Câu hỏi mới về chip và đất hiếm sau chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump

Chỉ cần nhìn vào danh sách các lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ đi cùng Tổng thống Donald Trump trên chuyến bay hơn 20 giờ từ bang Alaska đến Bắc Kinh, bạn dễ thấy ưu tiên hàng đầu của phái đoàn Mỹ tại Trung Quốc là gì.

Jensen Huang (CEO Nvidia), Elon Musk (CEO Tesla), Tim Cook (CEO Apple) đều có mặt trên máy bay, cùng với lãnh đạo từ Meta, Micron, Qualcomm, Coherent, Boeing. Có thể thấy công nghệ là chủ đề quan trọng trong chuyến thăm Trung Quốc của lãnh đạo 18 doanh nghiệp hàng đầu Mỹ.

Chuyến thăm khởi đầu khá thuận lợi với nhóm lãnh đạo này khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố Trung Quốc sẽ mở rộng cửa hơn với doanh nghiệp Mỹ. Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, họ cũng có cơ hội trực tiếp trình bày đề xuất của mình với giới chức Trung Quốc.

Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg TV hôm 15/5, Jamieson Greer cho biết lãnh đạo các doanh nghiệp Mỹ đã có “cơ hội gặp gỡ ông Trump và ông Tập để trao đổi đôi chút về công ty của mình”. Jamieson Greer đặc biệt nhắc đến Jensen Huang.

Không bàn về xuất khẩu chip

Một chi tiết rất đáng chú ý với CEO Nvidia: Jamieson Greer khẳng định ông Trump và Tập Cận Bình không hề thảo luận về “các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip” trong cuộc gặp song phương.

“Một thỏa thuận cấp phép cho chip H200 của Nvidia sẽ gây ra hậu quả chính trị nghiêm trọng và kích hoạt phản ứng dữ dội từ những người theo chủ nghĩa diều hâu chống Trung Quốc trong Quốc hội Mỹ”, Heidi Crebo-Rediker, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nói với kênh CNBC hồi đầu tuần.

Bất chấp sự phản đối tiềm tàng trong nước, Reuters hôm 14/5 đưa tin Mỹ đã chấp thuận việc bán chip AI H200 cho khoảng 10 hãng công nghệ lớn của Trung Quốc, gồm cả Alibaba, Tencent, ByteDance và JD.com, nhưng đến nay chưa có lô hàng nào được giao.

Theo nguồn tin của Reuters, một số nhà phân phối như Lenovo và Foxconn cũng đã được cấp phép đưa chip H200 vào Trung Quốc. Các công ty được phép mua H200 trực tiếp từ Nvidia hoặc thông qua trung gian. Mỗi khách hàng được duyệt có thể mua tối đa 75.000 chip H200.

Về mặt kỹ thuật, H200 thuộc kiến trúc Hopper, được Nvidia phát hành trước dòng Blackwell. Theo Viện Nghiên cứu Tiến bộ, chip Blackwell (B200, GB200) nhanh hơn khoảng 1,5 lần so với H200 trong huấn luyện mô hình AI và nhanh gấp 5 lần khi thực hiện các tác vụ suy luận.

Dù được Mỹ phê duyệt, các thương vụ bán H200 vẫn bị đình trệ vì những công ty Trung Quốc chùn bước sau chỉ thị từ chính phủ nước này, theo một nguồn tin của Reuters. Nguồn tin này cho biết sự thay đổi lập trường của Trung Quốc một phần xuất phát từ những điều chỉnh từ phía Mỹ, dù chưa rõ cụ thể điều gì đã thay đổi.

Một nguồn tin khác của Reuters nói áp lực tại Trung Quốc đang gia tăng nhằm ngăn chặn hoặc kiểm soát chặt các đơn đặt hàng H200.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick cũng đưa ra quan điểm tương tự khi phát biểu tại phiên điều trần ở Thượng viện tháng 4 rằng: “Đến nay chính quyền trung ương Trung Quốc vẫn chưa cho phép các công ty trong nước mua chip này, vì họ muốn tập trung đầu tư vào ngành công nghiệp nội địa”.

Sự do dự của Trung Quốc phản ánh tính toán chiến lược, do lo ngại nhập khẩu H200 có thể làm suy yếu nỗ lực phát triển chip AI nội địa. Dù chip AI Trung Quốc vẫn tụt hậu so với Nvidia, DeepSeek và một số công ty ngày càng nhấn mạnh việc sử dụng chip trong nước, gồm cả sản phẩm do Huawei phát triển.

Việc các công ty Trung Quốc chuyển sang Huawei cho thấy vị thế bấp bênh của Nvidia tại nước này. Jensen Huang từng cảnh báo rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ đang làm xói mòn chỗ đứng của Nvidia tại thị trường này. Tỉ phú 63 tuổi người Mỹ nói thị phần chip AI của Nvidia ở Trung Quốc thực tế đã giảm về gần như bằng 0.

“Việc các công ty Trung Quốc có mua chip Mỹ hay không là quyết định của họ. Họ rất quyết tâm phát triển công nghệ nội địa và thường xem công nghệ cao Mỹ là mối đe dọa. Nếu Mỹ dẫn trước trong lĩnh vực chip AI, đôi khi Trung Quốc cho rằng điều đó có thể kìm hãm sự phát triển của họ”, Jamieson Greer bình luận.

Đất hiếm và các khoáng sản chiến lược

Chủ đề công nghệ quan trọng khác được cho có trong các cuộc thảo luận giữa ông Trump và Tập Cận Bình là quyền tiếp cận của Mỹ với đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Đây là lĩnh vực mà Trung Quốc đang kiểm soát phần lớn nguồn cung toàn cầu.

Nắm thế thống trị về đất hiếm và các khoáng sản quan trọng, Trung Quốc có công cụ trả đũa quan trọng trong cuộc chiến thuế quan với Mỹ năm ngoái, hạn chế một số hoạt động xuất khẩu trước khi hai bên đạt thỏa thuận đình chiến thương mại hồi tháng 10/2025.

Hiện thỏa thuận này có hiệu lực đến mùa thu năm 2026. Dù Jamieson Greer mô tả thỏa thuận là “vững chắc”, nhưng vẫn chưa rõ liệu hai bên có gia hạn hay không.

Khi được hỏi về khả năng kéo dài thỏa thuận, ông trả lời: “Chúng ta sẽ chờ xem”.

Jamieson Greer cho biết cả hai bên đều có thiện chí tiếp tục hợp tác nếu thỏa thuận mang lại lợi ích cho mỗi nước, đặc biệt để đảm bảo Mỹ tiếp tục được tiếp cận nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc.

Ông tiết lộ rằng dù Mỹ đã thấy nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc đạt “mức tốt hơn, nhưng đôi khi tốc độ vẫn còn chậm”.

Theo Heidi Crebo-Rediker, nếu thỏa thuận được gia hạn thì đây sẽ là “kịch bản tốt nhất” để Mỹ duy trì nguồn cung đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Bà cho rằng Mỹ và các đồng minh không thể nhanh chóng vượt qua Trung Quốc về khai thác, chế biến hay đầu tư ở lĩnh vực này trong ngắn hạn.

Nhiều khả năng các cuộc đàm phán về đất hiếm, một trong những vấn đề nhạy cảm nhất giữa Mỹ và Trung Quốc, sẽ còn kéo dài suốt mùa hè. Chủ đề này có thể tiếp tục được đưa ra bàn thảo nếu ông Tập Cận Bình sang Mỹ vào tháng 9 tới.