Đại học Cần Thơ với các giải pháp giải quyết điểm nghẽn để ‘bứt phá’
Sau một năm thực hiện Nghị quyết 57- NQ/TW, Đại học Cần Thơ đạt nhiều thành tựu quan trọng nhưng vẫn đối mặt với 6 điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ.
Phóng viên Một Thế Giới đã gặp gỡ, hỏi - đáp GS.TS Nguyễn Thanh Phương, nguyên Bí thư Đảng ủy Đại học Cần Thơ, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, XIV, XV và XVI, về những điểm nghẽn và các giải pháp tháo gỡ.
- Thưa Giáo sư, sau gần một năm triển khai Nghị quyết 57- NQ/TW của Bộ Chính trị, Đại học Cần Thơ đã đạt được những kết quả nổi bật nào?
- GS. TS Nguyễn Thanh Phương: Nghị quyết 57 -NQ/TW (gọi tắt là Nghị quyết 57) đã tạo động lực rất lớn để Đại học Cần Thơ đổi mới toàn diện trên cả ba trụ cột là đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.
Với vai trò là trung tâm đào tạo và nghiên cứu lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), chúng tôi xác định khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục đại học, cũng như đóng góp cho sự phát triển của vùng.
Điều đáng mừng nhất là nhận thức của đội ngũ cán bộ, giảng viên và người học đã thay đổi rõ rệt. Hoạt động nghiên cứu khoa học không chỉ hướng đến công bố quốc tế mà còn đang ngày càng tập trung giải quyết các vấn đề thực tiễn của ĐBSCL như biến đổi khí hậu, nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, bền vững, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh và CĐS.
Nhà trường cũng đã hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành; tăng cường hợp tác chặt chẽ với các viện, trường, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức trong nước và quốc tế để thúc đẩy phát triển KHCN mới. Bên cạnh việc phát huy các lĩnh vực thế mạnh, những lĩnh vực mới như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, bán dẫn, tự động hóa, công nghệ sinh học và công nghệ y sinh đang từng bước trở thành các hướng nghiên cứu chiến lược.
Các nhiệm vụ KHCN các cấp trong nước và quốc tế với sự hợp tác ba Nhà (Viện, Trường, Doanh nghiệp và Địa phương) không ngừng được tăng cường, đạt nhiều thành tựu quan trọng, đặc biệt là xuất bản bài báo quốc tế, xây dựng quy trình công nghệ mới, đăng kí bằng độc quyền sở hữu trí tuệ và ứng dụng, chuyển giao rộng rãi vào thực tiễn.
Các mạng lưới liên kết giữa viện, trường, doanh nghiệp và địa phương được hình thành ở nhiều lĩnh vực, quy mô khác nhau. Cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm tiếp tục được đầu tư phát triển. Nguồn nhân lực, đặc biệt là các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đang được chú trọng đầu tư phát triển.
Bên cạnh đó, CĐS trong quản trị đại học được triển khai khá đồng bộ. Nhiều quy trình quản lí, đào tạo, khảo thí, học liệu, dịch vụ sinh viên được số hóa, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, giảm thủ tục hành chính và nâng cao trải nghiệm của người học. Đặc biệt, Đại học Cần Thơ còn là đơn vị mạnh trong hợp tác, hỗ trợ triển khai các chương trình CĐS của doanh nghiệp, đơn vị, địa phương ở ĐBSCL và cả nước.
- Theo Giáo sư, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đang cản trở Đại học Cần Thơ thực hiện mục tiêu trở thành đại học nghiên cứu hàng đầu theo tinh thần Nghị quyết 57?
- GS. TS Nguyễn Thanh Phương: Tôi cho rằng hiện nay có 6 điểm nghẽn lớn cần được tháo gỡ.
Trước hết là cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Nhiều đề tài có giá trị khoa học cao nhưng chưa thể chuyển thành sản phẩm thương mại hoặc đến với doanh nghiệp KHCN vì còn thiếu cơ chế về định giá tài sản trí tuệ, chia sẻ lợi ích cũng như kết nối với thị trường.
Thứ 2 là nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu vẫn còn hạn chế. Để phát triển các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học hay CĐS cần có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại và nguồn kinh phí rất lớn. Trong khi đó, nguồn đầu tư hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Thứ 3 là liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thật sự sâu rộng. Phần lớn doanh nghiệp mới tham gia ở giai đoạn tiếp nhận kết quả nghiên cứu, chưa đồng hành ngay từ khâu đặt hàng, đồng nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm.
Điểm nghẽn thứ 4 là nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực mới còn thiếu. Việc thu hút và giữ chân các chuyên gia về trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn hay an ninh mạng đang chịu sức ép cạnh tranh rất lớn từ các doanh nghiệp và tập đoàn công nghệ.
Thứ 5 là hệ sinh thái ĐMST và khởi nghiệp công nghệ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Số doanh nghiệp khởi nguồn từ kết quả nghiên cứu của trường còn ít; hoạt động ươm tạo, hỗ trợ sở hữu trí tuệ và đầu tư mạo hiểm vẫn còn hạn chế.
Cuối cùng là cơ chế tự chủ trong nghiên cứu khoa học vẫn chịu tác động của nhiều quy định về tài chính, đầu tư công và mua sắm thiết bị. Thủ tục còn kéo dài, làm giảm tính linh hoạt, đặc biệt đối với những dự án cần cập nhật công nghệ nhanh.
- Theo Giáo sư, đâu là giải pháp trọng tâm để tháo gỡ 6 điểm nghẽn này?
- GS. TS Nguyễn Thanh Phương: Theo tôi, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết 57, nhất là cơ chế tự chủ đại học gắn với tự chủ KHCN. Các trường đại học cần được trao quyền nhiều hơn trong quản lí tài chính, sử dụng nguồn lực và hợp tác với doanh nghiệp.
Song song đó, cần đầu tư xây dựng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc về công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nông nghiệp số và biến đổi khí hậu; đồng thời hiện đại hóa hệ thống phòng thí nghiệm, hạ tầng dữ liệu và nền tảng số phục vụ nghiên cứu.
Một giải pháp rất quan trọng là đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái ĐMST. Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu đặt hàng nghiên cứu, đồng tài trợ, thử nghiệm đến thương mại hóa công nghệ. Khi đó, kết quả nghiên cứu sẽ gắn chặt với nhu cầu của thị trường.
Ngoài ra, cần có chính sách đủ mạnh để thu hút các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia quốc tế và nhân tài trẻ; phát triển doanh nghiệp khởi nguồn từ trường đại học; tăng cường hỗ trợ đăng kí sáng chế, sở hữu trí tuệ và các quỹ đầu tư cho khởi nghiệp công nghệ.
- Giáo sư kì vọng gì về vai trò của Đại học Cần Thơ trong giai đoạn tới?
- GS. TS Nguyễn Thanh Phương: Tôi tin rằng với nền tảng đã xây dựng trong gần 60 năm qua cùng động lực từ Nghị quyết 57, Đại học Cần Thơ sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và ĐMST hàng đầu của ĐBSCL.
Điều quan trọng nhất hiện nay là phải tháo gỡ đồng bộ 6 điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, nhân lực, liên kết doanh nghiệp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và cơ chế tự chủ. Khi những rào cản này được giải quyết bằng các chính sách đột phá, Đại học Cần Thơ sẽ có điều kiện phát huy tối đa tiềm năng, đóng góp mạnh mẽ hơn vào sự phát triển nhanh, xanh và bền vững của vùng ĐBSCL cũng như của cả nước trong kỉ nguyên số.
