Vòm Vàng 1.200 tỉ USD: Mỹ chặn tên lửa siêu vượt âm Nga - Trung thế nào?
Mỹ đang tăng tốc xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia thế hệ mới Vòm Vàng (Golden Dome), dự án tốn kém nhất trong lịch sử quốc phòng nước này với chi phí ước tính 1.200 tỉ USD.
Cơ quan Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) vừa đưa ra đánh giá cho thấy dự án Vòm Vàng có thể tiêu tốn khoảng 1.200 tỉ USD. Dự án này không chỉ là một hệ thống đánh chặn riêng lẻ, mà được hình dung như một kiến trúc phòng thủ thống nhất trên phạm vi toàn lãnh thổ. Nó sẽ kết nối và tích hợp các năng lực hiện có của Lầu Năm Góc, lực lượng vũ trụ, hải quân, không quân cùng mạng lưới phòng thủ tên lửa của Mỹ, nhằm tạo thành một lớp lá chắn nhiều tầng trước các mối đe dọa ngày càng phức tạp.
Động lực thúc đẩy dự án Vòm Vàng bắt nguồn từ một thực tế ngày càng đáng lo ngại. Mạng lưới phòng thủ tên lửa hiện nay của Mỹ vốn được thiết kế chủ yếu để đối phó với các mối đe dọa tên lửa đạn đạo quy mô hạn chế, chứ không phải cho một cuộc chiến giữa các cường quốc, nơi hàng trăm mục tiêu có thể bị tấn công cùng lúc. Trong khi đó, Nga và Trung Quốc đang phát triển những loại vũ khí được tạo ra để xuyên thủng chính các lớp phòng thủ này.
Mối lo từ Avangard của Nga
Avangard là phương tiện lướt siêu vượt âm của Nga, nổi bật nhờ tốc độ cực cao và khả năng cơ động linh hoạt trong khí quyển. Vũ khí này được phóng bằng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, sau đó tách ra để lướt về phía mục tiêu theo quỹ đạo khó dự đoán hơn nhiều so với đầu đạn đạn đạo truyền thống.
Theo các thông số thường được công bố, Avangard có thể đạt tốc độ tối đa lên tới Mach 27, tương đương khoảng 33.000km/h. Tầm hoạt động của phương tiện lướt này được cho là trên 6.000 km khi bay độc lập, trong khi phạm vi tấn công tổng thể có thể lên tới khoảng 10.000 km, tùy thuộc vào loại tên lửa đẩy được sử dụng.
Về tải trọng, Avangard có đầu đạn nặng khoảng 2.000 kg, có thể mang cả đầu đạn thông thường lẫn đầu đạn hạt nhân. Hệ thống này được thiết kế để triển khai từ các tên lửa đạn đạo cỡ lớn của Nga như UR-100UTTKh, R-36M2 hoặc RS-28 Sarmat.
Sức mạnh DF-17 của Trung Quốc
Về phía Trung Quốc, tên lửa siêu vượt âm DF-17 được xem là một trong những năng lực đáng chú ý nhất trong kho vũ khí tấn công tầm xa của Bắc Kinh. Hệ thống này sử dụng phương tiện lướt siêu vượt âm, cho phép đầu đạn bay ở tốc độ rất cao, cơ động trong khí quyển và tiếp cận mục tiêu theo quỹ đạo khó dự đoán hơn so với tên lửa đạn đạo truyền thống.
Các thông số kỹ thuật cốt lõi của DF-17 cho thấy mức độ đáng ngại của loại vũ khí này. Tên lửa được cho là có thể đạt tốc độ từ Mach 5 - 10 (6.174 - 12.348km/h). Tầm bắn ước tính khoảng 1.800 đến 2.500 km, đủ để đe dọa nhiều mục tiêu chiến lược trong khu vực. Về kích thước, DF-17 dài khoảng 11 mét, với trọng lượng tổng thể vào khoảng 15.000 kg.
Bốn lớp phòng thủ từ quỹ đạo xuống mặt đất
Theo phương án thiết kế đang được nghiên cứu, Vòm Vàng sẽ hoạt động như một mạng lưới phòng thủ nhiều tầng, với bốn lớp đánh chặn được triển khai đồng thời. Lớp ngoài cùng là hệ thống đặt trên quỹ đạo, có nhiệm vụ sử dụng cảm biến và tên lửa đánh chặn ngoài không gian để phát hiện, theo dõi và tiêu diệt tên lửa đối phương ngay từ giai đoạn tăng tốc, hoặc khi mục tiêu đang bay giữa hành trình.
Hai lớp tiếp theo là mạng lưới phòng thủ mặt đất tầm xa, kết hợp các tên lửa đánh chặn GBI hiện có với thế hệ tên lửa đánh chặn mới NGI, cùng các hệ thống phóng THAAD được bố trí tại những vị trí chiến lược trên khắp lãnh thổ Mỹ. Lớp trong cùng là hệ thống phòng thủ khu vực trên mặt đất, sử dụng tên lửa Patriot PAC-3 để bảo vệ các trung tâm dân cư, thành phố quan trọng và các căn cứ quân sự cụ thể trước những đòn tấn công lọt qua các tầng phòng thủ bên ngoài.
Ngoài ra, Hải quân Mỹ sẽ đóng vai trò cơ động với các khu trục hạm và tuần dương hạm trang bị hệ thống Aegis mang tên lửa SM-3 và SM-6, tạo thành các hành lang phòng thủ di động ở Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và Bắc Cực. Máy bay cảnh báo sớm, drone giám sát tầm cao, hệ thống AI chiến tranh và mạng quản lý trận địa thế hệ mới sẽ hỗ trợ phát hiện và theo dõi tên lửa hành trình bay thấp cùng các mối đe dọa siêu vượt âm đang tiếp cận ở tốc độ cực cao.
Điểm đáng chú ý trong thiết kế của Vòm Vàng là khả năng vận hành tự chủ. Hệ thống được xây dựng để vẫn có thể phát hiện, theo dõi và đánh chặn mục tiêu ngay cả khi đường liên lạc với trung tâm chỉ huy quốc gia bị gián đoạn, chẳng hạn do tấn công mạng hoặc các đòn tấn công trực tiếp trong giai đoạn đầu của xung đột.
Bài toán kinh tế nghiêng về phía kẻ tấn công
Một trong những điểm yếu cố hữu của mọi hệ thống phòng thủ tên lửa nằm ở sự chênh lệch chi phí. Mỗi tên lửa đánh chặn của Mỹ có thể có giá hàng triệu USD, trong khi drone tấn công, tên lửa hành trình và các loại mồi nhử ngày càng rẻ hơn, dễ sản xuất hơn và có thể được triển khai với số lượng lớn.
Cuộc xung đột tại Ukraine, cùng các vụ tấn công bằng drone ở Biển Đỏ trong những năm gần đây, đã cho thấy rõ nghịch lý này. Bên phòng thủ thường phải sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt đỏ để đối phó với từng đợt tấn công bằng drone giá rẻ. Nếu tình trạng này kéo dài, kho đạn đánh chặn có thể nhanh chóng bị bào mòn, trong khi bên tấn công vẫn tiếp tục duy trì áp lực bằng các phương tiện rẻ tiền hơn.
Trong bối cảnh đó, các đối thủ của Mỹ đang phát triển các chiến thuật tấn công kiểu bầy đàn. Họ có thể phóng cùng lúc hàng trăm drone, tên lửa hành trình và mồi nhử nhằm làm quá tải hệ thống radar, tiêu hao kho tên lửa đánh chặn và mở đường cho các đầu đạn thật xuyên qua những lớp phòng thủ cuối cùng.
Chính thách thức này đang thúc đẩy Mỹ tăng đầu tư vào các công nghệ mới như vũ khí năng lượng định hướng, hệ thống ngắm bắn có trí tuệ nhân tạo hỗ trợ và các loại tên lửa đánh chặn có chi phí thấp hơn. Những tập đoàn quốc phòng lớn như Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman cùng nhiều nhà thầu khác được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển công nghệ cho Vòm Vàng, đặc biệt khi hệ thống này được kết nối với mạng lưới theo dõi tên lửa của Lực lượng Vũ trụ Mỹ.
Nguy cơ châm ngòi chạy đua vũ trang mới
Nga và Trung Quốc đang theo dõi sát sao quá trình phát triển của Vòm Vàng, nhưng không phải trong thế bị động. Với Moscow và Bắc Kinh, một lá chắn tên lửa mở rộng của Mỹ có thể bị xem là mối đe dọa trực tiếp đối với năng lực răn đe hạt nhân của họ. Nếu Nga hoặc Trung Quốc cho rằng hệ thống phòng thủ tương lai của Washington có khả năng làm suy yếu năng lực phản công hạt nhân, cả hai nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng cách tăng số lượng tên lửa tấn công, phát triển thêm đầu đạn cơ động, mồi nhử và các phương tiện xuyên thủng phòng thủ để duy trì thế cân bằng chiến lược.
Trung Quốc hiện đang đẩy mạnh năng lực tên lửa đạn đạo xuyên lục địa DF-41, loại vũ khí có thể mang nhiều đầu đạn độc lập cùng các mồi nhử tầm cao nhằm làm bão hòa hệ thống phòng thủ nhiều tầng. Trong khi đó, Nga tiếp tục hiện đại hóa hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 Nudol, đồng thời phát triển các đầu đạn cơ động và vũ khí phóng từ tàu ngầm được thiết kế để vượt qua những lá chắn đánh chặn hiện đại.
Cuộc cạnh tranh giữa công nghệ tấn công và năng lực phòng thủ vì thế có nguy cơ mở rộng ra nhiều lĩnh vực mới, từ không gian, chiến tranh mạng, hệ thống ngắm bắn có trí tuệ nhân tạo hỗ trợ cho đến hạ tầng quân sự ngoài quỹ đạo.
