Chiến trường Ukraine buộc Mỹ thử nghiệm vũ khí chống drone kiểu mới
Lục quân Mỹ vừa thử nghiệm hệ thống chống drone Bumblebee trong cuộc tập trận African Lion 26 tại Morocco.
Đây là một phần trong nỗ lực khẩn cấp của Lầu Năm Góc nhằm tìm lời giải cho mối đe dọa từ drone FPV tấn công chi phí thấp, loại vũ khí đang làm thay đổi sâu sắc chiến trường Ukraine.
Bài học từ Đông Âu đang buộc Mỹ phải điều chỉnh tư duy phòng thủ mặt đất. Thay vì chỉ dựa vào các hệ thống phòng không đắt đỏ và tập trung ở cấp cao, quân đội Mỹ muốn đưa năng lực chống drone xuống gần hơn với các đơn vị cơ động trên chiến trường.
Khi drone vài trăm USD đe dọa khí tài triệu đô
Trong chiến tranh Ukraine, hình ảnh xuất hiện dày đặc không chỉ là tên lửa hành trình hay pháo binh hạng nặng, mà còn là những chiếc drone FPV nhỏ như hộp giày lao thẳng vào xe tăng, xe bọc thép và kho đạn.
Một chiếc drone FPV gắn đầu đạn có thể chỉ tốn vài trăm USD, nhưng nếu đánh trúng mục tiêu, nó đủ sức phá hủy khí tài trị giá hàng triệu USD, làm tê liệt phương tiện chiến đấu hoặc cắt đứt cả tuyến tiếp tế.
Đó là lý do ngày 15/5, Lục quân Mỹ thông báo thử nghiệm Bumblebee tại African Lion 26, cuộc tập trận thường niên lớn nhất châu Phi do Bộ Tư lệnh Châu Phi của Mỹ tổ chức. Với Washington, đây không còn là bài tập lý thuyết. Drone giá rẻ đã trở thành một thực tế chiến trường, và quân đội Mỹ cần một phương án đối phó nhanh, linh hoạt và ít tốn kém hơn.
Bumblebee khác gì các hệ thống phòng không truyền thống?
Tên gọi Bumblebee, tức ong nghệ vàng đen, gợi lên hình ảnh một thứ nhỏ bé nhưng có thể gây đau. Tinh thần đó cũng phản ánh cách hệ thống này được thiết kế.
Khác với các tổ hợp phòng không tầm ngắn thường bố trí cố định để bảo vệ căn cứ không quân hoặc hạ tầng chiến lược, Bumblebee được phát triển để di chuyển cùng lực lượng mặt đất. Đây là một thiết bị bay không người lái chuyên đánh chặn, có thể trinh sát, giám sát và khi cần sẽ lao vào tiêu diệt mục tiêu.
Điểm đáng chú ý nằm ở khả năng vận hành phân tán. Một trạm điều khiển mặt đất có thể quản lý nhiều phương tiện bay cùng lúc, cho phép đơn vị cấp tiểu đoàn hoặc lữ đoàn tự tạo lớp phòng thủ chống drone mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phòng không cấp trên.
Trong khuôn khổ African Lion 26, Bumblebee được thử nghiệm trong điều kiện khắc nghiệt với nhiệt độ cao, bụi sa mạc và địa hình phân tán rộng. Đây là môi trường gần với nhiều chiến trường tiềm năng ở Trung Đông, châu Phi hoặc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Cơ chế hoạt động của Bumblebee
Bumblebee không sử dụng đầu đạn nổ như nhiều loại vũ khí đánh chặn truyền thống. Thay vào đó, chính thân drone là vũ khí. Hệ thống tiêu diệt mục tiêu bằng va chạm động học có kiểm soát, nghĩa là drone sử dụng động cơ điện, camera tích hợp, phần mềm nhận diện mục tiêu và thuật toán dẫn đường giai đoạn cuối để lao thẳng vào drone đối phương, khiến cả hai cùng mất khả năng hoạt động.
Trong các thử nghiệm tại Fort Bragg, Bumblebee được xác nhận có tầm đánh chặn khoảng 900 m. Thời gian bay dao động từ 20 đến 25 phút, tùy theo tốc độ, quỹ đạo bay và cách hệ thống tiếp cận mục tiêu.
Về cảm biến và khả năng tự động hóa, phiên bản Bumblebee V1 đã được tích hợp tính năng nhận diện mục tiêu tự động, cho phép phát hiện, xác định và bám theo drone đối phương với rất ít sự can thiệp từ người vận hành. Sang phiên bản V2, hệ thống được nâng cấp mạnh hơn với cụm 3 camera, cải tiến và các cảm biến hiện đại hơn.
Điểm đáng chú ý là người vận hành không cần điều khiển toàn bộ pha đánh chặn theo cách thủ công. Sau khi mục tiêu được phê duyệt, phần mềm sẽ tự xử lý giai đoạn tiếp cận cuối cùng, giúp giảm đáng kể áp lực cho phi công điều khiển và tăng độ chính xác khi tấn công drone địch.
Nhờ cơ chế dẫn đường tự động ở giai đoạn cuối, Bumblebee được ghi nhận đạt tỷ lệ va chạm trực tiếp trên 70%, một con số đáng chú ý đối với loại vũ khí chống drone giá thấp được thiết kế để đối phó các mối đe dọa nhỏ, nhanh và khó phát hiện trên chiến trường.
Bài toán khiến Lầu Năm Góc lo ngại
Điều khiến Lầu Năm Góc phải đẩy nhanh thử nghiệm các hệ thống đánh chặn drone giá rẻ không chỉ là số lượng drone FPV xuất hiện dày đặc ở Ukraine, mà còn là cách loại vũ khí này đang được sử dụng ở quy mô ngày càng lớn và có tổ chức hơn.
Tại Ukraine, Nga triển khai drone FPV với cường độ cao để tấn công xe tăng, xe bọc thép, kho đạn và các tuyến tiếp tế. Ở Trung Đông, các lực lượng được Iran hậu thuẫn cũng nhanh chóng học theo chiến thuật này. Từ những kinh nghiệm đó, giới hoạch định quân sự Mỹ lo ngại rằng trong một cuộc xung đột tương lai tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đối thủ có thể tung ra các “bầy drone” với số lượng đủ lớn để làm quá tải những lớp phòng thủ truyền thống.
Mối lo lớn nhất nằm ở bài toán chi phí. Một quả tên lửa đánh chặn như Patriot hoặc NASAMS có thể có giá từ vài trăm nghìn đến hàng triệu USD, trong khi một drone FPV tấn công chỉ tốn vài trăm USD. Nếu phải dùng tên lửa đắt tiền để bắn hạ từng mục tiêu giá rẻ, bên phòng thủ sẽ nhanh chóng bị kéo vào một cuộc chiến tiêu hao bất lợi, nhất là khi đối phương có thể phóng hàng trăm hoặc hàng nghìn mục tiêu cùng lúc.
Bumblebee ra đời để giải quyết chính nghịch lý đó. Thay vì dùng vũ khí đắt đỏ để chống lại drone giá rẻ, hệ thống này hướng tới cách tiếp cận cân bằng hơn, dùng phương tiện đánh chặn chi phí thấp để đối phó với mối đe dọa chi phí thấp.
African Lion 26 thành phòng thí nghiệm chiến trường
African Lion 26 không còn chỉ là một cuộc tập trận quân sự thông thường. Sự kiện này ngày càng giống một phòng thí nghiệm chiến trường, nơi Mỹ vừa huấn luyện lực lượng, vừa thử nghiệm công nghệ mới trong điều kiện thực tế.
Bên cạnh Bumblebee, quân đội Mỹ còn triển khai chương trình đào tạo về drone cho binh sĩ Morocco, Ghana, Nigeria và Mỹ. Nội dung huấn luyện bao gồm vận hành drone cỡ nhỏ, trinh sát chiến trường và nhận dạng mục tiêu.
Đây là một phần trong chiến lược của AFRICOM nhằm nâng cao năng lực tác chiến drone cho các đối tác châu Phi. Khu vực này đang chứng kiến mối đe dọa từ drone lan rộng, đặc biệt khi các nhóm vũ trang phi nhà nước ngày càng sử dụng chúng nhiều hơn từ vùng Sahel đến Sừng châu Phi.
Cùng thời điểm, Lực lượng Đặc nhiệm Lục quân Mỹ tại Nam Âu - Châu Phi cũng thành lập một đơn vị chuyên về năng lực tiên tiến. Nhiệm vụ của đơn vị này là rút ngắn khoảng cách giữa thử nghiệm và triển khai thực tế, cho thấy quân đội Mỹ nhận ra quy trình mua sắm quốc phòng truyền thống đang quá chậm so với tốc độ phát triển của công nghệ drone.
