Cơn sốt AI thổi bùng doanh thu ngành thiết bị chip đầu năm 2026

Các ông lớn chuyên cung cấp "cuốc xẻng" cho cơn sốt vàng kỹ thuật số này – những nhà sản xuất thiết bị chế tạo chip hàng đầu thế giới – đang đứng trước ngưỡng cửa của một quý kinh doanh bùng nổ chưa từng thấy trong ba quý gần đây. Với mức tăng trưởng doanh thu dự kiến đạt hai con số, thị trường đang chứng kiến một cuộc đua khốc liệt để đáp ứng cơn khát năng lực tính toán của thế giới. Tuy nhiên, đằng sau những bảng báo cáo tài chính xanh mướt ấy là một bức tranh phức tạp đan xen giữa cơ hội từ thị trường Trung Quốc và những rủi ro pháp lý ngày càng siết chặt từ Washington, tạo nên một thế trận "đi trên dây" đầy kịch tính cho các tập đoàn công nghệ.

Cú hích từ cơn khát AI và sự trở lại của những con số ấn tượng

Dựa trên những dữ liệu mới nhất từ các cuộc khảo sát và định hướng doanh nghiệp, tổng doanh thu quý của 9 nhà cung cấp thiết bị chip hàng đầu đến từ Nhật Bản, Mỹ và châu Âu dự kiến sẽ tăng vọt 16% so với cùng kỳ năm ngoái (xem chi tiết ở bảng dưới). Không chỉ dừng lại ở doanh thu, lợi nhuận ròng của nhóm "quyền lực" này cũng được dự báo sẽ tăng tới 20%, đánh dấu quý thứ tám liên tiếp họ duy trì được mức tăng trưởng lợi nhuận hai con số. Những con số biết nói này không phải là sự ngẫu nhiên, mà là hệ quả tất yếu của một làn sóng đầu tư ồ ạt vào năng lực sản xuất chip trên toàn cầu.

Động lực chính cho sự hồi sinh mạnh mẽ này không gì khác ngoài cơn sốt AI đang lan rộng khắp mọi ngõ ngách của đời sống công nghệ. Các "gã khổng lồ" sản xuất chip như TSMC của Đài Loan (TQ), SK Hynix và Samsung Electronics của Hàn Quốc đang trong cuộc chạy đua vũ trang về công nghệ. TSMC đã tuyên bố sẽ nâng mức đầu tư vốn lên mức kỷ lục trong năm 2026, trong khi hai đối thủ Hàn Quốc cũng không chịu kém cạnh khi công bố các kế hoạch chi tiêu khổng lồ. Mục tiêu duy nhất của họ là mở rộng năng lực sản xuất để đáp ứng nhu cầu vô tận về chip xử lý AI và bộ nhớ băng thông cao (DRAM).

ASML Holding, "viên ngọc quý" của công nghệ châu Âu và là nhà cung cấp độc quyền các máy quang khắc cực tím (EUV) tối tân nhất thế giới, dự kiến doanh thu sẽ tăng khoảng 10% trong quý đầu năm. Christophe Fouquet, Chủ tịch kiêm CEO của ASML, đã không giấu được sự lạc quan khi nhận định rằng triển vọng thị trường đã được cải thiện rõ rệt chỉ trong vài tháng qua. Trước đó, nhiều nhà cung cấp từng dự đoán rằng sự phục hồi sẽ chỉ thực sự đến vào nửa cuối năm 2026, khi các khách hàng hoàn tất việc xây dựng nhà xưởng mới. Thế nhưng, thực tế đã chứng minh sức nóng của AI vượt xa mọi dự đoán. Nhu cầu cấp thiết đối với các máy chủ AI đã buộc các nhà sản xuất chip phải tăng tốc, đốt cháy giai đoạn để đưa sản phẩm ra thị trường sớm nhất có thể.

Sự gấp gáp này thể hiện rõ nhất qua câu chuyện của Tokyo Electron, nhà cung cấp thiết bị hàng đầu Nhật Bản. Trước làn sóng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giao hàng, công ty này đã phải nâng mức dự báo doanh số bán thiết bị mới. Thậm chí, trong bối cảnh các nhà máy mới chưa kịp hoàn thiện, nhiều khách hàng đã chấp nhận giải pháp tình thế là cải tiến, nâng cấp các dây chuyền thiết bị cũ để sản xuất chip đời mới. Điều này vô tình tạo ra một cú hích bất ngờ cho mảng kinh doanh bảo trì và dịch vụ của Tokyo Electron, biến những cỗ máy cũ kỹ thành những "chú gà đẻ trứng vàng" trong ngắn hạn.

Thị trường Trung Quốc và nghịch lý của sự phụ thuộc

Trong bức tranh tăng trưởng rực rỡ đó, thị trường Trung Quốc hiện lên như một mảnh ghép quan trọng nhưng cũng đầy tranh cãi. Bất chấp những căng thẳng thương mại leo thang và các lệnh cấm vận công nghệ từ phía Mỹ, dòng chảy thiết bị bán dẫn vào đất nước tỉ dân vẫn chưa hề có dấu hiệu ngưng trệ, thậm chí còn đang tăng trưởng mạnh mẽ. Trong quý báo cáo gần nhất, 8 công ty lớn (ngoại trừ Teradyne của Mỹ chưa công bố số liệu) đã ghi nhận tổng doanh thu từ thị trường Trung Quốc tăng 8%, đạt con số khổng lồ 10,2 tỉ USD. Đáng chú ý, thị trường này đóng góp tới hơn 30% tổng doanh thu của các doanh nghiệp này, một tỉ lệ cho thấy mức độ phụ thuộc không hề nhỏ.

Mặc dù Bắc Kinh đang dốc toàn lực để xây dựng một chuỗi cung ứng bán dẫn nội địa tự chủ, nhưng thực tế phũ phàng là họ vẫn chưa thể thoát khỏi cái bóng của các nhà cung cấp phương Tây trong những lĩnh vực công nghệ lõi. Trung Quốc vẫn cần đến thiết bị của Nhật Bản, Mỹ và châu Âu để lấp đầy những khoảng trống mà công nghệ trong nước chưa thể với tới. Điển hình như ASML, doanh số bán thiết bị của hãng sang Trung Quốc đã tăng trưởng tới 60%. Điều này thoạt nghe có vẻ nghịch lý trong bối cảnh bị hạn chế xuất khẩu máy quang khắc tiên tiến, nhưng thực chất, Trung Quốc đang ồ ạt thu mua các dòng máy thế hệ cũ (không nằm trong danh sách cấm) để phục vụ cho các nhu cầu sản xuất chip thông thường và chip cho xe điện, thiết bị gia dụng.

Các nhà sản xuất thiết bị hậu cần dùng để xử lý và kiểm thử chip như Advantest hay Disco cũng đang sống khỏe nhờ thị trường này, với khoảng 20% đến 30% doanh thu đến từ Trung Quốc. Yasuo Imanaka, chuyên gia phân tích trưởng tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Chứng khoán Rakuten, nhận định rằng dù tỉ trọng doanh thu từ Trung Quốc của ASML có thể giảm từ 33% xuống còn 20% trong năm nay do các quy định mới, nhưng con số tuyệt đối vẫn sẽ rất lớn. Lý do là Trung Quốc sẽ mất ít nhất vài năm nữa mới có thể thu hẹp khoảng cách về hiệu suất thiết bị quang khắc.

Hơn nữa, với các chính sách quốc gia khuyến khích phát triển bán dẫn AI, chính phủ Trung Quốc sẵn sàng bơm tiền để nhập khẩu mọi thứ có thể, đảm bảo rằng doanh số của các nhà cung cấp nước ngoài tại đây sẽ không sụt giảm quá nghiêm trọng trong tương lai gần. Đây là một mối quan hệ cộng sinh kỳ lạ: các công ty phương Tây cần doanh thu để tái đầu tư R&D, còn Trung Quốc cần công cụ để duy trì giấc mơ cường quốc công nghệ.

Đi trên dây giữa lợi nhuận và rào cản địa chính trị

Tuy nhiên, việc kiếm tiền từ thị trường Trung Quốc chưa bao giờ là một bữa tiệc miễn phí. Các nhà sản xuất thiết bị chip đang phải đối mặt với một rủi ro hiện hữu: sự giám sát gắt gao từ Washington. Việc mở rộng kinh doanh tại Trung Quốc đồng nghĩa với việc họ đang đi vào "vùng xám" của các quy định kiểm soát xuất khẩu, nơi ranh giới giữa hợp pháp và bất hợp pháp đôi khi rất mong manh. Vào tháng 10 vừa qua, Ủy ban Đặc biệt về Đảng Cộng sản Trung Quốc của Hạ viện Mỹ đã thẳng thừng chỉ mặt đặt tên các nhà sản xuất công cụ chip, bao gồm Tokyo Electron, ASML và cả công ty Mỹ KLA, cáo buộc họ thu được "lợi nhuận khổng lồ" từ việc bán hàng cho Trung Quốc, ám chỉ việc này có thể đi ngược lại lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ.

Lời cảnh báo đã nhanh chóng biến thành hành động trừng phạt cụ thể, tạo nên một cú sốc cho toàn ngành. Vào ngày 11 tháng 2, Bộ Thương mại Mỹ thông báo rằng Applied Materials – tập đoàn thiết bị bán dẫn hàng đầu của Mỹ – đã đồng ý nộp phạt 252 triệu USD để dàn xếp các cáo buộc vi phạm lệnh xuất khẩu. Cụ thể, công ty này bị cáo buộc đã lách luật bằng cách chuyển các thiết bị sản xuất bán dẫn sang Trung Quốc thông qua một công ty con tại Hàn Quốc trong giai đoạn 2021-2022. Vụ việc của Applied Materials không chỉ là một đòn giáng mạnh vào tài chính mà còn là một lời răn đe đanh thép gửi tới toàn bộ ngành công nghiệp: Washington sẽ không nương tay với bất kỳ hành vi "đi đêm" nào nhằm tuồn công nghệ nhạy cảm sang bên kia chiến tuyến.

Sự kiện này đặt các nhà lãnh đạo doanh nghiệp vào thế tiến thoái lưỡng nan. Một bên là áp lực tăng trưởng từ các cổ đông, buộc họ phải khai thác tối đa thị trường Trung Quốc béo bở. Một bên là lưỡi gươm Damocles của các cơ quan quản lý Mỹ, sẵn sàng trừng phạt bất cứ lúc nào. Chiến lược kinh doanh trong thời gian tới chắc chắn sẽ phải thay đổi. Các công ty sẽ phải thận trọng hơn, tăng cường quy trình tuân thủ và có thể phải chấp nhận hy sinh một phần lợi nhuận để đảm bảo an toàn. Cuộc chơi bán dẫn giờ đây không chỉ là cuộc đua về nanomet hay hiệu suất, mà còn là cuộc đấu trí về pháp lý và ngoại giao. Trong bối cảnh đó, sự phục hồi doanh thu ấn tượng hiện nay tuy đáng mừng, nhưng cũng chứa đựng đầy những biến số khó lường khi địa chính trị tiếp tục là người cầm lái vô hình của thị trường công nghệ toàn cầu.