Chiêu trò rút ruột tiền thuế trên sàn TMĐT thu về tiền tỉ
Tận dụng tốc độ giao dịch chóng mặt của các sàn thương mại điện tử, không ít doanh nghiệp đã tinh vi dựng lên những hệ sinh thái gian hàng ảo, hóa đơn khống nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế.
5 chiêu trò rút ruột tiền thuế trên sàn thương mại điện tử
Sự bùng nổ của kinh tế số trong những năm qua đã mở ra cánh cửa xuất khẩu rộng lớn cho các tổ chức, cá nhân kinh doanh tại Việt Nam.
Chỉ với một tài khoản trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới, hàng hóa thuần Việt có thể tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu một cách dễ dàng. Tuy nhiên, mặt tối của "sự dễ dàng" này lại đang đặt ra những thách thức chưa từng có cho công tác kiểm soát hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT).
Nếu như trước đây, các vụ án gian lận hoàn thuế thường gắn liền với những thùng container rỗng, những bộ hồ sơ giấy được làm giả thô sơ, thì nay, cuộc chơi đã dịch chuyển sang không gian số. Các đối tượng trục lợi đã tận dụng triệt để tính ẩn danh, quy trình phi tiếp xúc và dòng tiền luân chuyển phức tạp của TMĐT để xây dựng những kịch bản gian lận có tính hệ thống.
Qua thực tiễn đấu tranh và rà soát, cơ quan thuế đã nhận diện được 5 thủ đoạn phổ biến và tinh vi nhất hiện nay của các đơn vị kinh doanh TMĐT "ma":
"Buff đơn ảo" và vòng xoáy hóa đơn khống
Các đối tượng lập hàng loạt gian hàng trên các sàn TMĐT bằng thông tin cá nhân giả hoặc tài khoản thuê mướn. Tiếp đó, chúng sử dụng các thủ thuật công nghệ để "buff đơn", tự đặt hàng với giá trị cao ngất ngưởng.
Thực tế, không có bất kỳ dòng hàng hóa nào lưu thông, hoặc các gói hàng vận chuyển chỉ là hộp rỗng. Mục đích tối thượng của kịch bản này là tạo ra doanh thu ảo, từ đó hợp thức hóa việc xuất hóa đơn GTGT đầu ra cho các công ty "ma" khác, tạo chuỗi khấu trừ thuế liên hoàn hoặc lập hồ sơ hoàn thuế xuất khẩu ảo.
Gom vết "chi phí thu mua" từ mô hình không kho bãi
Lợi dụng mô hình kinh doanh dropshipping hoặc bán hàng không qua kho, các doanh nghiệp này khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể trên mạng xã hội (Facebook, TikTok, Zalo). Bằng cách thu gom hóa đơn lẻ hoặc mua lại hóa đơn của các hộ kinh doanh này, họ tự vẽ lên các "chi phí thu mua" khổng lồ không có thực để kê khai thuế đầu vào, làm bệ đỡ cho hồ sơ xin hoàn thuế sau đó.
Rửa tiền và ngụy tạo dòng tiền qua ví điện tử
Quy định hoàn thuế bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng. Để hợp thức hóa điều kiện này, dòng tiền được các đối tượng cho chạy "vòng vèo" qua hàng chục tài khoản cá nhân, ví điện tử tích hợp trên sàn, rồi cuối cùng quay trở lại túi chủ doanh nghiệp dưới danh nghĩa "thanh toán đơn hàng". Nhìn trên hệ thống tài chính, đây là một giao dịch mua bán hoàn hảo đã thanh toán đầy đủ, nhưng bản chất chỉ là màn kịch "tay trái sang tay phải".
Xuất khẩu tại chỗ "vỏ bọc" qua kho ngoại quan
Doanh nghiệp mở tờ khai, lập hồ sơ chứng minh xuất khẩu hàng hóa cho các đối tác nước ngoài bán trên các sàn TMĐT quốc tế lớn như Amazon, eBay. Tuy nhiên, hàng hóa thực chất chưa từng rời khỏi lãnh thổ Việt Nam mà vẫn nằm im trong các kho nội địa, hoặc nguy hiểm hơn, được tuồn ra bán lẻ tại thị trường trong nước không lập hóa đơn. Bộ hồ sơ "vỏ bọc" xuất khẩu vẫn được hoàn thiện sạch sẽ để gửi lên cơ quan thuế xin hoàn tiền.
Cấu kết làm giả chứng từ chuyển phát nhanh
Do đặc thù của đơn hàng TMĐT là nhỏ, lẻ và phân tán, các đối tượng đã gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn trên giấy tờ. Sau đó, chúng cấu kết với một số nhân viên hoặc đơn vị vận chuyển chuyển phát nhanh để làm giả chứng từ gửi hàng, tạo chứng cứ ngoại phạm rằng hàng đã xuất ra khỏi Việt Nam nhằm khép lại quy trình hoàn thuế.
Siết hành lang pháp lý: Không chỉ cần hóa đơn là đủ
Trước những lỗ hổng bị lợi dụng, đại diện Cục Thuế cho biết, hành lang pháp lý hiện nay đã được điều chỉnh và siết chặt để bắt kịp thực tế. Cụ thể, các điều kiện khấu trừ và hoàn thuế GTGT đầu vào đối với hàng hóa xuất khẩu qua sàn TMĐT nước ngoài đã được quy định rất cụ thể và nghiêm ngặt tại Khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Nhìn sâu vào bản chất, cuộc chiến chống gian lận thuế trong kỷ nguyên số không thể thắng nếu chỉ dùng các phương pháp thủ công truyền thống. Việc kiểm tra và đối chiếu chứng từ bằng mắt thường vẫn là nền tảng pháp lý bắt buộc, bởi mọi quyết định xử lý đều phải dựa trên các văn bản quy định. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở vỏ bọc chứng từ, cơ quan quản lý sẽ luôn đi sau các "đạo diễn" của các đường dây gian lận ảo.
Chính vì vậy, định hướng chiến lược mang tính sống còn của ngành Thuế hiện nay là dịch chuyển mạnh mẽ: Từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu.
Giải pháp căn cơ chính là thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu kết nối thời gian thực giữa các bên: Hóa đơn điện tử (Cơ quan Thuế) - Dòng tiền (Ngân hàng) - Vận động vật lý của hàng hóa (Hải quan & Đơn vị Logistics).
Khi hệ thống phân tích rủi ro dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) được kích hoạt, nó sẽ đóng vai trò như một bộ quét tự động.
Bất kỳ một đơn hàng nào có dấu hiệu bất thường như tốc độ quay vòng vốn quá nhanh, địa chỉ IP đặt hàng trùng lặp, hay khối lượng hàng hóa không tương xứng với chi phí vận chuyển sẽ ngay lập tức bị hệ thống gắn cờ cảnh báo.
Đây là mô hình quản lý hiện đại, giúp cơ quan thuế phân loại rạch ròi: Một mặt tạo luồng xanh thông thoáng cho những doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện; mặt khác, khoanh vùng và xử lý nghiêm các đối tượng cố tình lợi dụng chính sách để trục lợi.
Đại diện cơ quan thuế khẳng định, việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số chặt chẽ hơn hoàn toàn không nhằm mục đích gây khó dễ hay tạo rào cản cho sự phát triển của doanh nghiệp. Ngược lại, đây là hành động cần thiết để bảo vệ các đơn vị kinh doanh chân chính, tạo ra một sân chơi bình đẳng và minh bạch.
Trong kỷ nguyên số, minh bạch không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà là yêu cầu sống còn. Chỉ khi dòng tiền thực, hàng hóa thực và dữ liệu thực khớp lệnh, khi đó, chính sách hoàn thuế mới thực sự đi đúng hướng, trở thành động lực tài chính thúc đẩy nền kinh tế số phát triển bền vững.
