Bùi Tiến Tuấn - người đánh thức lụa là cho cái đẹp lên tiếng
Với triển lãm "Lụa là", họa sĩ Bùi Tiến Tuấn không chỉ giới thiệu một chất liệu quen thuộc của hội họa Việt, mà còn đánh thức linh hồn của lụa, khiến nó biết thở, biết rung động, biết lưu giữ ánh sáng và ký ức như một sinh thể sống.
Có những chất liệu tưởng đã khép lại vòng đời trong mỹ thuật truyền thống, nhưng qua bàn tay của người nghệ sĩ, chúng lại hồi sinh như được đánh thức từ giấc ngủ dài. Với họa sĩ Bùi Tiến Tuấn, lụa không chỉ là tấm nền êm dịu để đặt hình thể người phụ nữ, mà trở thành chính linh hồn của hội họa, nơi ánh sáng, màu sắc và cảm xúc tan vào nhau. Triển lãm Lụa là cho thấy một thế giới vừa mơ hồ vừa rực rỡ, nơi cái đẹp được nhìn thấy không bằng đôi mắt, mà bằng hơi thở và cảm giác.
Bùi Tiến Tuấn là một trong những họa sĩ đương đại hiếm hoi của Việt Nam kiên định với chất liệu lụa. Trong khi nhiều người tìm đến xu hướng mới để chiều theo thị hiếu, anh vẫn lặng lẽ đi cùng tấm lụa, thứ chất liệu truyền thống mà anh thổi vào đó hơi thở của thời đại bằng sự tinh tế, kiên nhẫn và cảm quan hiện đại.
Sinh ra tại Hội An, Quảng Nam (nay là TP.Đà Nẵng), Bùi Tiến Tuấn lớn lên trong không gian cổ kính và trầm mặc của miền đất di sản, nơi ánh sáng và thời gian len lỏi qua từng mái ngói, từng vệt rêu. Chính vẻ đẹp ấy đã nuôi dưỡng trong anh một cảm quan thẩm mỹ sâu sắc, thiên về ánh sáng, đường nét và sự tinh tế trong cảm xúc.
Tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật TP.HCM năm 1998, anh ở lại giảng dạy trong nhiều năm trước khi rời bục giảng để toàn tâm theo đuổi con đường sáng tác. Quãng thời gian ấy giúp anh xây dựng nền tảng hội họa vững chắc, am hiểu hình họa, sắc độ và kỹ thuật chất liệu, đồng thời hình thành tư duy sáng tạo độc lập.
Từ giữa thập niên 1990, anh chọn lụa làm con đường của mình. Với Bùi Tiến Tuấn, lụa không phải là ký ức của quá khứ mà là không gian của cảm xúc hiện đại, nơi ánh sáng, thân thể và tâm hồn hòa vào nhau trong những rung động tinh tế. Mỗi bức tranh là sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và tư duy đương đại, giữa tĩnh và động, giữa hiện và ẩn, nơi cái đẹp được gợi lên bằng hơi thở chứ không bằng đường viền.
Tác phẩm của anh không chỉ góp mặt trong nhiều triển lãm trong nước mà còn được giới thiệu tại các không gian nghệ thuật quốc tế. Giới sưu tập tại Singapore, Pháp, Đức, Hàn Quốc và Mỹ xem tranh anh như một “giọng nói Việt Nam” riêng biệt: vừa lãng mạn, vừa triết lý, vừa duy mỹ trong tinh thần Á Đông.
Sự kết hợp giữa họa sĩ Bùi Tiến Tuấn và nhà thiết kế Quách Thái Công trong triển lãm Lụa là tại Thái Công Art Gallery không phải là ngẫu nhiên, mà là cuộc gặp gỡ của hai tần số thẩm mỹ. Một người sáng tạo bằng ánh sáng và không gian, một người kiến tạo cảm xúc bằng màu sắc và đường nét. Khi hai thế giới ấy giao thoa, nghệ thuật không còn đứng yên trên tường mà trở thành hơi thở của phong cách sống.
Quách Thái Công chọn Bùi Tiến Tuấn cho triển lãm đầu tiên của Thái Công Art Gallery vì ông nhìn thấy trong tranh anh vẻ đẹp Việt Nam đích thực: tinh tế, phóng khoáng, truyền thống mà vẫn hiện đại. Còn Bùi Tiến Tuấn, sau hơn ba mươi năm gắn bó với lụa, tìm thấy ở Thái Công một người đồng điệu, giúp tranh của anh bước vào không gian sang trọng của đời sống mà vẫn giữ được sự nhân bản và chiều sâu văn hóa.
Lụa trong tay Bùi Tiến Tuấn không còn là vật liệu, mà là triết lý của ánh sáng. Nhà phê bình mỹ thuật Quách Cường gọi đó là “thân thể của ánh sáng, da thịt của ký ức, nơi trú ẩn của cái đẹp mong manh”. Khi ánh sáng đi qua lụa, nó không dừng lại mà thấm, tan, rồi lưu lại hơi ấm. Người phụ nữ trong tranh Bùi Tiến Tuấn cũng vậy, họ không đứng yên mà chuyển động giữa hiện và mất, có và không. Cái đẹp trong tranh anh không phải để chiếm hữu, mà để ngân lên như một giấc mơ.
Trong những gam màu hồng phai, lam tím, xám bạc, ta bắt gặp một thứ ánh sáng nội tâm, dịu và sâu, không rực rỡ mà thấm đẫm. Bố cục tranh mềm mại, tiết chế, những bờ vai, mái tóc, ánh nhìn đều như vệt khói mơ hồ, chỉ gợi mà không tả, chỉ khơi mà không nói. Đó là thứ hội họa của hơi thở và khoảng lặng, nơi cái đẹp không phô bày mà tự nhiên tỏa sáng. Chính sự giản lược này tạo nên cá tính cho tranh Bùi Tiến Tuấn, thứ tinh tế của người biết giữ lại phần im lặng cho cái đẹp.
Người phụ nữ trong tranh anh không còn là đối tượng để ngắm nhìn như trong lụa truyền thống. Họ là chủ thể của tư tưởng, là hiện thân của một nữ tính mới, vừa mạnh mẽ vừa mong manh, vừa thực vừa mộng. Họ có khát vọng, có cô đơn, có bản lĩnh và nỗi buồn. Họ không để người xem chiếm lĩnh mà buộc người xem phải đối thoại. Nhà phê bình Bùi Chát nói rằng tranh của Bùi Tiến Tuấn “dám đặt câu hỏi vào những gì tưởng đã ổn định”. Anh phá vỡ quy tắc của lụa bằng cách bóp méo hình thể, cắt khung, đảo chiều bố cục. Với Bùi Tiến Tuấn, lụa không chỉ êm mà còn biết gồ ghề, biết bật sáng, biết thở. Chính sự dũng cảm ấy khiến anh trở thành người đưa lụa thoát khỏi khuôn mẫu xưa cũ. Như họa sĩ Phan Trọng Văn nhận xét, tranh Tuấn “có cái gợi mà không lơi, sang mà không chảnh, tinh tế nhưng vẫn đầy cá tính”.
Nếu những loạt tranh Hơi thở nhẹ hay Phù phiếm từng ghi dấu ấn bằng sự phù du, mỏng mảnh của đời sống đô thị, thì Lụa là mang trong nó sự chiêm nghiệm và chín chắn. Đây là giai đoạn mà người họa sĩ không còn chỉ “ngắm” cái đẹp, mà “nghe” hơi thở của chính vẻ đẹp ấy. Trong tranh, mọi thứ đều tan vào nhau: ánh sáng tan trong lụa, lụa tan trong da thịt, da thịt tan trong ký ức, và ký ức tan trong ánh nhìn của người xem. Cái đẹp ở đây không nằm trong hình dáng, mà ở cách nó rung lên trong tâm tưởng. Người xem không chỉ thấy mà còn nghe, không chỉ ngắm mà còn cảm. Đó là thứ hội họa có thể chạm đến cả giác quan lẫn suy tưởng.
Không gian của Lụa là được thiết kế như một nơi dành cho ánh sáng và sự tĩnh lặng. Ở đó, từng bức tranh được đặt trong thế giới riêng của nó, như đang thì thầm với người xem. Ánh sáng chiếu vào từng thớ lụa khiến chất liệu trở nên trong suốt, như thể có thể nhìn thấy hơi thở của người phụ nữ trong tranh. Giữa những đường cong mảnh, những gam màu nhòe dần như sương, ta cảm nhận rõ sự dịch chuyển giữa hiện thực và mơ hồ, giữa vẻ đẹp của thân thể và ánh sáng của tâm hồn.
Bên cạnh đó, điều khiến Lụa là khác biệt nằm ở nhịp cảm xúc được sắp đặt tinh tế. Người xem có thể đi từ tĩnh sang động, từ mờ sang sáng, từ cô đơn sang hoan hỷ mà không nhận ra ranh giới. Mỗi bức tranh như một nhịp thở, có lúc đều đặn, có lúc gấp gáp, nhưng đều dẫn dắt về cùng một hướng là sự sống. Chính nhịp điệu ấy làm cho tranh Tuấn trở nên gần gũi hơn, dù anh sử dụng một chất liệu vốn được xem là khó, dễ mỏng manh, dễ hư hao. Lụa qua tay anh lại bền bỉ, có sức sống, có hơi người.
Nhà thơ Lê Văn Đồng so sánh Bùi Tiến Tuấn với Raymond Carver, bởi sự tối giản trong tranh anh không chỉ nằm ở nét, mảng hay màu, mà ở ý niệm. Càng giản, tranh càng sâu. Càng ít nói, lại càng nhiều gợi. Tuấn dùng cái lặng để nói về cái động, dùng cái mờ để nói về cái sáng, dùng sự tan biến để khẳng định hiện hữu. Mỗi bức tranh là một câu chuyện, mỗi gam màu là một tiếng thở. Và như nhà điêu khắc Lê Trọng Nghĩa từng viết, “đến xem Lụa là không còn là xem tranh, mà là đi nghe màu nói, nghe ánh nhìn lay động, nghe tiếng lụa chạm nhau trong gió”.
Điều làm nên giá trị của Bùi Tiến Tuấn không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà ở sự kiên định với con đường anh chọn. Suốt ba thập niên, anh kiên nhẫn tìm tòi, thử nghiệm, sai và sửa, để rồi làm mới chính mình bằng một ngôn ngữ riêng. Trong khi nhiều người dừng lại ở an toàn, Tuấn lại không ngừng bước tiếp. Anh chọn con đường khó, nhưng chính con đường ấy đã dẫn anh tới sự tự do. Lụa của anh là minh chứng cho tinh thần sáng tạo bền bỉ của hội họa Việt Nam đương đại, vừa kế thừa truyền thống, vừa đối thoại với thế giới.
Triển lãm Lụa là vì thế không chỉ là cuộc trình diễn của một cá nhân, mà là lời khẳng định về sức sống của hội họa Việt. Ở đó, cái đẹp không phải là thứ được đóng khung, mà là sự giao thoa của văn hóa, cảm xúc và tư tưởng. Khi người ta nói đến lụa hôm nay, người ta nghĩ đến Bùi Tiến Tuấn, như nghĩ đến người đã khiến thứ vật liệu mong manh ấy trở thành biểu tượng của sức sống, của bản lĩnh và của tinh thần Việt Nam trong mỹ thuật đương đại.
Lụa là không chỉ là một triển lãm, mà là một hành trình đi tìm sự dịu dàng trong thời đại ồn ào. Nó nhắc ta rằng cái đẹp thật sự không nằm ở bề ngoài, mà ở độ sâu của ánh sáng và lòng người. Và giữa những xô bồ của thế giới thị trường, vẫn có một người họa sĩ lặng lẽ vẽ, để giữ lại cho đời chút mềm mại của lụa, chút ấm áp của ký ức, và một hơi thở của ánh sáng đang tan vào thân thể của nghệ thuật.
Từ trước đến nay, tôi luôn xem nghệ thuật là linh hồn của không gian sống. Một căn nhà đắt tiền chưa chắc là một căn nhà sang trọng, nếu thiếu nghệ thuật
hiện diện. Tôi mở Thái Công Art Gallery để hoàn thiện vòng tròn thẩm mỹ trong triết lý thiết kế của mình: từ kiến trúc, nội thất cho đến mỹ thuật. Không gian này cho phép tôi chọn lọc, giám tuyển và giới thiệu những tác phẩm xứng đáng với chuẩn mực tinh tế mà tôi theo đuổi.Tôi muốn giúp công chúng Việt Nam được tiếp cận nghệ thuật theo cách tự nhiên nhất: không đứng sau dây chắn bảo tàng, mà ngay trong chính không gian sống của họ. Nghệ thuật phải sống. Nghệ thuật phải có người sở hữu, gìn giữ và yêu thương.
Nhà thiết kế Thái Công
