Big Tech Trung Quốc sa thải hàng vạn người vì AI nhưng ít ồn ào như ở Mỹ

Trong làn sóng bùng nổ AI, việc cắt giảm nhân sự đang trở thành một phần của chiến lược tái thiết doanh nghiệp. Từ Meta, Amazon ở Mỹ đến Alibaba và Baidu tại Trung Quốc, các gã khổng lồ công nghệ (Big Tech) đều đang bước vào một giai đoạn giống nhau về bản chất: giảm bớt nhân viên ở những mảng cũ, dồn nguồn lực cho AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và tự động hóa. Song nếu nhìn kỹ, Mỹ và Trung Quốc đang đi theo hai con đường rất khác nhau.

Ở Mỹ, các hãng công nghệ có xu hướng công khai việc sa thải như một phần của chiến lược tăng hiệu quả và tái phân bổ nguồn lực cho AI. Tại Trung Quốc, quá trình cắt giảm diễn ra âm thầm hơn, thường được gọi bằng các cụm từ như tái cơ cấu, tối ưu nhân sự hoặc điều chỉnh hoạt động.

Phán quyết của Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu, yêu cầu một công ty địa phương bồi thường vì sa thải nhân viên vì AI, cho thấy Trung Quốc có thể cứng rắn hơn Mỹ trong việc đặt giới hạn pháp lý với chuyện dùng AI để bắt người lao động nghỉ việc.

Meta, Amazon tuyên bố sa thải nhân viên quy mô lớn để dồn lực cho AI

Trường hợp Meta là ví dụ rõ nhất cho mô hình ở Mỹ. Công ty mẹ của Facebook, Instagram và WhatsApp vừa sa thải khoảng 8.000 nhân viên, tương đương 10% lực lượng lao động, vào ngày 20/5. Động thái này xảy ra trong bối cảnh Meta không hề thua lỗ mà đang đạt mức lợi nhuận quý cao kỷ lục. Vấn đề nằm ở chỗ Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg cần giải phóng nguồn tiền để đầu tư vào các trung tâm dữ liệu, đồng thời tin rằng Meta vẫn có thể hoạt động hiệu quả với ít nhân sự hơn nhờ các công nghệ AI giúp tăng năng suất làm việc.

Theo Reuters, Meta còn điều chuyển khoảng 7.000 người sang các sáng kiến mới liên quan quy trình AI, hủy 6.000 vị trí tuyển dụng còn đang để trống và loại bỏ nhiều vị trí quản lý. Tổng số người bị ảnh hưởng, gồm cả bị sa thải hoặc chuyển sang vai trò mới, tương đương khoảng 20% lực lượng lao động hiện tại của Meta.

Điều đáng chú ý là Meta không che giấu mục đích phía sau, khi muốn vận hành “phẳng” hơn, ít tầng quản lý hơn, các nhóm nhỏ hơn và có khả năng di chuyển nhanh hơn trong cuộc đua AI. Đây không còn là câu chuyện cắt giảm nhân sự để tồn tại như giai đoạn hậu đại dịch COVID-19, mà là tái cấu trúc quanh AI.

Nói cách khác, Meta đang dịch chuyển từ gã khổng lồ mạng xã hội có bộ máy nhân sự lớn sang công ty AI có hạ tầng tính toán, trung tâm dữ liệu và các tác tử AI đóng vai trò ngày càng lớn trong vận hành nội bộ. Tuy nhiên, cái giá của chiến lược đó không chỉ nằm trên bảng cân đối kế toán. Trước ngày sa thải, nhiều nhân viên Meta rơi vào trạng thái bất an kéo dài. Họ không biết mình có nằm trong danh sách bị cắt giảm không, phải cập nhật CV để chuẩn bị xin việc mới và cố gắng tận dụng nốt các phúc lợi còn lại.

Sau đợt cắt giảm 8.000 nhân viên, Mark Zuckerberg phải đổi sang giọng điệu mềm mỏng hơn, nói rằng ông không kỳ vọng có thêm đợt sa thải trên toàn công ty trong năm 2026 và muốn mang lại “sự ổn định nhiều nhất có thể” cho những người ở lại.

Đây là điểm thú vị: ngay cả tại một công ty nổi tiếng với văn hóa cạnh tranh cao như Meta, lãnh đạo cũng ngầm thừa nhận rằng sự bất ổn kéo dài có thể làm tổn hại trực tiếp đến năng suất và tinh thần nhân viên.

Amazon là trường hợp lớn hơn về quy mô sa thải nhân viên, khi xác nhận loại bỏ thêm 16.000 người vào tháng 1/2026. Qua đó, gã khổng lồ thương mại điện tử nâng tổng số người bị sa thải từ tháng 10/2025 lên khoảng 30.000 trong đợt tinh giản lớn nhất lịch sử. Các mảng bị ảnh hưởng gồm Amazon Web Services, Alexa, Prime Video, quảng cáo, giao hàng chặng cuối và Kindle.

Nếu Meta cho thấy AI đang thay đổi cấu trúc một công ty mạng xã hội, Amazon chỉ ra AI và tự động hóa đang tác động đến phần lõi của đế chế thương mại điện tử, điện toán đám mây và logistics.

Andy Jassy, Giám đốc điều hành Amazon, nhiều lần nhấn mạnh việc giảm quan liêu, tăng hiệu quả và trở thành một tổ chức tinh gọn hơn. Sau đại dịch COVID-19, Amazon bị xem là đã tuyển dụng quá nhanh. Khi tăng trưởng thương mại điện tử hạ nhiệt, công ty phải thu nhỏ lại. Song khác với các chu kỳ sa thải trước đây của Amazon, lần này AI được đặt ở trung tâm của câu chuyện: tự động hóa làm giảm nhu cầu ở một số vai trò văn phòng, còn đầu tư vào AI đòi hỏi tiền và nhân lực phải được tái phân bổ.

Alibaba, Baidu âm thầm thu hẹp nhân sự trong cuộc đua AI

Ở Trung Quốc, xu hướng cắt giảm nhân sự của các hãng công nghệ lớn cũng xuất phát từ nhu cầu tái cơ cấu để dồn lực cho AI, nhưng diễn ra kín đáo hơn so với Mỹ. Alibaba là ví dụ tiêu biểu.

Theo trang Rest of World, gã khổng lồ thương mại điện tử này đã giảm khoảng 1/3 lực lượng lao động (khoảng 66.000 nhân viên) trong năm 2025, từ 194.320 xuống còn 128.197, chủ yếu do thu hẹp các mảng kinh doanh không còn là trọng tâm, đặc biệt là những hoạt động offline, để tập trung nhiều hơn vào AI và hạ tầng điện toán đám mây.

Đây là mức cắt giảm nhân sự lớn, nhưng không gây ra cơn địa chấn truyền thông như ở Meta hay Amazon. Lý do là các hãng công nghệ Trung Quốc thường ít công bố công khai chuyện sa thải, mà gọi đó là tái cơ cấu, tối ưu nhân sự hoặc điều chỉnh hoạt động kinh doanh.

Alibaba những năm gần đây chịu sức ép cùng lúc từ nhiều phía: người tiêu dùng Trung Quốc chi tiêu thận trọng hơn, cạnh tranh thương mại điện tử ngày càng gay gắt với PDD và Douyin, trong khi mảng điện toán đám mây cũng cần lấy lại đà tăng trưởng. Cùng lúc đó, AI nổi lên như chiến trường quan trọng mới.

Vì vậy, việc Alibaba giảm nhân sự không chỉ đơn giản là để tiết kiệm chi phí. Đây là quá trình thu hẹp các mảng kinh doanh cũ hoặc kém ưu tiên, để dồn tiền bạc, nhân lực và công nghệ cho những lĩnh vực được xem là tương lai của tập đoàn, gồm hạ tầng tính toán, mô hình AI, dịch vụ đám mây và các ứng dụng AI cho doanh nghiệp.

Baidu còn cho thấy rõ hơn sự chuyển dịch này. Theo hãng tin Reuters, Baidu bắt đầu sa thải nhân viên quy mô lớn ở nhiều bộ phận sau khi báo lỗ trong quý III/2025. Nguyên nhân là doanh thu suy giảm, trong khi mảng quảng cáo trực tuyến, vốn từng là nguồn thu quan trọng của Baidu, cũng yếu đi. Tuy nhiên, không phải bộ phận nào cũng bị ảnh hưởng như nhau. Một số nhóm ở Baidu có thể bị cắt giảm mạnh lên tới 40% nhân sự, nhưng các vị trí liên quan đến AI và điện toán đám mây phần lớn vẫn được giữ lại, thậm chí được ưu tiên hơn.

Trong tháng 5, Reuters cho biết các mảng kinh doanh dựa trên AI của Baidu, gồm điện toán đám mây, ứng dụng AI và robotaxi, tăng trưởng 49%, đạt 13,6 tỉ nhân dân tệ vào quý I/2026. Những mảng này đã đóng góp hơn một nửa tổng doanh thu hợp nhất của Baidu. Giám đốc điều hành Robin Li nói AI đã trở thành động lực tăng trưởng chính của Baidu.

Rủi ro pháp lý nếu doanh nghiệp ở Trung Quốc tuyên bố sa thải vì AI

Ở Mỹ, việc các hãng công nghệ sa thải hàng nghìn nhân viên thường gây bất mãn trong nội bộ, nhưng lại được giới đầu tư xem là dấu hiệu công ty đang kiểm soát chi phí chặt chẽ hơn.

Tại Trung Quốc, nếu lấy AI làm lý do trực tiếp để cắt giảm nhân viên, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro pháp lý, vì tòa án và chính quyền quan tâm nhiều đến ổn định việc làm và tác động của tự động hóa đến xã hội.

Phán quyết của Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu đầu tháng 5 vì thế rất đáng chú ý. Theo trang The Guardian, một nhân viên họ Zhou bị sa thải sau khi doanh nghiệp cho rằng AI có thể làm công việc của ông với chi phí thấp hơn. Tòa án xử có lợi cho người lao động và yêu cầu công ty bồi thường 260.000 nhân dân tệ.

Điểm quan trọng của phán quyết này không phải là Trung Quốc cấm doanh nghiệp sử dụng AI. Thông điệp chính là doanh nghiệp không thể chỉ nói “AI làm được việc này” rồi lấy đó làm lý do cho nhân viên nghỉ việc.

Phán quyết của Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đã xuất hiện một số tranh chấp lao động liên quan đến tự động hóa và AI.

Tất nhiên, không nên lý tưởng hóa câu chuyện này, vì đây vẫn chỉ là một trường hợp hiếm hoi ở Trung Quốc cũng như trên thế giới. Trung Quốc hiện chưa có cơ chế đầy đủ, thống nhất và bao phủ toàn quốc về việc bảo vệ người lao động trước làn sóng AI thay thế việc làm.

Alibaba và Baidu từng cắt giảm nhân sự quy mô lớn; người lao động công nghệ ở nước này cũng đối mặt áp lực khốc liệt, từ cạnh tranh nội bộ, đánh giá hiệu suất đến tình trạng bị điều chuyển. Song khác với Mỹ, nơi các CEO có thể nói thẳng rằng AI giúp công ty làm nhiều việc hơn với ít người hơn, lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc phải thận trọng hơn khi lấy AI làm lý do trực tiếp cho việc sa thải nhân viên, để tránh bị kiện và tự tạo ra rủi ro trước tòa như sự việc ở thành phố Hàng Châu.