ĐBSCL: Mặn xâm nhập tăng tốc, rủi ro thiên tai cấp độ 1

Xâm nhập mặn tăng tốc, ĐBSCL trước "cơn khát" tháng 4

Trong khi những cơn mưa chuyển mùa vẫn còn là lời hẹn xa vời, người dân ĐBSCL lại phải đối mặt với một kịch bản thủy văn đầy biến động: Mực nước đầu nguồn sụt giảm, triều cường tiềm ẩn và ranh mặn đang âm thầm "ăn" sâu vào nội đồng.

Cấp độ rủi ro thiên tai với xâm nhập mặn đã được nâng lên mức báo động, đặt ra bài toán sinh tồn cho vựa lúa lớn nhất cả nước.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết giai đoạn từ ngày 1 đến 10.4 ghi nhận trạng thái "dao động xuống" của dòng chảy thượng nguồn.

Tại hai trạm quan trắc huyết mạch là Tân Châu và Châu Đốc, mực nước cao nhất tuần đạt đỉnh vào ngày 2.4 với các thông số lần lượt là 1,31m và 1,33m.

Dù các con số này vẫn cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) khoảng 0,15 - 0,2m, nhưng xu thế rút dần theo triều đang bộc lộ những lỗ hổng trong khả năng đẩy mặn của dòng chảy tự nhiên.

Tại trạm Vũng Tàu, mực nước thủy triều ghi nhận đỉnh cao nhất 3,86m vào ngày 3.4 và bắt đầu xu hướng giảm dần vào cuối thập kỷ đầu tháng 4. Sự sụt giảm của cả dòng chảy ngọt từ thượng nguồn và mực nước biển dâng tạm thời tạo ra một "khoảng lặng" ngắn ngủi.

Xâm nhập mặn trong những ngày qua có xu thế giảm nhẹ vào cuối tuần, với độ mặn tại hầu hết các trạm đo được thấp hơn so với đỉnh mặn của tháng 4.2025. Tuy nhiên, đây chỉ là sự tĩnh lặng trước một đợt lấn sân mạnh mẽ hơn của nước biển.

Các mô hình dự báo thủy văn chuyên sâu cho thấy, bức tranh xâm nhập mặn trong 10 ngày tới (từ 11 đến 20.4) sẽ chuyển dịch sang trạng thái tiêu cực. Xu thế mặn tăng dần vào cuối tuần sẽ là đặc trưng chủ đạo.

Đáng chú ý, dù độ mặn cao nhất tại các trạm dự báo vẫn thấp hơn đỉnh điểm của năm 2025, nhưng tính chất "ngâm mặn" kéo dài lại là mối đe dọa lớn hơn đối với hệ sinh thái nông nghiệp.

Hệ thống sông Tiền, sông Hậu: Ranh mặn 4‰ phổ biến xâm nhập sâu từ 20 - 32km. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chế độ bán nhật triều không đều của biển Đông, khiến việc kiểm soát nguồn nước ngọt trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Hệ thống sông Vàm Cỏ: Đây chính là "tâm bão" của đợt mặn này. Trên cả hai nhánh Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây, phạm vi xâm nhập mặn 4‰ dự báo sẽ lấn sâu tới 40 - 50km.

Tại những khu vực này, nước ngọt trở thành "vàng trắng", khi mà sự thiếu hụt dòng chảy từ thượng nguồn khiến mặn chiếm ưu thế tuyệt đối trong các lòng sông.

Cơ quan khí tượng thủy văn đã chính thức đưa ra cảnh báo rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn ở ĐBSCL ở cấp độ 1. Tuy nhiên, đối với người nông dân, "cấp độ 1" trên giấy tờ là cuộc chiến căng thẳng ngoài đồng ruộng.

Xâm nhập mặn không chỉ làm gián đoạn quá trình sản xuất mà còn gây ra những tổn thương dài hạn cho cấu trúc đất. Việc nước mặn lấn sâu 50km vào lưu vực sông Vàm Cỏ không chỉ đe dọa diện tích lúa Hè Thu mà còn làm suy kiệt các vườn cây ăn trái đặc sản vốn nhạy cảm với độ mặn.

Nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời, tình trạng thiếu nước sinh hoạt cục bộ tại các vùng ven biển như Tiền Giang, Bến Tre và Trà Vinh là điều khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh mặn xâm nhập có xu thế tăng dần, các chuyên gia khí tượng thủy văn đã đưa ra những khuyến nghị khẩn cấp nhằm giảm thiểu thiệt hại.

Thứ nhất, người dân cần triệt để tận dụng các khoảng thời gian triều thấp, khi nồng độ mặn giảm xuống mức cho phép, để bơm nước vào hệ thống kênh mương nội đồng, ao chứa hoặc các dụng cụ trữ nước hộ gia đình. Đây là giải pháp sống còn để đảm bảo duy trì cả sản xuất lẫn sinh hoạt trong những ngày cao điểm mặn.

Thứ hai, các địa phương cần tăng cường công tác quan trắc, kiểm tra độ mặn thường xuyên tại các cửa lấy nước. Việc đóng, mở các cống ngăn mặn phải được thực hiện dựa trên dữ liệu thời gian thực, tránh tình trạng mặn "lọt lưới" vào nội đồng do sơ suất trong quản lý vận hành.

Thứ ba, về lâu dài, biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn là một thực tế không thể đảo ngược. Việc thay đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi sang các loại hình chịu mặn hoặc sử dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để ĐBSCL phát triển bền vững.