Cú sốc Eo biển Hormuz: Hòa đàm sụp đổ, bóng ma khủng hoảng năng lượng toàn cầu trỗi dậy
Hy vọng hòa bình tại Trung Đông vừa bị dập tắt khi đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ. Lệnh phong tỏa eo biển Hormuz đe dọa đẩy giá dầu thô lên đỉnh mới, khoét sâu cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Theo Financial Times (FT), căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông vừa bước sang một ngã rẽ vô cùng nguy hiểm. Khởi đầu bằng sự lạc quan về một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm tiếng nói chung và mở lại eo biển Hormuz đã chính thức khép lại trong bế tắc vào cuối tuần qua.
Ngay sau sự đổ vỡ này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tung ra một nước cờ quyết liệt: chuẩn bị thiết lập hàng rào phong tỏa hải quân tại khu vực yết hầu chiến lược của thế giới. Quyết định này được xem là nỗ lực tạo áp lực tối đa lên chính quyền Iran, lực lượng vốn vẫn duy trì khả năng xuất khẩu dầu mỏ sang các thị trường trọng điểm như Trung Quốc bất chấp lửa đạn xung đột.
Yết hầu năng lượng thế giới bị siết chặt
Hệ lụy từ bước đi cứng rắn của Mỹ đang khiến giới phân tích hàng hóa toàn cầu phải gióng lên hồi chuông báo động. Eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến đường thủy thông thường, đây là mạch máu vận chuyển của khoảng một phần năm tổng nguồn cung dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng trên toàn thế giới. Việc phong tỏa khu vực này đồng nghĩa với việc bóp nghẹt nhịp đập của nền kinh tế toàn cầu.
Bà Amrita Sen, giám đốc bộ phận tình báo thị trường tại công ty nghiên cứu và phân tích dữ liệu thị trường năng lượng độc lập hàng đầu thế giớ - Energy Aspects, cảnh báo rằng thị trường năng lượng sẽ phải đối mặt với một cú sốc tăng giá dữ dội ngay khi mở cửa phiên giao dịch tuần mới. Chuyên gia này phân tích rằng từ trước đến nay, Mỹ vẫn duy trì một thái độ nhượng bộ nhất định, âm thầm nới lỏng các lệnh trừng phạt để dầu thô và các sản phẩm hóa dầu của Iran có thể chảy ra thị trường. Mục tiêu cốt lõi của sự khoan nhượng này là nhằm kìm hãm đà tăng của giá cả. Thế nhưng, nếu một lệnh phong tỏa thực sự được giăng ra, từ 1,5 triệu đến 1,7 triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày của quốc gia Trung Đông này sẽ bị đóng băng hoàn toàn. Con số khổng lồ này sẽ chất chồng thêm gánh nặng lên mức thâm hụt hơn 10 triệu thùng mỗi ngày đã bị gián đoạn trước đó do chiến sự.
Giới phân tích nhận định chiến lược chặn đứng các tàu chở dầu của Iran dù chưa mang ý nghĩa của một hành động tuyên chiến trực diện, nhưng nó là mồi lửa cho một chu kỳ leo thang mới. Việc siết chặt nguồn cung không chỉ tạo ra sự khan hiếm dầu thô cục bộ mà còn đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng các sản phẩm tinh chế thiết yếu, đặc biệt là sự thiếu hụt nghiêm trọng của nhiên liệu hàng không và dầu diesel.
Đánh cược với lạm phát và mùa cao điểm
Đáng chú ý, chiến lược mới của ông Trump cho thấy sự sẵn sàng đánh cược với rủi ro lạm phát ngay trong lòng nước Mỹ. Bà Helima Croft, giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, nhận định rằng người đứng đầu Nhà Trắng chấp nhận viễn cảnh nguồn cung bị gián đoạn kéo dài, ngay cả khi nước Mỹ đang bước vào mùa cao điểm lái xe mùa hè với giá xăng dầu vốn đã vô cùng đắt đỏ.
Mục tiêu tối thượng của sự đánh đổi rủi ro này là nhằm duy trì lập trường cứng rắn, ép buộc Iran phải quay về vạch xuất phát với mức làm giàu uranium bằng không. Trước đó, Tổng thống Mỹ đã lèo lái thành công để giữ cho giá dầu đi ngang bằng cách liên tục phát đi những tín hiệu lạc quan về việc kiểm soát xung đột. Tuy nhiên, lệnh phong tỏa lần này sẽ thay đổi hoàn toàn tâm lý thị trường, buộc các nhà đầu tư phải định giá lại rủi ro thiếu hụt nguồn cung trong dài hạn.
Thị trường nín thở chờ cơn bão giá
Bức tranh năng lượng hiện tại đối lập hoàn toàn với sự êm ả của vài ngày trước đó. Ngay trước khi tin tức về sự đổ vỡ của các cuộc đàm phán được công bố, thị trường năng lượng đã có một nhịp thở phào nhẹ nhõm. Đóng cửa phiên giao dịch ngày thứ Sáu, dầu thô Brent đã ghi nhận mức giảm hàng tuần mạnh nhất kể từ tháng 8.2022 do niềm tin vào hòa bình. Hợp đồng tương lai dầu Brent đã lùi về mốc 95,20 USD/thùng, trong khi dầu thô ngọt nhẹ WTI của Mỹ cũng giảm xuống còn 96,57 USD/thùng.
Thế nhưng, sự bình yên này chỉ là khoảng lặng trước cơn bão lớn. Chuyên gia phân tích Jorge León từ Rystad Energy dự báo giá dầu sẽ nhanh chóng vọt qua ngưỡng 110 USD/thùng khi các lệnh giao dịch được kích hoạt trở lại. Cơ sở của đợt bùng nổ này chính là sự sụp đổ hoàn toàn của niềm tin vào một lệnh ngừng bắn bền vững.
Lúc này, câu hỏi lớn nhất khiến giới đầu tư trên toàn cầu nín thở, theo nhận định của cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng Bob McNally, là liệu Iran và các đồng minh có tiến hành những đòn thù nhắm thẳng vào các cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu trong khu vực hay không. Một vòng xoáy leo thang trả đũa sẽ là kịch bản tồi tệ nhất, biến cuộc khủng hoảng cục bộ thành một cơn cuồng phong tàn phá nền kinh tế toàn cầu.
