Cà Mau đưa công cụ số vào gần 55.000ha lúa phát thải thấp, chất lượng cao
130 đại biểu tham gia tập huấn giảng viên nguồn, góp phần chuẩn hóa nhân lực triển khai quy trình lúa phát thải thấp.
Xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn cho gần 55.000ha lúa phát thải thấp
Ngày 15/9, tại Cà Mau, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Cà Mau và Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) tổ chức tập huấn Giảng viên nguồn (TOT) về Quản lí dinh dưỡng chính xác và đánh giá tuân thủ Quy trình Một triệu ha canh tác lúa phát thải thấp, chất lượng cao. Hoạt động nằm trong khuôn khổ dự án CGIAR - Scaling for Impact (S4I): Nhân rộng để tạo tác động.
Chương trình có gần 130 đại biểu, gồm cán bộ Sở NN&MT, cán bộ của 20 xã, phường và gần 50 hợp tác xã triển khai Đề án Một triệu ha tại Cà Mau. Đây là bước tiếp nối lớp tập huấn giảng viên nguồn đầu tiên tại Cần Thơ, hướng tới đưa năng lực hướng dẫn kĩ thuật xuống cơ sở.
Sau giai đoạn thí điểm 2024-2025, Đề án “Một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (ĐBSCL) bước vào giai đoạn nhân rộng 2026-2030, với yêu cầu triển khai đến cấp xã. Cà Mau dự kiến đến năm 2030 mở rộng diện tích tham gia Đề án lên gần 55.000 ha. Vì vậy, xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn có vai trò quan trọng trong việc đưa yêu cầu kĩ thuật của Quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Quyết định số 4043 đến cơ sở thống nhất, đồng bộ.
IRRI tập trung xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn có khả năng tiếp tục đào tạo và đồng hành với nông dân. Nội dung tập huấn gồm quản lí dinh dưỡng chính xác, sử dụng phân bón hợp lí, giảm lượng giống và vật tư đầu vào, quản lý nước hiệu quả và các giải pháp canh tác góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Quản lí dinh dưỡng chính xác là nội dung trọng tâm. Thay vì áp dụng một công thức phân bón chung, cách tiếp cận này hướng đến quyết định phù hợp với điều kiện từng thửa ruộng, theo nguyên tắc “bốn đúng”: đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng vị trí và cách bón. Cách làm góp phần giảm chi phí đầu vào, hạn chế thất thoát dinh dưỡng và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Chuẩn hóa nhân lực, nâng hiệu quả canh tác
PGS.TS. Nguyễn Văn Bộ, Cố vấn cao cấp, cho rằng quản lí dinh dưỡng chính xác là đưa quyết định bón phân về đúng nhu cầu thực tế của từng thửa ruộng. Khi bón đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách, nông dân sử dụng phân bón hiệu quả hơn, giảm chi phí đầu vào và hạn chế thất thoát dinh dưỡng.
Công cụ Bón phân đúng (Rice Crop Manager - RCM) được giới thiệu để cụ thể hóa nguyên tắc này. Từ thông tin từng thửa ruộng, RCM đưa ra khuyến nghị bón phân theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Trần Thị Cẩm Nhung, chuyên gia IRRI, cho biết RCM góp phần thống nhất hướng dẫn.
Dữ liệu tuân thủ tạo giá trị cho hạt gạo
Cùng với kĩ thuật canh tác, chương trình chú trọng đánh giá mức độ tuân thủ Quy trình Một triệu ha. Khi Đề án được nhân rộng trên diện tích lớn, việc theo dõi và tổng hợp dữ liệu thống nhất trở thành yêu cầu quan trọng. Công cụ Viricert số hóa đánh giá mức độ tuân thủ qua 10 khâu thực hành sản xuất.
Dữ liệu và minh chứng số từ Viricert giúp hợp tác xã quản lí sản xuất chặt chẽ hơn, đồng thời là căn cứ để địa phương tổng hợp, báo cáo kết quả nhân rộng. VIETRISA giới thiệu nhãn hiệu "Gạo Việt Xanh Phát Thải Thấp" và mối liên hệ giữa mức độ tuân thủ được Viricert ghi nhận với cơ sở xem xét cấp quyền sử dụng nhãn hiệu.
IRRI lồng ghép cách tiếp cận bao trùm giới và lấy nông dân làm trung tâm. Một kĩ thuật chỉ có thể được áp dụng rộng rãi khi tập huấn tiếp cận đầy đủ những người trực tiếp tham gia sản xuất và ra quyết định trong hộ gia đình.
Phụ nữ tham gia nhiều công việc đồng áng và các quyết định về tài chính, sản xuất, trong khi tập huấn kỹ thuật trước đây vẫn chủ yếu hướng tới nam giới. Vì vậy, chương trình đề xuất xem mỗi hộ gia đình như một hệ thống ra quyết định, trong đó cả vợ và chồng cùng tham gia học tập, trao đổi về thực hành sản xuất.
Bà Đinh Kim Dung, Chánh văn phòng IRRI Việt Nam, nhấn mạnh: "Lấy nông dân làm trung tâm không chỉ là đưa kĩ thuật đến nhiều người hơn, mà còn phải bảo đảm kĩ thuật đến đúng những người tham gia sản xuất và ra quyết định". Theo bà Dung: theo dõi ai được tiếp cận, ai thực sự áp dụng và nhóm nào còn bị bỏ sót sẽ giúp địa phương, hợp tác xã điều chỉnh hỗ trợ để giải pháp kĩ thuật được áp dụng thực tế và bền vững hơn.
Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV – Sở NN&MT tỉnh Cà Mau, cho rằng với yêu cầu triển khai Đề án xuống cấp xã, đào tạo giảng viên nguồn và xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng địa bàn là rất cần thiết. Mỗi xã có điều kiện sản xuất khác nhau, vì vậy kiến thức, công cụ cần được vận dụng linh hoạt để cán bộ và hợp tác xã hướng dẫn nông dân phù hợp hơn.
Với mục tiêu gần 55.000 ha tham gia Đề án vào năm 2030, Cà Mau cần lực lượng hỗ trợ kĩ thuật được mở rộng. Đội ngũ giảng viên nguồn được kì vọng trở thành cầu nối giữa quy trình, công cụ số, hợp tác xã và nông dân.
