Cuộc đua AI toàn cầu có thúc đẩy giá vàng thế giới và Việt Nam tăng cao?
Giá vàng tăng cao không chỉ do yếu tố cung cầu đơn thuần, mà phản ánh sự bất ổn trong hệ thống tiền tệ toàn cầu, một phần được thúc đẩy bởi cuộc đua AI và thay đổi trong chính sách tài khóa - tiền tệ của các nền kinh tế lớn.
Từ mức khoảng 2.050 USD/ounce vào tháng 12.2023, giá vàng liên tục đi lên, vượt 4.160 USD/ounce hôm 15.10.2025, mức cao nhất trong lịch sử.
Ở Việt Nam, vàng miếng SJC cũng tăng tương ứng, ở mức 145,6 triệu đồng/lượng (mua vào) và 147,6 triệu đồng/lượng (bán ra) vào thời điểm viết bài. Theo trang Trading Economics, giá vàng thế giới tính sáng 15.10 đã tăng khoảng 55,63% so với đầu năm nay, trở thành một trong những tài sản tăng giá mạnh nhất 2025.
Giá vàng tăng cao là hệ quả của nhiều yếu tố đồng thời, từ lạm phát, chính sách tiền tệ, tâm lý tìm nơi trú ẩn, đến cuộc đua công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo) toàn cầu làm tăng mạnh nhu cầu tài nguyên.
Thứ nhất, sự bùng nổ của công nghệ AI đang gián tiếp thúc đẩy vàng tăng giá. Cuộc đua AI giữa Mỹ, Trung Quốc, châu Âu và nhiều quốc gia khác đang tạo nên một làn sóng đầu tư khổng lồ. Các chính phủ và tập đoàn chi hàng trăm tỉ USD vào hạ tầng AI, chip, năng lượng (điện năng, nhiên liệu hóa thạch, năng lượng tái tạo) và trung tâm dữ liệu. Nguồn vốn này phần lớn đến từ tín dụng mở rộng và phát hành nợ mới, làm tăng lượng tiền trong lưu thông. Khi cung tiền tăng nhanh hơn năng suất thực tế, giá trị tiền tệ suy yếu, nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang vàng như một “tài sản bảo toàn giá trị”.
Thứ hai, việc phá giá tiền tệ đang diễn ra âm thầm. Để hỗ trợ tăng trưởng công nghệ và đối phó với chi phí năng lượng - chiến tranh - nợ công, nhiều ngân hàng trung ương phải duy trì lãi suất thực âm hoặc bơm thanh khoản vào nền kinh tế. Việc “in tiền mềm” này khiến đồng USD, euro hay nhân dân tệ mất giá tương đối so với tài sản hữu hình như vàng.
“In tiền mềm” là cách nói hình tượng để chỉ việc các ngân hàng trung ương nới lỏng chính sách tiền tệ, tức là tăng cung tiền (bơm thêm tiền ra lưu thông) mà không đi kèm với tăng năng suất hoặc giá trị kinh tế thực.
Ở Việt Nam, khi tỷ giá USD/VND tăng mạnh, giá vàng trong nước thường tăng nhanh hơn vàng thế giới do yếu tố tâm lý và chính sách quản lý vàng miếng.
Thứ ba, tâm lý lo ngại trước những rủi ro chính trị hoặc xung đột giữa các quốc gia khiến nhiều nhà đầu tư tìm đến vàng như một kênh trú ẩn an toàn. Khi các cường quốc cạnh tranh công nghệ và tiền tệ, vàng trở thành “tài sản trung lập”, không phụ thuộc vào chính phủ hay ngân hàng trung ương nào.
Các yếu tố kinh tế vĩ mô
Các yếu tố vĩ mô hiện tại tạo nên môi trường thuận lợi cho giá vàng leo cao. Tại Mỹ và nhiều nước phát triển, lạm phát dù đang có xu hướng hạ nhiệt nhưng vẫn ở mức cao hơn mục tiêu, trong khi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã quay sang cắt giảm lãi suất.
Thị trường đang dự báo Fed sẽ giảm lãi suất tổng cộng 0,5 điểm % trong năm 2025 (hai đợt giảm 0,25 điểm % vào tháng 10 và 12), đưa lãi suất cơ bản về 4,0 - 4,25%. Môi trường lãi suất thấp, đặc biệt khi lạm phát vẫn dai dẳng, khiến lợi suất thực của các tài sản có thu nhập giảm sâu, làm tăng sức hấp dẫn của vàng vốn không mang lãi suất.
Hãng tin Reuters nhận định các nhà đầu tư đổ xô mua vàng bởi kỳ vọng Fed sẽ cắt giảm lãi suất và lo ngại rủi ro kinh tế - địa chính trị gia tăng.
Ở Việt Nam, tỷ giá USD/VND đang trở thành yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tâm lý đầu tư vàng. Trong năm 2025, đồng USD tiếp tục duy trì sức mạnh trên thị trường quốc tế. Ngày 14.10, Ngân hàng Nhà nước niêm yết tỷ giá trung tâm ở mức khoảng 25.114 VND/USD, trong khi tỷ giá trên thị trường tự do đã vượt 26.300 VND/USD.
Ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không gồm cả Trung Quốc) kiêm Giám đốc Ngân hàng trung ương toàn cầu tại Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), nhận định giá vàng ở Việt Nam tăng mạnh gần đây chủ yếu do thiếu hụt nguồn cung, còn mức chênh lệch cao so với vàng thế giới là do tỷ giá USD/VND tăng.
Chính sách tiền tệ nới lỏng ở nhiều nền kinh tế, thể hiện qua mức tăng cung tiền M2, giúp dòng tiền lưu thông dồi dào hơn và duy trì lực mua trên thị trường vàng.
Mức tăng cung tiền M2 là cách nói về việc lượng tiền trong nền kinh tế đang được mở rộng, tức là có nhiều tiền lưu thông hơn so với trước đó.
Tâm lý thị trường và nhu cầu trú ẩn an toàn
Tâm lý lo ngại rủi ro là động lực then chốt khác đẩy giá vàng lên cao. Khi kinh tế toàn cầu đầy biến động, đỉnh điểm là cuộc chiến giữa Ukraine với Nga, căng thẳng Trung Đông và bất ổn chính trị ở nhiều nơi, giới đầu tư tìm đến vàng như một tài sản trú ẩn an toàn.
Các tin tức bất lợi như chính phủ Mỹ đóng cửa, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung hay vấn đề nợ công ở Pháp, Nhật Bản cũng khiến nhu cầu mua vàng tăng lên.
Ngoài ra, dòng vốn đổ vào các quỹ ETF (hoán đổi danh mục) vàng toàn cầu đang tăng mạnh. Theo dữ liệu của Hội đồng Vàng Thế giới, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9.2025, các quỹ ETF vàng trên toàn cầu đã thu hút kỷ lục 64 tỉ USD; riêng tháng 9 ghi nhận tới 17,3 tỉ USD vốn mới – mức cao nhất trong nhiều năm.
Quỹ ETF vàng là một loại quỹ đầu tư mô phỏng giá vàng, được niêm yết và giao dịch trên sàn chứng khoán giống như cổ phiếu. Thay vì phải trực tiếp mua vàng vật chất (như vàng miếng hoặc vàng thỏi), nhà đầu tư chỉ cần mua chứng chỉ quỹ ETF vàng để sở hữu gián tiếp lượng vàng tương ứng mà quỹ đó đang nắm giữ.
Cơ chế hoạt động của quỹ này là công ty quản lý quỹ dùng tiền của nhà đầu tư để mua vàng thật và lưu trữ trong kho an toàn (thường do ngân hàng trung ương hoặc tổ chức tài chính lớn giám sát). Mỗi chứng chỉ ETF phát hành tương ứng với một phần nhỏ của số vàng đó. Khi giá vàng trên thị trường tăng hay giảm, giá của chứng chỉ ETF vàng cũng biến động tương ứng.
Quỹ ETF vàng giúp nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận thị trường vàng mà không cần lo về việc bảo quản, vận chuyển hay thanh khoản.
Hai quỹ nổi tiếng toàn cầu là SPDR Gold Shares (GLD) và iShares Gold Trust (IAU), thường được coi là chỉ báo quan trọng phản ánh nhu cầu đầu tư vàng của giới tài chính quốc tế.
Không chỉ nhà đầu tư tư nhân, các ngân hàng trung ương lớn cũng liên tục mua thêm vàng dự trữ nhằm đa dạng hóa nguồn tài sản ngoại hối và giảm phụ thuộc vào đồng USD.
Tất cả những yếu tố này cho thấy giới đầu tư toàn cầu, từ các tổ chức tài chính cho tới cá nhân, đang đồng loạt tăng nắm giữ vàng để phòng ngừa rủi ro vĩ mô, qua đó đẩy giá vàng lên mức cao kỷ lục mới.
Cuộc đua AI toàn cầu và nhu cầu mở rộng cơ sở hạ tầng
Một yếu tố mới gián tiếp thúc đẩy vàng tăng giá là cuộc chạy đua AI toàn cầu, vốn dẫn tới nhu cầu bùng nổ về cơ sở hạ tầng điện toán và năng lượng. Để phát triển và vận hành các mô hình AI thế hệ mới, các hãng công nghệ phải chi hàng chục, thậm chí hàng trăm tỉ USD, vào trung tâm dữ liệu, máy chủ và chip.
Chẳng hạn, OpenAI (công ty khởi nghiệp AI tạo ra chatbot ChatGPT) đã ký hàng loạt hợp đồng khổng lồ trị giá hơn 1.000 tỉ USD trong năm 2025 để mở rộng năng lực điện toán.
Hôm 13.10, OpenAI thông báo hợp tác cùng Broadcom để sản xuất các chip AI đầu tiên do hãng thiết kế, trong nỗ lực đảm bảo sức mạnh điện toán nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng với các dịch vụ của mình. Họ dự kiến tung ra số chip AI tùy chỉnh có tổng công suất 10 gigawatt, tương đương mức tiêu thụ điện của hơn 8 triệu hộ gia đình Mỹ, hoặc gấp 5 lần lượng điện do đập Hoover (nằm trên sông Colorado, tại ranh giới giữa hai bang Nevada và Arizona của Mỹ) sản xuất.
Tuần trước, OpenAI đã công bố thỏa thuận với AMD để được cung cấp lượng chip AI có tổng công suất 6 gigawatt. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau Nvidia thông báo đầu tư tới 100 tỉ USD vào OpenAI và cung cấp cho “cha đẻ ChatGPT” các hệ thống trung tâm dữ liệu với công suất ít nhất 10 gigawatt.
Hồi đầu năm nay, dự án Stargate trị giá khoảng 500 tỉ USD của Mỹ, do chính quyền Trump khởi xướng, đưa OpenAI trở thành hạt nhân của kế hoạch mở rộng hạ tầng AI toàn cầu. Theo đề án, OpenAI cùng các đối tác công nghệ như Oracle và Softbank sẽ xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu quy mô lớn ở nhiều quốc gia, trong đó có hai cơ sở dự kiến đặt tại Hàn Quốc.
Cuộc đua AI toàn cầu cũng đang thúc đẩy các hãng sản xuất chip và linh kiện điện tử mở rộng quy mô chưa từng có. ASML (Hà Lan), nhà sản xuất máy khắc chip đắt nhất thế giới, cho biết đơn đặt hàng mới của họ tăng mạnh trở lại. Theo dự báo, trong quý 3/2025, ASML sẽ ghi nhận khoảng 5,36 tỉ euro giá trị đơn hàng mới, sau khi đạt 9,48 tỉ euro trong nửa đầu năm nay, theo Reuters.
Cùng xu hướng đó, Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology đều tăng công suất sản xuất chip nhớ DRAM và HBM (bộ nhớ băng thông cao) nhằm đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ các hãng AI. Samsung Electronics cho biết giá chip nhớ đang ở mức cao nhất trong nhiều năm. Riêng trong quý 3/2025, giá DRAM, đặc biệt là loại dùng cho máy chủ, đã tăng tới 171,8% so với cùng kỳ năm ngoái.
Samsung Electronics vừa ký thỏa thuận cung cấp bộ nhớ tiên tiến cho dự án Stargate của OpenAI. Giới phân tích nhận định mối hợp tác giữa OpenAI và AMD, vốn sử dụng chip HBM do Samsung Electronics sản xuất, sẽ tiếp tục giúp tập đoàn Hàn Quốc này hưởng lợi lớn.
Không chỉ phần cứng, lĩnh vực năng lượng đang chịu tác động mạnh từ sự bùng nổ AI. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), nhu cầu tiêu thụ điện của Mỹ trong năm 2025 dự kiến sẽ đạt mức kỷ lục 4.191 tỉ kWh, tăng so với mức 4.097 tỉ kWh của năm 2024. Một phần lớn mức tăng này đến từ các trung tâm dữ liệu phục vụ AI, điện toán đám mây và tiền mã hóa, cùng với quá trình điện hóa nền kinh tế, khi người dân chuyển từ xăng sang xe điện và hệ thống sưởi điện.
Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) dự báo rằng đến năm 2028, các trung tâm dữ liệu có thể tiêu thụ từ 6,7% đến 12% tổng sản lượng điện quốc gia, so với mức khoảng 4,4% vào năm 2023. Con số này cho thấy cuộc đua mở rộng hạ tầng AI đang tạo ra nhu cầu đầu tư khổng lồ vào nhà máy điện, trạm biến áp và hệ thống truyền tải năng lượng, kéo theo chi phí điện năng ngày càng tăng.
Làn sóng đầu tư AI đang bơm lượng vốn khổng lồ vào nền kinh tế toàn cầu dưới dạng các hợp đồng xây dựng, cung cấp thiết bị và vật liệu, qua đó đẩy giá của nhiều loại tài sản lên cao, từ cổ phiếu công nghệ, bất động sản cho đến vàng, vốn được xem là kênh đầu tư thay thế an toàn.
