Cách thích ứng của binh sĩ thời “chiến trường trong suốt”
Trong thời đại công nghệ drone phát triển, cách người lính thích nghi với tình hình mới thể hiện sự linh hoạt và bền bỉ, nhưng cũng tạo ra cục diện giằng co chưa có lời giải.
Phân tán để sống sót
Ngày 9/6 vừa qua, Force News dẫn lời Giáo sư Michael Clarke, cố vấn của BFBS Sitrep, mô tả trước Ủy ban Quốc phòng Hạ viện Anh rằng, hơn 1.000 km tiền tuyến ở Ukraine là một dải rộng 20-60 km nơi "không gì di chuyển mà không bị phát hiện".
Hình thái chiến trường luôn bị giám sát chặt chẽ, khiến cách tổ chức kiểu truyền thống trở nên rủi ro. Các điểm trú đóng càng quy mô càng dễ bị phát hiện và tấn công bởi vũ khí tầm xa. Xe cơ giới tập trung đông hay di chuyển theo đoàn rất dễ bộc lộ vị trí. Các loại hỏa lực chính xác hoặc drone cảm tử đang rất phổ biến, trong khi các giải pháp chuyên biệt để chống lại chúng vẫn chưa theo kịp.
Nếu tập trung lại là rủi ro, thì phương án đơn giản nhất mà cả hai bên có thể thực hiện là không tập trung lại như truyền thống. Trên chiến tuyến dài của Ukraine ngày nay gần như vắng bóng các đợt giao tranh với sự tham gia của nhiều binh sĩ và phương tiện.
Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định phía Nga đã chuyển đổi hình thái tấn công từ các đội hình cơ giới lớn sang các toán xung kích nhỏ có drone yểm trợ. Phía Ukraine cũng vận dụng chiến thuật tương tự. Hình ảnh chiến trường của cả hai bên công bố đều có sự xuất hiện ngày càng nhiều của các nhóm 2-4 binh sĩ, thậm chí một người đơn lẻ, thâm nhập từng rặng cây, ngôi nhà hay đoạn chiến hào.
Các nhóm này thường lợi dụng màn đêm để di chuyển, sử dụng các loại áo ngụy trang chống khí tài quan sát. Khi bị drone phát hiện và tấn công, các nhóm này thường rút lui ngay hoặc nhanh chóng tản mát để phân tán hỏa lực đối phương. Chia nhỏ đội hình và tiến từng chút một như vậy là cách để giảm tỉ lệ thương vong, giúp cho đơn vị thăm dò tình hình chiến tuyến và duy trì được sức chiến đấu so với việc cơ động theo đội hình lớn trước kia.
Các chiến thuật tiềm nhập nói trên vốn được các lực lượng đặc biệt sử dụng nhiều do cần yếu tố bí mật, bất ngờ. Nhưng với thực tế “trong suốt” của chiến trường hiện đại, đến các đơn vị bộ binh thông thường cũng bắt đầu phải học theo và thích nghi. Kĩ năng ẩn náu, ngụy trang trở nên đặc biệt quan trọng, nhất là ở những khu vực có rừng cây che phủ hoặc trong đô thị, do đây có vai trò là các điểm tập trung lực lượng của các tổ xâm nhập.
Điều đang diễn ra ở Ukraine là sự “lung lay” của mô hình cơ giới hóa truyền thống trước chiến trường trong suốt. Khi bên nào cũng có năng lực quan sát mọi ngóc ngách và gọi hỏa lực chính xác tới từng ô cửa sổ, phương án thích nghi khả dĩ nhất là tản mát để giảm thiểu tổn thất khi hỏa lực đó tới.
“Cơ giới hóa” cấp cá nhân
Hành quân nhóm nhỏ có thể phần nào giải quyết khâu cơ động, nhưng điều đó tạo ra bài toán nan giải về hậu cần. Các nhóm xâm nhập đợi tập hợp đủ đội hình, hoặc các nhóm chiếm lĩnh vị trí tiền tiêu thường phải bám trụ một chỗ trong thời gian dài, dẫn tới tiếp tế nhu yếu phẩm hoặc sơ tán trở nên khó khăn, nhất là khi đối phương cũng có năng lực giám sát chiến trường tương tự.
Giải pháp khi người phân tán đó là hậu cần cũng phân tán theo. Các nhóm xâm nhập thường mang rất nhiều quân tư trang để tác chiến dài ngày. Phương tiện di chuyển cũng thay đổi tương ứng, chú trọng tính cơ động, bí mật dù tải trọng thấp.
Cơ giới hóa theo kíp ít người, thậm chí tới cấp cá nhân, đang là phương thức lí tưởng để vừa đảm bảo cơ động, hậu cần mà vẫn giảm thiểu thương vong trong bối cảnh luôn bị drone đe dọa. Một chỉ huy Ukraine mô tả: "Đánh trúng một xe chở 15 người là một chuyện, nhưng đánh trúng 15 người trên 15 xe là vấn đề hoàn toàn khác”.
“Xe thồ” thời robot
Với triết lý tinh giảm nhân lực đó, hướng phát triển hợp lý nhất hiển nhiên là tiến tới robot hóa, loại bỏ người điều khiển trên phương tiện.
Cho tới gần đây, công nghệ đã đủ phát triển để drone hàng không hay mặt đất cũng có thể đảm nhiệm công tác hậu cần như chở hàng, tải thương, giảm thiểu rủi ro cho con người. Theo OffBeat Research, trong quý I/2026, quân đội Ukraine ghi nhận 24.500 nhiệm vụ vận tải bằng drone mặt đất. Thậm chí vào tháng 8/2025, có trường hợp drone đã thả xe đạp điện xuống để giúp binh sĩ Ukraine bị cô lập thoát vây.
Cục diện giằng co chưa có lời giải
Tuy nhiên, theo Anton Zemlianyi, chuyên gia phân tích tại Trung tâm An ninh Chiến lược và Hợp tác Ukraine, hình thái tác chiến theo nhóm nhỏ có drone hỗ trợ không thể tạo đột phá. Diễn tiến chiến trường của cả hai bên đều rất chậm, tổn thất cao.
Công nghệ drone tải hàng dù được kỳ vọng có thể giành được lợi thế, nhưng vẫn có nhược điểm là khối lượng hậu cần không đáp ứng đủ nhu cầu. Đại đa số trường hợp, drone chỉ đủ dùng để tiếp tế nhu yếu phẩm, đạn dược vũ khí cá nhân, không mang đủ vũ khí hạng nặng để tổ chức đánh lớn.
Tần suất vận chuyển bằng drone tuy tăng mạnh nhưng mới chỉ ở cấp chiến thuật, chưa thể tổ chức ở quy mô chiến dịch. Cụ thể là quân đội Ukraine đã có nhiều tiến bộ ấn tượng về hậu cần bằng drone và có tham vọng robot hóa hoàn toàn hậu cần trên tiền tuyến, nhưng hậu phương vẫn phụ thuộc vào các phương thức truyền thống và vẫn chịu áp lực lớn từ hỏa lực tầm xa của Nga.
Nếu chưa có đột phá nào về công nghệ có thể chống drone trên diện rộng hay tăng cường hiệu quả của hậu cần robot hóa, hình hài của chiến tranh hiện đại có thể sẽ duy trì như hiện tại trong một thời gian dài nữa. Cục diện hai bên trở thành giằng co tiêu hao, mang dáng dấp chiến tranh chiến hào cách đây hơn 100 năm, dù công nghệ thế kỷ XXI đã khiến bức tranh chiến trường trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh đó, các thay đổi trong chiến thuật bộ binh đã chứng tỏ là có ích phần nào, nhưng lại cũng cộng hưởng thêm vào cục diện “bất động” như hiện tại.
