt để tình trạng này, theo ông đâu là giải pháp cần ưu tiên?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Theo tôi, cần thực hiện đồng thời nhiều giải pháp nhưng trước hết phải tăng cường xác thực danh tính ngay từ khâu đăng ký doanh nghiệp.

Cần tiếp tục kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử, đồng thời hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an.

Tôi cũng đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo tự động qua VNeID, thư điện tử hoặc số điện thoại khi có người sử dụng thông tin của một cá nhân để đăng ký thành lập doanh nghiệp. Nếu người dân nhận được cảnh báo và xác định mình không thực hiện thủ tục đó, họ có thể phản ánh ngay để cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý.

Quan trọng hơn, cần có một đầu mối tiếp nhận đối với trường hợp bị mạo danh. Người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần, sau đó cơ quan này phối hợp với các đơn vị liên quan để xác minh. Cách làm này sẽ giảm đáng kể thời gian, chi phí và áp lực cho người bị hại.

“

Người dân tuyệt đối không cung cấp hoặc để người khác sử dụng trái phép giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP và các thông tin cá nhân quan trọng khác

Luật sư Vũ Duy Nam

- Luật sư có khuyến cáo gì đối với người dân để tự bảo vệ mình?

-Luật sư Vũ Duy Nam: Người dân cần chủ động bảo vệ thông tin cá nhân và không nên chủ quan khi cung cấp giấy tờ, dữ liệu định danh cho người khác.

Đặc biệt, cần cảnh giác với những lời mời chào đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh để nhận tiền công hoặc cho thuê, cho mượn thông tin cá nhân để làm thủ tục. Việc đứng tên nhưng không trực tiếp quản lý, điều hành hoặc kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Người dân nên thường xuyên kiểm tra thông tin cá nhân trên các hệ thống dịch vụ công, thông tin thuế và những tài khoản, dịch vụ có liên quan. Có thể chủ động tra cứu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và eTax Mobile để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường.

Khi phát hiện thông tin của mình bị sử dụng để đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc thực hiện những giao dịch mà bản thân không biết, cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và cơ quan công an để được tiếp nhận, xác minh, xử lý.

Đồng thời, cần lưu giữ các giấy tờ, thông báo, dữ liệu giao dịch và tài liệu liên quan để làm căn cứ chứng minh mình không thực hiện hoạt động hoặc giao dịch đó.

Đặc biệt, tuyệt đối không cung cấp hoặc để người khác sử dụng trái phép giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP và các thông tin cá nhân quan trọng khác.

Xin cảm ơn Luật sư!

Bất ngờ từ vụ vợ chồng chủ kênh 'Già làng Tây Nguyên' bị khởi tố và con tem 'Ngọc Linh'

Bất ngờ biến thành sếp, gánh nợ từ ‘trên trời’ rơi xuống-Kỳ 3: Lỗ hổng khiến dữ liệu cá nhân bị đánh cắp, ‘xẻ thịt’