Doanh nhân Việt cần làm chủ công nghệ và pháp luật để nâng sức cạnh tranh
Trong kỷ nguyên mới, doanh nhân không chỉ được đánh giá qua lợi nhuận, quy mô doanh nghiệp mà còn ở năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ, xây dựng thương hiệu Việt và đóng góp cho nền kinh tế. Để hiện thực hóa khát vọng đó, cần môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và nền tảng pháp lý vững chắc.
Nghị quyết 41-NQ/TW xác định doanh nhân là lực lượng nòng cốt thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Nghị quyết 68-NQ/TW tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân, đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo mở ra cơ hội phát triển mới, giúp doanh nghiệp tạo ra sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh có giá trị gia tăng cao.
Phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Duy Khương - Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP. Đồng Nai, Phó Chủ tịch CLB Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Doanh nhân trẻ Việt Nam (VINATIPC) về vai trò doanh nhân, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và quản trị doanh nghiệp bằng pháp luật.
Doanh nhân phải tạo giá trị thực cho nền kinh tế
- Nghị quyết 41-NQ/TW xác định doanh nhân là lực lượng nòng cốt trong phát triển đất nước. Theo ông, vị trí của doanh nhân Việt Nam hiện nay cần được nhìn nhận như thế nào?
Ông Nguyễn Duy Khương: Doanh nhân là người tổ chức vốn, lao động, công nghệ và các nguồn lực xã hội để tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng. Những quyết định đầu tư hiệu quả có thể hình thành nhà máy, chuỗi cung ứng, thị trường mới và tạo việc làm.
Trong bối cảnh hiện nay, vai trò doanh nhân còn thể hiện ở khả năng chuyển nhu cầu của thị trường thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Doanh nghiệp khởi nghiệp dù có vốn ban đầu nhỏ vẫn có thể tạo ra giá trị lớn nếu sở hữu công nghệ, tài sản trí tuệ và mô hình có khả năng mở rộng.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ được đánh giá bằng doanh thu hay lợi nhuận, mà còn ở đóng góp cho năng suất lao động, công nghệ, ngân sách, việc làm và năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Muốn có nền kinh tế mạnh, Việt Nam cần những doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh với khu vực và thế giới, cùng đội ngũ doanh nhân có năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm với quốc gia.
- Khát vọng làm giàu cho đất nước cần được hiểu như thế nào để không trở thành khẩu hiệu hình thức?
Ông Nguyễn Duy Khương: Làm giàu cho đất nước trước hết phải bắt đầu từ việc làm giàu chính đáng cho doanh nghiệp, người lao động và xã hội.
Một doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, tạo việc làm, đầu tư công nghệ, nâng năng suất và xây dựng thương hiệu Việt Nam đang đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của đất nước. Điều quan trọng là cách doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận.
Nếu lợi nhuận đến từ năng suất, công nghệ và quản trị tốt, sự phát triển của doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao năng lực nền kinh tế. Ngược lại, phát triển dựa vào đặc quyền hoặc những lợi thế không bình đẳng chưa chắc tạo ra năng lực cạnh tranh bền vững.
Doanh nhân Việt Nam cần hướng đến thị trường lớn hơn, ngành có giá trị gia tăng cao hơn, từng bước làm chủ công nghệ, dữ liệu và thương hiệu. Một thế hệ doanh nhân có khát vọng quốc gia phải trả lời được câu hỏi: doanh nghiệp sẽ đóng góp thêm năng lực gì cho nền kinh tế Việt Nam trong 10-20 năm tới?
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cần nền tảng quản trị và pháp lý
- Yếu tố nào quyết định sự phát triển bền vững của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo?
Ông Nguyễn Duy Khương: Không phải doanh nghiệp mới thành lập nào cũng là doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Mô hình này cần có yếu tố mới, giải quyết nhu cầu thực tế và có khả năng mở rộng. Yếu tố mới có thể nằm ở công nghệ, sản phẩm, quy trình, dữ liệu hoặc mô hình kinh doanh.
Theo tôi, doanh nghiệp cần chú trọng ba vấn đề. Trước hết là tạo ra giá trị thực. Sản phẩm phải giải quyết vấn đề cụ thể của khách hàng, giúp cải thiện chất lượng, giảm chi phí hoặc nâng hiệu quả dịch vụ.
Tiếp theo là quản trị tăng trưởng. Nhiều doanh nghiệp tập trung gọi vốn, tăng doanh thu nhưng chưa chuẩn bị đầy đủ về tài chính, nhân sự, hợp đồng và kiểm soát nội bộ. Những hạn chế này dễ bộc lộ khi quy mô doanh nghiệp tăng nhanh.
Cuối cùng là nền tảng pháp lý. Doanh nghiệp cần xác định rõ quyền sở hữu công nghệ, phần mềm, nhãn hiệu và các tài sản trí tuệ; đồng thời quy định minh bạch về góp vốn, quyền biểu quyết, chuyển nhượng vốn và quan hệ giữa nhà sáng lập với nhà đầu tư.
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vì vậy đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ, thị trường, quản trị và pháp luật để hình thành mô hình kinh doanh có khả năng tồn tại, phát triển và cạnh tranh.
- Cần làm gì để khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực của nền kinh tế?
Ông Nguyễn Duy Khương: Cần kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, tổ chức hỗ trợ và thị trường. Các kết quả nghiên cứu phải có cơ chế phù hợp để thương mại hóa; doanh nghiệp khởi nghiệp cần được hỗ trợ về vốn, công nghệ, pháp lý, sở hữu trí tuệ và tiếp cận khách hàng.
Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn. Đây là cơ hội để doanh nghiệp trẻ nâng tiêu chuẩn quản trị, chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.
Chính sách hỗ trợ cũng nên gắn với nhu cầu thực tế như thử nghiệm sản phẩm, tiếp cận dữ liệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ và kết nối khách hàng đầu tiên. Khi đổi mới sáng tạo trở thành hoạt động thường xuyên trong doanh nghiệp, năng suất nền kinh tế mới có thể được cải thiện bền vững.
Đưa pháp luật vào quản trị để kiểm soát rủi ro
- Từ thực tiễn kinh doanh và nghiên cứu pháp luật, ông đã viết cuốn sách Pháp luật về quản trị hoạt động logistics. Vì sao ông chọn tiếp cận pháp luật từ góc độ quản trị doanh nghiệp?
Ông Nguyễn Duy Khương: Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm đến pháp luật khi rủi ro phát sinh: hợp đồng có vấn đề mới tìm luật sư, hàng hóa tổn thất mới xác định trách nhiệm hoặc xảy ra tranh chấp mới rà soát căn cứ pháp lý. Cách tiếp cận này thường làm tăng chi phí.
Pháp luật cần được tích hợp ngay từ khâu thiết kế và vận hành. Hợp đồng rõ ràng, quy trình giao nhận chuẩn hóa, chứng từ đầy đủ và trách nhiệm được phân định cụ thể có thể giúp phòng ngừa tranh chấp.
Điều này đặc biệt quan trọng trong logistics, nơi một lô hàng có thể đi qua nhiều phương thức vận tải, doanh nghiệp và quan hệ hợp đồng. Sai sót trong chứng từ, giao nhận hoặc thời hạn khiếu nại đều có thể gây tổn thất.
Với doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số, yêu cầu còn bao gồm kiểm soát dữ liệu, quyền truy cập hệ thống, trách nhiệm của nhà cung cấp công nghệ và bảo vệ thông tin kinh doanh.
Cuốn sách được xây dựng trên cơ sở kết nối quản trị vận hành, tuân thủ pháp luật và kiểm soát rủi ro. Theo tôi, pháp luật phải trở thành một phần của hệ thống quản trị, giúp doanh nghiệp xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm ngay trong từng khâu hoạt động.
- Việc đưa pháp luật vào quản trị có ý nghĩa như thế nào đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics và doanh nghiệp Việt Nam nói chung?
Ông Nguyễn Duy Khương: Nếu chỉ dùng pháp luật để xử lý tranh chấp, doanh nghiệp thường xem đây là chi phí. Nhưng khi được tích hợp vào quản trị, pháp luật giúp bảo vệ tài sản, kiểm soát dòng tiền, giảm tranh chấp và nâng hiệu quả vận hành.
Với logistics, năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở giá cước hay tốc độ vận chuyển mà còn ở khả năng kiểm soát hợp đồng, chứng từ, dữ liệu và trách nhiệm của các bên. Quy trình được chuẩn hóa giúp hạn chế tổn thất, rút ngắn thời gian xử lý sự cố và củng cố niềm tin với đối tác.
Tôi xem pháp luật là một dạng hạ tầng mềm của doanh nghiệp. Hạ tầng vật chất giúp hàng hóa lưu chuyển, còn hạ tầng pháp lý và quản trị giúp bảo vệ dòng hàng, dòng tiền và dữ liệu trong chuỗi cung ứng.
Điều này càng quan trọng với doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, bởi giá trị ngày càng nằm ở tài sản vô hình như công nghệ, phần mềm, dữ liệu, nhãn hiệu và bí quyết kinh doanh. Nếu không xác lập quyền sở hữu và bảo vệ đúng cách, doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị nhưng không giữ được giá trị đó.
Khát vọng làm giàu cần đi cùng quản trị tốt, đổi mới sáng tạo và thượng tôn pháp luật. Khi doanh nghiệp nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ, giữ chữ tín và chủ động kiểm soát rủi ro, sự phát triển của từng doanh nghiệp sẽ góp phần nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.
