Cái Mép Hạ hướng tới hệ sinh thái cảng - logistics - công nghệ
Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ (TP.HCM) rộng hơn 4.174 ha được quy hoạch với cảng nước sâu, trung tâm logistics, khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ. AI, IoT và hạ tầng dữ liệu được tính đến trong vận hành.
Cái Mép Hạ thành đầu mối logistics, tám phân khu kết nối
Trọng tâm của khu thương mại tự do là hệ thống cảng Cái Mép. Tại phường Tân Phước, khu bến được quy hoạch 13 bến, từ Interflour đến Cái Mép Hạ hạ lưu. Khu bến giữ vai trò cửa ngõ, trung chuyển quốc tế, có thể tiếp nhận tàu container 80.000-250.000 tấn trên khoảng 1.442 ha đất và 152 ha mặt nước.
Quy mô cảng kéo theo nhu cầu tổ chức mạng lưới hậu cần phía sau. Tân Phước hiện có 14 cảng, bến thủy nội địa và được quy hoạch thêm 16 cảng, bến đến năm 2030.
Từ hệ thống cảng này, quy hoạch khu thương mại tự do được mở rộng sang các chức năng logistics, công nghiệp và dịch vụ. Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ được UBND TP.HCM thành lập theo Quyết định 4560/QĐ-UBND ngày 23/7/2026, rộng hơn 4.174 ha, trong đó khoảng 2.500 ha thuộc phường Tân Phước.
Theo Sở Công Thương TP.HCM, khu gồm các phân khu cảng và dịch vụ hậu cần cảng, công nghiệp - logistics, phi thuế quan và dự trữ phát triển xanh. Trong cấu trúc này, cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ là một dự án lớn. Dự án rộng khoảng 351,2 ha, vốn đầu tư hơn 50.800 tỉ đồng, khởi công ngày 1/7/2026.
Hệ thống bến dài khoảng 7,5 km, có thể tiếp nhận tàu container đến 250.000 DWT, tương đương khoảng 24.000 TEU. Công suất thiết kế khoảng 10,8 triệu TEU mỗi năm.
Để tiếp nhận và phân phối lượng hàng này, quy hoạch còn có ga Cái Mép Hạ và các bến thủy nội địa. Trung tâm logistics đảm nhiệm lưu kho, phân phối, chuỗi lạnh, logistics hợp đồng và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Dòng hàng sau đó có thể đi vào khu công nghiệp để sản xuất, chế biến sau nhập khẩu, hoàn thiện sản phẩm, đóng gói, kiểm định và tái xuất. Khu đô thị, dịch vụ cung cấp nhà ở, thương mại, giáo dục, y tế và các dịch vụ chuyên môn.
Với cấu trúc này, Sở Công Thương xác định Tân Phước có thể trở thành hạt nhân logistics quốc tế - cấp vùng, đồng thời kết nối hành lang logistics với Cảng hàng không quốc tế Long Thành.
Cấu trúc nhiều chức năng cũng đặt ra bài toán liên kết giữa các khu vực. ThS. KTS. Phạm Quang Hân - Viện Quy hoạch Xây dựng TP.HCM, cho rằng Cái Mép Hạ được tổ chức thành 8 phân khu, trong đó cảng là một mắt xích của tổ hợp.
Ba phân khu cảng biển rộng khoảng 1.436,89 ha. Trung tâm logistics rộng 906,07 ha. Khu công nghiệp, đô thị và dịch vụ rộng khoảng 850,67 ha. Hai nhóm này chiếm khoảng 46,1% tổng diện tích 8 phân khu được liệt kê.
“Giá trị của Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ không chỉ nằm ở diện tích hay sản lượng hàng hóa mà ở khả năng kết nối các phân khu thành một hệ thống sản xuất - logistics - thương mại - dịch vụ”, ông Hân nói.
Theo ông, cảng là đầu mối hàng hải, trung tâm logistics xử lí dòng hàng, khu công nghiệp đảm nhận sản xuất và hoàn thiện sản phẩm, còn khu đô thị - dịch vụ phục vụ doanh nghiệp, chuyên gia và người lao động.
Các chức năng này nếu phát triển tách rời có thể khiến khu thương mại tự do trở thành tập hợp của cảng, kho bãi và khu công nghiệp. Theo ông Hân, hạ tầng đa phương thức, dữ liệu dùng chung, hải quan thông minh và cơ chế quản lí một cửa cần được kết nối để giảm chi phí vận tải, thời gian giao dịch và chi phí tồn kho. Yêu cầu kết nối đó cũng mở sang một lớp hạ tầng khác: công nghệ số.
Đưa AI vào dòng hàng
Sở KH& CN TP.HCM cho biết thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 10-11% mỗi năm giai đoạn 2026-2030, kinh tế số đóng góp 30-40% GRDP. Cảng biển và logistics là những lĩnh vực được xác định cần đẩy mạnh chuyển đổi số.
Theo sở, khu vực phía Đông Nam thành phố đang hình thành hành lang kinh tế biển và logistics quốc tế, kết nối Tân Phước, Long Sơn, các khu công nghiệp Phú Mỹ, Châu Đức với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Hệ thống cáp cập bờ quốc tế và Trung tâm Dữ liệu Quốc gia số 3 tại Long Sơn rộng 40 ha được tính trong mạng lưới hạ tầng số của khu vực.
Từ nền tảng này, tại Tân Phước, sở đề xuất trung tâm logistics đô thị, bãi kho vận tự động và trạm điều phối giao thông thông minh. Digital Twin có thể mô phỏng đường bộ, đường sắt và luồng hàng hải; dữ liệu IoT được dùng để theo dõi giao thông, dự báo ùn tắc và hỗ trợ điều hành.
Trong cảng, các giải pháp gồm tự động hóa bốc xếp, định vị container bằng GNSS và IoT, AI hỗ trợ điều hành luồng tàu. Camera AI có thể nhận diện biển số, mã container tại cổng cảng.
Ở khâu vận chuyển, sở đề xuất dùng AI điều phối logistics, hướng tới chuyển 30-35% lượng hàng từ đường bộ sang đường sắt và đường thủy nội địa. Tuyến Cái Mép - Biên Hòa được tính kết nối với các ICD tại Tân Phước và Phú Mỹ.
Để hoàn thiện mạng lưới này, các tuyến 992B, 992C và đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu được đề nghị ưu tiên đầu tư, kết nối các khu, cụm công nghiệp với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải.
Song song hạ tầng vận tải và số, TP.HCM cần phát triển các dịch vụ thương mại, tài chính, lưu trú, đào tạo nhân lực, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, chuyên gia, người lao động. Vì vậy hoạt động logistics tại Tân Phước cũng cần gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn, sông ngòi phía Nam phường và phát triển hạ tầng năng lượng sạch phục vụ cảng biển, trung tâm logistics.
