Các nhà khoa học Trung Quốc mê pháo hạm trên siêu tàu chiến lớp Trump, vì sao?
Một nhóm nhà khoa học tại Học viện Hải quân Đại Liên (Trung Quốc) cho rằng pháo hải quân cỡ lớn có thể giúp tàu chiến đối phó hiệu quả hơn với các đàn UAV giá rẻ. Nghiên cứu này cũng phần nào củng cố ý tưởng đưa pháo trở lại làm một lớp phòng thủ trên chiến hạm lớp Trump.
Ngày 7/9, South China Morning Post (SCMP) dẫn một nghiên cứu của Vương Lỗi và các cộng sự tại Học viện Hải quân Đại Liên, đăng trên tạp chí Command Control & Simulation hồi tháng 8. Nhóm nghiên cứu tìm cách trả lời một câu hỏi thực tế: khi tàu chiến bị hàng chục UAV giá rẻ tấn công cùng lúc, liệu có nhất thiết phải dùng những tên lửa dẫn đường đắt tiền để bắn hạ từng chiếc?
Giải pháp họ mô phỏng dựa trên công nghệ lâu đời. Đạn pháo không cần bắn trúng từng drone mà nổ gần đội hình, tung mảnh kim loại tốc độ cao ra xung quanh. SCMP đặt nghiên cứu này bên cạnh lớp Trump, dòng chiến hạm Tổng thống Donald Trump công bố ngày 22/12/2025 trong kế hoạch “Hạm đội Vàng” (Golden Fleet).
Một quả đạn làm hư hại trung bình 1,19 UAV
Kịch bản của nhóm Đại Liên sử dụng 30 chiếc Lancet-3 do Nga phát triển. Phiên bản được công bố ban đầu nặng khoảng 12 kg, mang tải trọng tối đa 3 kg, tầm khoảng 40 km và bay ở 80 - 110 km/h.
Trong mô phỏng, mỗi quả đạn nổ tạo khoảng 2.000 mảnh kim loại, trong đó 1.589 mảnh vẫn đủ sức gây hư hại cho UAV. Các mảnh văng lan ra trong bán kính khoảng 15 m. Với đội hình 30 chiếc, mỗi phát đạn chỉ có xác suất 3,95% gây hư hại cho một UAV, tương đương trung bình khoảng 1,19 chiếc bị ảnh hưởng sau mỗi lần bắn.
Con số này không quá ấn tượng. Nó cũng không có nghĩa bắn khoảng 25 quả là xử lí hết đàn 30 chiếc. Đây chỉ là giá trị kì vọng trên mỗi phát; cùng một UAV có thể nằm trong vùng sát thương của nhiều vụ nổ, trong khi những chiếc khác lọt qua. “Hư hại” cũng chưa đồng nghĩa mục tiêu chắc chắn rơi.
Kết quả còn đến từ mô phỏng, không phải thử nghiệm bắn thật. Hiệu quả thực tế sẽ thay đổi theo mật độ đội hình, hướng tiếp cận, sai số bám bắt và thời điểm kích nổ.
Mk 45 cỡ 127 mm, loại pháo dự kiến được lắp hai khẩu trên tàu chiến lớp Trump, bắn tối đa 16 - 20 phát/phút và có bộ nạp tự động 20 viên. Sau đó, kíp pháo vẫn có thể tiếp tục cấp đạn. Lợi thế vì thế không nằm ở một “phát thần kì”, mà ở khả năng tạo liên tiếp nhiều vùng mảnh văng với kho đạn sâu hơn tên lửa.
Bài toán chi phí
Không nên khẳng định một chiếc Lancet hiện chỉ giá 37.000 USD, bởi số liệu giá xuất khẩu hoặc trước chiến tranh không phản ánh chắc chắn chi phí sản xuất hiện nay của Nga. Nhưng ngân sách Mỹ cho thấy tên lửa đánh chặn trên tàu đắt hơn nhiều.
Đề xuất FY2026 mua 123 tên lửa RAM với tổng chi phí khoảng 122 triệu USD, tức gần 1 triệu USD mỗi quả. ESSM Block II có ngân sách khoảng 503,4 triệu USD cho 305 quả, bình quân hơn 1,6 triệu USD nếu chia trực tiếp tổng tiền cho số lượng. Đây chỉ là chi phí bình quân của dòng ngân sách, không phải “giá niêm yết” từng tên lửa.
Khoảng cách đó giải thích vì sao pháo được quan tâm trở lại. Đạn pháo không thể thay ESSM hay RAM trước mọi mục tiêu, nhưng mỗi lần khai hỏa rẻ hơn và kho đạn có thể lớn hơn. Khi đối phương dùng UAV để bão hòa phòng thủ, pháo có thể gánh một phần nhiệm vụ mà nếu không tàu phải tiêu tên lửa dẫn đường.
Hải quân Mỹ cũng đang thử hướng này. BAE Systems phát triển Hypervelocity Projectile cho Mk 45 như một lựa chọn chống UAV. Mk 45 đã được tàu chiến Mỹ sử dụng để đối phó UAV và tên lửa hành trình ở Biển Đỏ.
Nhóm Đại Liên không coi pháo là giải pháp độc lập. Họ đặt nó trong mạng phòng thủ nhiều lớp cùng radar, tác chiến điện tử, laser và tên lửa. Một chuyên gia được SCMP dẫn lời cũng hoài nghi về giá trị thực tế của nghiên cứu. Mô hình cho thấy khả năng gây hại về mặt xác suất, nhưng chưa chứng minh pháo cỡ lớn có thể chặn ổn định đàn UAV trong chiến đấu.
Tàu chiến lớp Trump thực ra có mấy khẩu pháo?
SCMP cho biết tàu chiến lớp Trump dự kiến có “chín khẩu pháo hải quân cỡ lớn”, và Interesting Engineering sau đó cũng nhắc lại con số này. Tuy nhiên, thông tin công khai từ phía Mỹ lại cho thấy cấu hình khác.
Theo báo cáo tháng 8/2026 của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), dựa trên dữ liệu Hải quân Mỹ, lớp Trump dự kiến mang hai pháo Mk 45 cỡ 127 mm, một railgun điện từ và hai hệ thống laser công suất lớn. Tàu còn có 128 ô phóng Mk 41 cùng 12 tên lửa Conventional Prompt Strike. Trong bảng so sánh của CBO, chín khẩu pháo 406 mm thuộc về thiết giáp hạm lớp Iowa, còn lớp Trump không mang pháo ở cỡ nòng này.
Vì vậy, chưa rõ SCMP lấy con số “chín khẩu pháo hải quân cỡ lớn” từ nguồn nào và không nên coi đây là thông số chính thức của lớp Trump.
Tuy nhiên, sự khác biệt này cũng không làm mất giá trị nghiên cứu của nhóm Vương Lỗi. Các nhà khoa học Trung Quốc chỉ nghiên cứu khả năng dùng đạn pháo nổ mảnh để chống đàn UAV, chứ không phân tích thiết kế cụ thể của lớp Trump. Việc gắn nghiên cứu với chiến hạm mới của Mỹ chủ yếu xuất phát từ cách SCMP liên hệ hai vấn đề gồm pháo hạm chống UAV và một tàu chiến tương lai dự kiến mang Mk 45, railgun, laser cùng nhiều lớp vũ khí phòng thủ khác.
Con tàu 23,4 tỉ USD vẫn vướng bài toán tiền và công nghệ
Chi phí là một trong những dấu hỏi lớn nhất với lớp Trump. CBO ước tính chiếc đầu tiên, dự kiến được đặt mua năm 2028, có thể tốn khoảng 23,4 tỉ USD theo giá năm 2026. Mỗi tàu tiếp theo trung bình khoảng 18 tỉ USD. Nếu Mỹ đóng đủ 15 chiếc như kế hoạch, tổng chi phí có thể lên tới 275 tỉ USD vào năm 2056.
Những con số này vẫn có thể thay đổi vì thiết kế chưa hoàn thiện. Theo cấu hình CBO dùng để tính toán, tàu có lượng giãn nước đầy tải khoảng 35.000 tấn, dài 256 - 268 m, tốc độ trên 30 hải lí/giờ, tương đương hơn 55km/h, và cần 650 - 850 thủy thủ. Kế hoạch mới nhất cũng chuyển lớp tàu này sang sử dụng động lực hạt nhân.
CBO cho rằng riêng quá trình đóng chiếc đầu tiên có thể mất khoảng tám năm. Cơ quan này đồng thời cảnh báo mục tiêu bắt đầu chế tạo từ năm 2028 khá tham vọng. Nếu đóng tàu khi thiết kế và các công nghệ chủ chốt chưa hoàn thiện, chương trình có nguy cơ đội giá và chậm tiến độ.
Bài toán ngân sách cũng chưa được giải quyết. Nhà Trắng muốn dành trước 1 tỉ USD cho lớp Trump trong dự luật ngân sách tạm thời, nhưng khoản này không xuất hiện trong văn bản được Hạ viện thông qua ngày 1/9. Một dự luật quốc phòng khác của Hạ viện vẫn cho phép dành 1 tỉ USD cho chương trình, song đặt điều kiện chưa được kí hợp đồng sản xuất cho tới khi những công nghệ quan trọng đạt độ trưởng thành cần thiết.
Trump-class vì thế tiếp tục gây tranh cãi tại Washington. Thượng nghị sĩ Chris Coons từng gọi chương trình là một “dự án lãng phí 50 tỉ USD”, còn Hạ nghị sĩ Seth Moulton ví con tàu tương lai như “mục tiêu ngồi chờ bị bắn đắt nhất lịch sử thế giới”. Đằng sau những phát biểu gay gắt này là câu hỏi lớn hơn, liệu Hải quân Mỹ có nên dồn hàng chục tỉ USD và lượng hỏa lực khổng lồ vào một số ít chiến hạm cỡ lớn hay không. Do đó, cách nói các nhà khoa học Trung Quốc “mê pháo hạm lớp Trump” cũng cần được hiểu đúng. Nghiên cứu của họ không chứng minh thiết kế lớp Trump là lựa chọn tối ưu, càng không cho thấy pháo có thể dễ dàng quét sạch một đàn UAV.
Điểm đáng chú ý hơn nằm ở bài toán chi phí phòng thủ. Nếu đối phương có thể liên tục tung ra hàng chục UAV giá rẻ, tàu chiến khó có thể dùng tên lửa trị giá hàng triệu USD để đối phó với từng mục tiêu. Trong trường hợp đó, pháo hạm vẫn có thể đóng vai trò một lớp phòng thủ bổ sung bên cạnh tên lửa, laser và tác chiến điện tử, đồng thời giúp giữ những tên lửa đắt tiền cho các mối đe dọa nguy hiểm hơn.
