Cúm mùa ở người cao tuổi: Cảnh báo nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ
Cúm mùa ở người cao tuổi có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ và các biến cố đường huyết.
Trong bối cảnh dân số Việt Nam đang già hóa nhanh, cúm mùa trở thành một nguy cơ đáng lưu tâm đối với sức khỏe người cao tuổi. Những triệu chứng ban đầu thường khá quen thuộc khiến người bệnh dễ chủ quan, nhưng diễn tiến của bệnh có thể nhanh chóng vượt khỏi phạm vi đường hô hấp và tác động tiêu cực đến nhiều cơ quan quan trọng.
Cúm mùa - Gánh nặng không thể xem nhẹ
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 1 tỉ ca nhiễm cúm, trong đó có khoảng 5 triệu trường hợp diễn tiến nặng và khoảng 650.000 người tử vong do các bệnh lí hô hấp liên quan. Đông Nam Á được xem là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng đáng kể bởi đặc điểm dân số đông, khí hậu nhiệt đới gió mùa và sự lưu hành mạnh mẽ của vi rút cúm.
Tại Việt Nam, nguy cơ này càng đáng chú ý khi tốc độ già hóa dân số diễn ra rất nhanh. Người cao tuổi thường mắc đồng thời các bệnh mạn tính như bệnh mạch vành, đột quỵ, bệnh phổi mạn tính hoặc đái tháo đường. Đây cũng chính là những bệnh lí nền dễ bị trầm trọng hơn do cúm.
Theo Hội Lão khoa Việt Nam, mỗi năm nước ta có khoảng 34.500 người trên 65 tuổi phải nhập viện vì nhiễm trùng hô hấp cấp tính liên quan đến cúm. Con số này cho thấy cúm ở người cao tuổi không đơn thuần là một bệnh lí theo mùa, mà còn gắn liền với gánh nặng điều trị và nguy cơ biến chứng cao.
Một trong những quan niệm sai lầm khiến người bệnh chủ quan là cho rằng cúm chủ yếu chỉ gây tổn thương ở đường hô hấp. Trên thực tế, khi tấn công người cao tuổi, vi rút cúm có thể tạo ra chuỗi phản ứng dây chuyền khiến các bệnh lí nền mất kiểm soát.
Số liệu của WHO chỉ ra rằng, người cao tuổi chiếm khoảng 70% số ca nhập viện và 85% số ca tử vong do cúm. Sự suy giảm chức năng miễn dịch theo tuổi tác khiến khả năng chống lại vi rút giảm sâu, đồng thời làm cơ thể khó chống đỡ trước các biến cố phát sinh sau nhiễm bệnh.
Đáng chú ý, cúm có thể liên quan đến hàng loạt biến cố tim mạch và chuyển hóa. Cụ thể, nguy cơ đau tim và nhồi máu cơ tim cấp có thể tăng gấp 10 lần, nhập viện do suy tim tăng 24%, nguy cơ đột quỵ tăng gấp 8 lần, và các biến cố đường huyết bất thường tăng tới 74%.
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở giai đoạn cấp tính; khoảng 23% người bệnh sau khi vượt qua cơn nguy kịch phải đối mặt với tình trạng suy giảm hoặc mất khả năng sinh hoạt tự chủ. Điều này ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống của người bệnh, đồng thời tạo thêm gánh nặng cho gia đình.
Khoảng trống vắc xin ở người cao tuổi
Dù nguy cơ biến chứng rất cao, tỉ lệ bao phủ vắc xin cúm ở người cao tuổi tại Việt Nam hiện vẫn còn rất thấp.
PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền, Tổng thư ký Hội Lão khoa Việt Nam, cho biết dù chưa có số liệu thống kê chính thức, nhưng dựa trên lượng vắc xin cúm được sử dụng năm 2023, tỉ lệ bao phủ ở người cao tuổi tại Việt Nam ước tính chỉ khoảng 5%. Con số này tạo ra một "khoảng trống bảo vệ" đáng kể ở nhóm dân số dễ bị tổn thương này.
Các chuyên gia nhấn mạnh cần thay đổi tư duy về việc tiêm phòng cúm cho người lớn tuổi. Tiêm vắc xin định kì không nên được xem là một lựa chọn phụ, mà cần trở thành một phần của quy trình chăm sóc sức khỏe thường quy.
Theo TS Litjen Tan, chuyên gia về chính sách y tế công cộng và các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin tại Mỹ, việc tiêm vắc xin cúm giúp giảm rõ rệt nguy cơ biến cố tim mạch, hạ thấp tỉ lệ tử vong ở người cao tuổi mắc đái tháo đường và giảm số ca nhập viện ở bệnh nhân phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
Để giải quyết thực trạng này, bên cạnh việc nâng cao nhận thức cộng đồng, các bác sĩ cần chủ động tư vấn và thực hiện tiêm phòng cúm cho người cao tuổi ngay trong các buổi thăm khám định kì. Giải pháp này sẽ giúp thu hẹp “khoảng trống bảo vệ”, góp phần giảm thiểu nguy cơ biến chứng, nhập viện và tử vong.
Đối với người cao tuổi, cúm không nên bị coi nhẹ như một đợt ốm thời tiết thông thường. Khi “đồng hồ sinh học” đã thay đổi và sức chống đỡ của cơ thể suy giảm, việc chủ động phòng ngừa chính là mắt xích quan trọng để hạn chế nguy cơ biến cố nặng, giúp bảo vệ khả năng sống độc lập và duy trì chất lượng cuộc sống trong những năm tháng tuổi già.
