DeepSeek, Alibaba và các công ty AI Trung Quốc đổ xô đến Ô Lan Sát Bố, vì sao?

Di chuyển khoảng hai giờ bằng tàu về phía tây thủ đô Bắc Kinh, bạn sẽ đến vùng đất Nội Mông với những thảo nguyên trải dài nhấp nhô và các miệng núi lửa cổ. Vùng đất rộng lớn, khô cằn này từ lâu nổi tiếng với nghề chăn nuôi cừu và khai thác than, nhưng vài năm gần đây đã trở thành địa điểm hấp dẫn nhất Trung Quốc để xây dựng các trung tâm dữ liệu AI.

Tại Ô Lan Sát Bố (Ulanqab), thành phố thuộc Nội Mông với khoảng 1,5 triệu dân, gần 100 trung tâm dữ liệu đã được đưa vào hoạt động hoặc bắt đầu xây dựng kể từ năm 2016.

Các công ty Trung Quốc đã cam kết xây dựng những dự án có tổng công suất ước tính 12,5 gigawatt (GW) tại đây. Hơn 70% tổng số cam kết được công bố chỉ trong năm qua, đưa Ô Lan Sát Bố trở thành một trong những cụm hạ tầng tính toán phát triển nhanh nhất châu Á, theo nghiên cứu do tập đoàn dịch vụ tài chính Goldman Sachs (Mỹ) công bố tuần trước.

Để dễ hình dung, Stargate - dự án trung tâm dữ liệu trị giá 500 tỉ USD của OpenAI - dự kiến chỉ đạt tổng công suất 10 GW khi hoàn tất.

Vì sao các công ty AI Trung Quốc đổ xô đến Ô Lan Sát Bố?

Các công ty Trung Quốc đổ xô đến Ô Lan Sát Bố vì nhiều lí do. Thành phố này nằm ở độ cao lớn trên cao nguyên Nội Mông và có mùa đông dài, lạnh, nhờ đó các trung tâm dữ liệu không cần tiêu tốn quá nhiều năng lượng cho việc làm mát. Ô Lan Sát Bố cũng tương đối gần Bắc Kinh, giúp dữ liệu được truyền đến các khu vực đông dân của Trung Quốc với độ trễ thấp.

Tuy nhiên, yếu tố hấp dẫn nhất có lẽ là chi phí. Giá điện ở Nội Mông rẻ hơn gần như bất kì nơi nào khác tại Trung Quốc, nhờ sản lượng điện gió và điện mặt trời tăng mạnh, cùng nguồn than dồi dào.

Điều đáng chú ý khác là danh tính các đơn vị đang xây dựng những trung tâm dữ liệu này. Các công ty AI Trung Quốc đang đầu tư lớn vào hạ tầng của chính mình thay vì thuê năng lực tính toán từ các hãng điện toán đám mây.

DeepSeek được cho là đang xây dựng một trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn tại Ô Lan Sát Bố, bên cạnh các dự án của ByteDance, Alibaba và Xiaohongshu. Trong nhiều năm, các công ty AI Trung Quốc chi ít hơn đáng kể cho việc xây dựng hạ tầng vật lí so với các đối thủ Mỹ, dù đã phát triển nhiều mô hình phổ biến với hiệu suất ấn tượng.

Làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu ở Ô Lan Sát Bố cho thấy các công ty Trung Quốc cuối cùng cũng đang bắt đầu thu hẹp khoảng cách này. Chỉ có một vấn đề lớn: Tìm đủ nguồn nước.

Ô Lan Sát Bố khô hạn tương đương Denver (thủ phủ bang Colorado, Mỹ), chỉ nhận khoảng 14 inch (356 mm) mưa mỗi năm. Chính quyền Ô Lan Sát Bố phải chật vật đáp ứng nhu cầu nước của người dân, ngay cả khi nhiều dự án trung tâm dữ liệu được lên kế hoạch thậm chí còn chưa đi vào hoạt động.

Tháng trước, công ty cấp nước địa phương tại Ô Lan Sát Bố buộc phải ngừng vận hành một số công trình cấp nước trong 7 tiếng mỗi đêm nhằm giảm áp lực nhu cầu vào giờ cao điểm.

Các trung tâm dữ liệu đang được xây dựng tại thành phố này sẽ cần ít nước hơn vào mùa đông. Dữ liệu thời tiết do chính quyền Ô Lan Sát Bố công bố cho thấy chúng chỉ cần bổ sung nước để làm mát trong khoảng hai tháng mỗi năm. Dù vậy, toàn bộ hạ tầng mới vẫn có thể tạo ra một thách thức môi trường đáng kể với khu vực.

Nội Mông - điểm nóng về trung tâm dữ liệu lâu năm

Nội Mông đã là điểm nóng về trung tâm dữ liệu ít nhất một thập niên, từ rất lâu trước khi AI bùng nổ như hiện nay.

Huawei xây dựng trung tâm dữ liệu đầu tiên tại Ô Lan Sát Bố vào 2016, còn Apple làm điều tương tự ba năm sau. Năm 2021, Nội Mông được chọn là một trong những trung tâm chính của dự án cấp quốc gia mang tên “Dữ liệu phía Đông, Tính toán phía Tây”, nhằm xây dựng các trung tâm dữ liệu tại những vùng xa xôi ở phía tây Trung Quốc. Tuy nhiên, mô hình này có một nhược điểm lớn.

Do nằm cách xa các khu vực đông dân ở bờ biển phía đông Trung Quốc, những trung tâm dữ liệu này ban đầu phải đối mặt với độ trễ cao khi truyền dữ liệu đến phần lớn người dùng. Vì thế, chúng chủ yếu được dùng để lưu trữ dữ liệu dự phòng, thay vì xử lí các tác vụ cần phản hồi nhanh. Mọi chuyện thay đổi khi AI phát triển mạnh từ năm 2022.

“Khi đó, người ta nhận ra rằng các trung tâm dữ liệu ở xa có thể được tận dụng hiệu quả để huấn luyện mô hình AI”, Andrew Stokols, giáo sư tại Đại học Quản lý Singapore và là người nghiên cứu hạ tầng tính toán của Trung Quốc, cho biết.

Một lần chạy huấn luyện mô hình AI có thể kéo dài hàng tháng và không đòi hỏi nhiều thao tác theo thời gian thực. Vì vậy, độ trễ không còn là vấn đề quá lớn.

Xét về khoảng cách, Ô Lan Sát Bố cũng không thực sự quá xa. Nội Mông gần Bắc Kinh và các đô thị lớn khác của Trung Quốc hơn nhiều so với bất kì trung tâm dữ liệu nào ở phía tây nước này.

Ô Lan Sát Bố hiện còn được kết nối bằng hai tuyến cáp quang chuyên dụng, được xây dựng vào năm 2017 và 2019. Các tuyến cáp này giúp giảm độ trễ trung bình xuống dưới 5 mili giây, đủ nhanh để hỗ trợ những hoạt động trao đổi dữ liệu theo thời gian thực như suy luận AI.

Theo Andrew Stokols, so với các trung tâm dữ liệu khác ở Trung Quốc, sự phát triển của Ô Lan Sát Bố dường như được thúc đẩy nhiều hơn bởi nhu cầu thương mại thay vì đầu tư do chính phủ dẫn dắt.

Khi bắt đầu thu hút nhiều người dùng trả phí hơn tại Trung Quốc, các startup AI hàng đầu Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot AI và Z.ai nhận thấy có một mô hình kinh doanh khả thi: Xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ suy luận AI đủ gần người dùng để đáp ứng nhu cầu mà không phải chịu độ trễ quá cao.

Chiến lược đôi bên cùng có lợi

Chính phủ Trung Quốc còn hào hứng với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu ở Nội Mông vì một lý do khác: Chúng có thể giúp hấp thụ lượng công suất năng lượng tái tạo dư thừa của đất nước.

Damien Ma, Giám đốc trung tâm nghiên cứu Carnegie China có trụ sở tại Singapore, cho biết những khu vực ở Trung Quốc dư thừa nhiều năng lượng tái tạo cũng thường là nơi có nhiều trung tâm dữ liệu được xây dựng nhất.

Theo cách nhìn của chính phủ, đây là một chiến lược đôi bên cùng có lợi: Trung Quốc có thể bắt kịp Mỹ về tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu, đồng thời tạo thêm nhu cầu về năng lượng tái tạo.

Ngày 6/8, Envision, một trong những nhà sản xuất tua-bin gió lớn nhất Trung Quốc, đưa Galaxy Campus tại Ô Lan Sát Bố vào vận hành. Galaxy Campus là khu tổ hợp hạ tầng AI được thiết kế để mở rộng lên hơn 2 GW và sử dụng trực tiếp nguồn điện tái tạo. Trung tâm siêu máy tính AI rộng 120.000 m² là hạt nhân của dự án.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng "xem trung tâm dữ liệu AI và năng lượng tái tạo ở Trung Quốc như một sự kết hợp hoàn hảo" là cách nhìn quá đơn giản.

Nghiên cứu của Andrew Stokols cho thấy khoảng 37% sản lượng điện tại Ô Lan Sát Bố vẫn đến từ than. Do trung tâm dữ liệu cần hoạt động liên tục suốt ngày đêm, các nhà vận hành từ trước đến nay vẫn ưu tiên nhiên liệu hóa thạch vì tính ổn định của nguồn cung.

“Nội Mông từ lâu đã là West Virginia của Trung Quốc. Đây là vùng đất của than”, Damien Ma nói.

West Virginia là bang ở Mỹ nổi tiếng lâu đời với ngành khai thác than, từng phụ thuộc rất lớn vào than đá.

Nội Mông đang chạy đua thay thế than bằng điện gió và điện mặt trời. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh đến đâu và sẽ tiến xa đến mức nào.

Các trung tâm dữ liệu đang mọc lên ở vùng cao nguyên xa xôi của Trung Quốc vẫn sẽ phải dựa vào than ở một mức độ nhất định. “Song trong ba năm nữa, có thể chúng sẽ được vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo”, Damien Ma nhận định.