Công nghiệp văn hóa: ĐBQH đề xuất ưu tiên game, điện ảnh và âm nhạc
Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đề xuất tập trung nguồn lực cho game, điện ảnh và âm nhạc, lựa chọn các ngành mũi nhọn phát triển công nghiệp văn hóa theo từng giai đoạn.
Đề xuất ba nhóm ngành có lợi thế cạnh tranh
Sáng 10/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Một trong những nội dung được quan tâm là lựa chọn các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị kinh tế cao, thay vì phân bổ chính sách hỗ trợ đồng đều cho tất cả ngành nghề.
Đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đề nghị bổ sung vào Điều 5 của dự thảo luật cơ chế lựa chọn ngành trọng điểm theo từng giai đoạn. Chính phủ sẽ căn cứ các tiêu chí do luật quy định để chọn tối đa 3-4 lĩnh vực ưu tiên trong mỗi chu kỳ 5 năm. Các ngành được đánh giá định kỳ và có thể bị đưa ra khỏi danh mục nếu không đạt yêu cầu.
Trước mắt, ông đề xuất tập trung vào ba nhóm: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh và phim truyền hình; âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Đây được xem là những lĩnh vực có thị trường, nhân lực và khả năng phát triển sản phẩm cạnh tranh quốc tế.
Đề xuất xuất phát từ thực tế nhiều lĩnh vực sáng tạo của Việt Nam đã hình thành thị trường lớn. Dẫn số liệu năm 2025, đại biểu Lê Hoàng Anh cho biết game Việt đạt 4,9 tỉ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; doanh thu phòng vé đạt gần 5.600 tỉ đồng, với phim Việt dẫn đầu thị trường. Trong lĩnh vực âm nhạc, nhiều chương trình biểu diễn đã thu hút lượng lớn khán giả, cho thấy tiềm năng thương mại của công nghiệp giải trí trong nước.
Tuy nhiên, quy mô thị trường chưa phản ánh đầy đủ khả năng khai thác giá trị kinh tế của các sản phẩm sáng tạo. Đại biểu cho biết 95% lượt tải game đến từ thị trường nước ngoài, trong khi việc tiếp cận tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ còn rất hạn chế. Tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến cũng ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và hợp tác quốc tế.
Theo ông Lê Hoàng Anh, dự thảo luật hiện bao quát 10 nhóm ngành nhưng chưa xác định rõ ngành mũi nhọn. Nếu nguồn lực được phân bổ quá rộng, chính sách khó tạo ra sức bật cho những lĩnh vực có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Ông nhận định Việt Nam có người sáng tạo, có khán giả nhưng còn thiếu các yếu tố cần thiết để biến sản phẩm sáng tạo thành tài sản kinh tế, đặc biệt là cơ chế bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và hệ thống phân phối.
Đầu tư vào sản phẩm sáng tạo thay vì dàn trải hạ tầng
Một nội dung quan trọng trong đề xuất của đại biểu Lê Hoàng Anh là thay đổi cách phân bổ nguồn lực công. Thay vì tập trung đầu tư xây dựng các cụm, khu và hạ tầng công nghiệp văn hóa, ông đề nghị tăng hỗ trợ trực tiếp cho sản phẩm trí tuệ của người Việt.
Nguồn lực hỗ trợ cần gắn với chi phí sản xuất thực tế, kết quả đầu ra và khả năng đánh giá hiệu quả. Hướng tiếp cận này khuyến khích doanh nghiệp tập trung vào chất lượng sản phẩm, năng lực thương mại hóa và phát triển thị trường.
Đối với ngành điện ảnh, nguồn lực hỗ trợ có thể hướng đến hoạt động sản xuất, phát hành và khai thác tác phẩm. Với trò chơi điện tử, giá trị kinh tế gắn chặt với quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Trong âm nhạc, doanh thu không chỉ đến từ biểu diễn mà còn phụ thuộc vào bản quyền, phân phối số và các hoạt động kinh doanh liên quan.
Đây là những đặc trưng cần được xem xét khi xây dựng cơ chế hỗ trợ. Chính sách đầu tư cho công nghiệp văn hóa không thể chỉ tính bằng số lượng công trình được xây dựng mà còn phải đánh giá hiệu quả khai thác sản phẩm sáng tạo.
Một vấn đề khác được đại biểu Lê Hoàng Anh đề cập là nguy cơ lợi dụng chính sách ưu đãi phát triển công nghiệp văn hóa để triển khai các dự án bất động sản. Ông đề nghị có cơ chế kiểm soát, bảo đảm ưu đãi được sử dụng đúng mục tiêu phát triển các ngành sáng tạo.
Thực tế tại TP.HCM cũng cho thấy nhu cầu hoàn thiện chính sách đầu tư văn hóa. Tại hội thảo khoa học ngày 5/11, các chuyên gia đã phân tích những khó khăn trong khai thác tài sản công, đặt hàng nghệ thuật và quy hoạch không gian sáng tạo. Các tham luận đề nghị xây dựng cơ chế đầu tư phù hợp với vòng đời sản phẩm văn hóa, đồng thời tăng khả năng huy động nguồn lực xã hội.
Bản quyền và chính sách ưu đãi là vấn đề then chốt
Bên cạnh việc lựa chọn ngành ưu tiên, các ĐBQH cũng quan tâm đến cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách tài chính và khả năng triển khai luật trong thực tế.
Đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất tăng cường biện pháp xử lý các website vi phạm bản quyền, bao gồm ngăn chặn các tên miền mới của trang tái phạm và cắt nguồn thu quảng cáo, thanh toán từ hoạt động khai thác nội dung trái phép.
Đây là vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất phim, âm nhạc và nội dung số. Một sản phẩm có thể thu hút hàng triệu lượt xem nhưng chủ sở hữu vẫn khó thu hồi vốn nếu tác phẩm bị phát tán trái phép trên các nền tảng trực tuyến.
Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) đề nghị xác định rõ phạm vi áp dụng của Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành. Ông cho rằng luật cần tạo ra những cơ chế phát triển mới, thay vì lặp lại các chính sách đang có.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế biến tài sản sáng tạo thành nguồn vốn. Dự thảo đã đề cập việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm và hình thành sàn giao dịch. Tuy nhiên, hoạt động này cần có dữ liệu giao dịch, cơ sở định giá và khả năng xử lý tài sản.
Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh vai trò của hoạt động sáng tạo, xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong phát triển công nghiệp văn hóa.
Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu chính sách hỗ trợ các chủ thể sáng tạo, hoàn thiện cơ chế đầu tư và phát triển thị trường. Việc lựa chọn lĩnh vực ưu tiên cần phù hợp với từng giai đoạn và khả năng huy động nguồn lực.
Nhiều đại biểu đề nghị chính sách phát triển công nghiệp văn hóa cần tập trung vào những ngành có lợi thế, ưu tiên hỗ trợ sản phẩm sáng tạo và khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có. Các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai và đầu tư cũng cần được rà soát để tránh chồng chéo, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục đích.
Game, điện ảnh và âm nhạc Việt Nam đã có thị trường, đội ngũ sáng tạo và những sản phẩm được công chúng đón nhận. Để phát triển thành các ngành kinh tế có sức cạnh tranh, doanh nghiệp cần một môi trường pháp lý thuận lợi, cơ chế bảo vệ bản quyền hiệu quả và khả năng tiếp cận vốn phù hợp với đặc thù sản xuất sáng tạo. Đây cũng là những vấn đề cần được giải quyết trong quá trình hoàn thiện Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.
